ۇلت دەنساۋلىعى – ەل بايلىعى

كەز كەلگەن ەلدىڭ جوعارى دەڭگەيدە وركەندەپ دامۋىنىڭ باستى العىشارتتارىنىڭ ءبىرى – حالقىنىڭ مىقتى دەنساۋلىعى. مىنە, سوندىقتان دا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي بولۋىنا, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ ەمدەۋ ورتالىقتارىندا كەڭىنەن قولدانىسقا ەنگىزىلۋىنە جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە بارىنشا باسىمدىق بەردى. مىنە, ەلباسىنىڭ ۇلت دەنساۋلىعىنا دەگەن شىنايى جاناشىرلىعىنىڭ ناتيجەسىندە, ەلوردامىزدا ورتالىق ازيادا, ءتىپتى شىعىس ەۋروپا ەلدەرىندە بالاماسى جوق مەديتسينالىق كلاستەر كلينيكالارى بوي كوتەردى. ءسويتىپ, ەلىمىزدىڭ كلينيكالارىندا الەمنىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرىندەگى وزىق مەديتسينالىق ورتالىقتاردا عانا جاسالاتىن وپەراتسيالار جاسالىپ, ادام ءومىرىن اراشالاپ قالۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى ارتتى. بۇگىنگى شىنايى ءومىر جاع­دايى كورسەتىپ وتىرعانىنداي, تاۋەلسىز­دىگىمىزدىڭ 25 جىلى ءىشىن­دە قازاق­ستاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قارقىندى دامىپ, ەرەكشە جەتىس­تىكتەرگە قول جەتكىزدى. بۇل ايتىل­عان­داردىڭ جالاڭ ءسوز ەمەس ەكەن­دىگىن دالەلدەۋ ءۇشىن ناقتى دەرەك­تەرگە كەزەك بەرىپ كورەيىك. تاۋەل­سىزدىك جىلدارىندا قازاقستان­دا مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن 1312 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە 8 مەديتسي­نالىق عى­لىمي ورتالىق, 32 مامان­دان­دى­رىل­عان مەديتسينالىق ورتا­لىق, 176 اۋرۋحانا, 144 ەمحانا, 907 امبۋلاتوريا جانە قان ورتالىعى سياقتى 45 مامانداندىرىلعان دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ورتالىقتارى بار. ەلىمىزدە ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن مە­دي­­­تسي­نالىق كلاستەر قاتارىندا ۇلت­­تىق انا مەن بالا عىلىمي ورتا­لى­عىن, رەسپۋبليكالىق بالالار­دى وڭالتۋ ورتالىعىن, رەس­پۋب­ليكالىق دياگنوستيكالىق ورتا­لىق­تى, ۇلت­تىق نەيروحيرۋر­گيا ورتالىعىن, ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعىن, ۇلتتىق كارديو­حيرۋرگيالىق عى­لىمي ورتالى­عىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. بۇل ورتا­لىقتار بۇگىنگى مەدي­تسينا­­نىڭ ەڭ وزىق ۇلگىدەگى تەح­نولو­گيا­لىق قۇرالدارىمەن جاب­دىق­تالىپ, الەمدىك دارەجەدەگى جو­عارى ساپالى مەديتسينالىق قىز­مەت كورسەتەدى. قازىر بۇل زاماناۋي مەدي­تسينالىق ورتالىق­تاردا شەت­ەلدەردەن كەلگەن بەلگىلى مە­دي­تسي­نا ماماندارىمەن بىرگە دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ الەم­دىك جەتىس­تىكتەرىن مەڭگەرگەن قازاق­ستان­­دىق بىلىكتى ماماندار ەڭبەك ەتەدى. ەلباسىنىڭ «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» اتتى ومىرشەڭ جوباسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماقساتىندا قازىرگى تاڭدا وڭىرلەردە جالپى قۇنى 360 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 350 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, فەلد­شەر­لىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر جانە ەمحانالار سالۋ جوسپارى ءىس ءجۇزى­نە اسىرىلدى. قازىرگى تاڭدا وسى جوبا اياسىندا 65 دەنساۋلىق ساق­تاۋ مەكەمەسىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇر­گىزى­لۋ­دە. ونىڭ ىشىندە 26 نىسان بيىل­عى جىلى, 39 نىسان 2017 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق مە­­كە­­­مە­­­لەردىڭ قىزمەت كورسەتۋ اۋقى­­­مى مەن ساپاسىن جاقسارتۋ ماق­­سا­تىن­دا دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ مينيستر­لىگى قا­زاق­ستان-بريتانيا تەحني­كالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مامان­دارى­مەن بىرلەسە وتىرىپ, «ءوڭىر­لەر­دەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ينفراقۇرىلىمىن جانە مەديتسي­نالىق قىزمەت كورسەتۋ دارەجەسىن دامىتۋ جوسپارى» اتتى اقپاراتتىق جۇيە جاساۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلت دەن­ساۋ­لىعىن جاقسارتۋ ماق­ساتىن­داعى شىنايى قام­قورلىق­پەن ءىس جۇزىنە اسىرىپ جاتقان كەشەندى باستامالارى ءوز جەمىسىن بەرۋدە. تاۋەلسىزدىگىمىز سالتانات قۇر­عان شيرەك عاسىر ىشىندە قازاق­ستان­دىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاق­تىعى 4,4 جىلعا ءوسىپ, 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 72 جاسقا جەتتى. 1991 جىلى بۇل كورسەتكىش 67,6 جاستى قۇراعان بولاتىن. سونىمەن بىرگە, تۇرعىنداردىڭ تۋ كورسەتكىشى وسى مەرزىم ىشىندە 8,2 پايىزعا ءوسىپ, 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1000 تۇر­عىنعا شاققاندا 22,72 ادامدى قۇرادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدەگى انا مەن ءسابي ءولىمى تيىسىنشە 5,4 جانە 3 ەسەگە ازايدى. سونىمەن بىرگە, وسى جىلدار ىشىندە جالپى ءولىم-ءجىتىم سانى 6 پايىزعا تومەندەدى. بۇل جەتىستىكتەر قان اينالىمى جۇيەسى كىناراتتارىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىمدى 1,9 ەسە, قاتەر­لى ىسىك اۋرۋلارىن 33 پايىز­عا, قايعىلى وقيعالار كەسىرىنەن بولاتىن جاراقاتتاردان جانە ۋلانۋ­دان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم­دى 23,1 پايىزعا تومەندەتۋ ءناتي­جەسىن­دە مۇمكىن بولدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاق­ستان­دىق مەديتسينانىڭ اسا جو­عارى دارەجەدە دامىعاندىعىن بۇگىن­دە ەلىمىزدىڭ عىلىمي دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىقتارىندا جاسا­لىپ جات­قان ترانسپلانتاتسيا وپەراتسيالارى­نىڭ سانى مەن ساپاسىنا باي­لا­نىس­تى كوز جەتكىزۋگە بولادى. ءبىز­­­دىڭ ەلىمىزدە ادامداردىڭ دەنە ءمۇ­­شە­­لەرىن اۋىستىرۋ وپەراتسيا­لا­رى 2012 جىلى باستاۋ العان بو­لا­­تىن. سودان بەرى, ياعني 2016 جىلدىڭ قاراشا ايىنا دەيىن قازاقستاندا تۋىسقاندارى جانە قايتىس بولعان دونورلار ەسەبىنەن 1011 ادامنىڭ دەنە مۇشەلەرىن ترانسپلانتاتسيالاۋ وپەراتسيا­لارى جاسالدى. اتاپ ايتقاندا, 793 ادام­نىڭ بۇيرەگى, 170 ادامنىڭ باۋىرى, 41 ادامنىڭ جۇرەگى, 5 ادام­نىڭ وكپەسى, 2 ادامنىڭ ءوتى الماس­تى­رىلدى. سونىمەن بىرگە, 41 بالا­نىڭ دىڭگەكتى جاسۋشالارى الماستىرىلدى. قازاقستانداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ وركەنيەتتى تالاپ­تارعا ساي دامىعاندىعىن كور­سە­تەتىن تاعى ءبىر ۇلكەن جەتىستىك ەلى­مىز­دە 2011 جىلى سانيتارلىق اۆيا­تسيا قىزمەتىنىڭ قۇرىلۋى بولدى. وسى جىلدار ىشىندە ساني­تار­لىق اۆياتسيا 8643 جەدەل ءجار­دەم ۇشىرىلىمىن جاسادى. ساني­تار­لىق اۆياتسيا ماماندارى 10938 جەدەل جاردەم قىزمەتىن كورسەتىپ, 7850 سىرقات ادامدى شۇ­عىل تاسىمالداۋ ارقىلى اجالعا اراشا تۇرعان. وسى ۋاقىت ىشىندە سانيتارلىق اۆياتسيا ماماندارى شالعاي مەكەندەردە 654 وپەراتسيا جاساعان. سانيتارلىق اۆياتسيانىڭ جۇمىلعىش بريگادالارى جول-كولىك اپاتىنان زارداپ شەككەن 836 ادامعا جەدەل كومەك كورسەتتى. سانيتارلىق اۆياتسيا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىم­دارى­نىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن كور­سەتە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ شالعاي اۋدان­دارىندا تۇراتىن حالىققا جانە كەزدەيسوق اپات كەزىندە جەدەل جانە ساپالى مەديتسينالىق كومەك كور­سەتۋگە باعىتتالعان. بۇگىندە قازاق­ستان­نىڭ سانيتارلىق اۆياتسياسىنىڭ قۇرامىندا ارنايى جابدىقتالعان 36 ۇشاق, ونىڭ ىشىندە 21 ۇشاق جانە 14 تىكۇشاق قىزمەت كورسەتەدى. ءىس تەتىگىن قاشاندا بىلىكتى كادر­لار شەشەتىندىگى بەلگىلى. تاۋەل­سىز­دىك جىلدارىندا قازاق­ستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ءبىلىم­دى دە بىلىكتى كادرلارمەن قام­ت­ا­ماسىز ەتۋ ماقساتىندا جان-جاقتى جۇمىستار جۇزەگە اسى­رىل­دى. ماسەلەن, 2002-2015 جىل­دار ارا­لىعىندا عانا ەلىمىزدە بىلىك­تى­لىكتى ارتتىرۋ جانە قايتا دايار­لاۋ كۋرستارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ 330 مىڭنان استام مامانى, ونىڭ ىشىندە 2572-ءسى شەتەلدەردە كاسىبي بىلىكتىلىگىن شىڭدادى. 2005 جىلدان باستاپ مەديتسينا سالاسى ماماندارىن شەتەلدەردە دايارلاۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالار ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ كەلەدى. جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى كادرلارىن قايتا دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن قىرۋار ماقساتتى قارجى بولىنەدى. 2003 جىلدان بەرى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ماگيسترلەرىن, 2008 جىلدان باس­تاپ قازاقستاننىڭ بولون كونۆەنتسياسىنا قول قويىلۋىنا بايلانىس­تى ماماندار PhD دوكتورانتۋراسى مەن رەزيدەنتۋراسىندا دايارلىق­تان وتكىزىلۋدە. وسى جىلدار ارا­لىعىندا 2 مىڭنان استام جوعارى دارەجەلى عىلىمي مامان كادرلارى دايارلاندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلت دەنساۋلىعىن ۇلىقتاۋ ماقساتىن ۇدايى نازاردا ۇستاپ, بۇل ماسەلەگە باسىمدىق بەرۋىنە بايلانىستى ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن دامىتۋ ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا دا ءتيىمدى باعدارلامالار ءىس جۇزىنە اسىرىلاتىن بولادى. 2020 جىلى تۇرعىنداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسىن 73 جاسقا جەتكىزۋ كوز­دە­لى­نىپ وتىر. مەديتسينالىق قىز­مەت ساپاسىن ارتتىرۋ جانە وعان قول­جەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ تاياۋ­داعى 4 جىل ىشىندەگى دەنساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىندا ءىس جۇزىنە اسىرىلاتىن ستراتەگيالىق ءمىن­دەت بولىپ تابىلادى. ول ءۇشىن مەدي­تسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن, ەكونوميكاداعى اۋىت­قۋلارعا قاراماستان, تۇراقتى قار­جىلىق احۋالدى قامتاماسىز ەتەتىن ءتيىمدى مودەل قاجەت. وسى رەتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ەلىمىزدە 2018 جىلدان باستاپ مىندەتتى الەۋمەتتىك مەدي­تسي­نا­لىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگى­زىلەتىن بولادى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»