قيىن كەزەڭدە قولتىعىمىزدان دەمەدى

...مەنىڭ ەسىمنەن وسىدان 23 جىل بۇرىن, ياعني, سوناۋ 1993 جىلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قۇرمانعازى اۋدانىنا العاش كەلگەنى استە شىقپايدى. سول ساپارىندا ەلباسى «ماقاش» وندىرىستىك كووپەراتيۆىندە مەيمان بولعان. ارنايى كيىز ءۇي تىگىپ, مەملەكەت باسشىسىنا قوناقاسى بەرگەنبىز. مۇنداي باقىت ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ باسىنا قونا بەرمەس. راس, ەگەمەندىكتىڭ باستاپقى بەلەستەرى عوي, اۋىل اسا كۇيلى دە ەمەس ەدى. ەلباسىنىڭ جانىن­دا وبلىستىڭ سول كەزدەگى اكىمى ساعات تۇگەلباەۆ, كورشىلەس استراحان وبلىسىنىڭ بۇ­رىنعى گۋبەرناتورى انا­تو­لي گۋجبين جانە باسقا دا لاۋازىمدى ادامدار بولدى. ەمەن-جارقىن اڭگىمە ۇستىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: – ءبىز توي جاسايمىز. سول تويىمىزدى كەيدە استا-توك راسۋاعا اينالدىرىپ جىبەرەمىز. وسى جايدى زەردەلەڭىزدەر. تويدىڭ ءمانى بولۋى كەرەك. ەلگە, حالىققا تاعىلىمدى تاربيەسى قاجەت, – دەپ قاداپ ايتىپ ەدى. كوپتەن كوڭىل بولىنبەگەن اۋىلدىڭ اجارى دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالماعان-دى. ەلباسىن بۇل جاي دا ايرىقشا تولعاندىرىپ, كوكەيدەگى ويىن ورتاعا سالدى. – قازىر جاعداي قيىنداۋ, – دەدى نۇرەكەڭ وتىرعانداردى ءبىر شولىپ ءوتىپ, – بىراق, شارالار قابىلداپ جاتىرمىز. تاياۋ ۋاقىتتا تىعىرىقتان دا شىعا­مىز. ءوز قولىمىز ءوز اۋزىمىزعا جەتەدى. قوي ۇستىنە بوزتورعاي ۇيالايتىن كەز دە كەلەدى. ارينە, سول كەزدە كەيبىرەۋ­لەردىڭ «وعان دەيىن كىم بار, كىم جوق» دەپ سارىۋايىمعا سا­لىنعاندارى دا بار. بىراق, ەل­باسىنىڭ بۇدان جيىرما ءۇش جىل بۇرىن ايتقاندارى تۋرا كەلدى. اۋىزەكى اڭگىمەدە «اۋليەنىڭ ايتقانى, كورىپكەلدىڭ ايتقانى» دەپ جاتامىز عوي. نە دەسەك تە, نۇرەكەڭنىڭ سوناۋ تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاپقى جىلدارى كەلەشەككە سەنىم ارتىپ ايتقانى قازىر ورىندالدى. دەسەك تە, بۇگىنگى جەتىستىكتەر تەكتەن-تەك كەلگەن جوق. ول – تولاسسىز توگىلگەن ماڭداي تەردىڭ, ەرەن ەڭبەكتىڭ جەمىسى. جاسىراتىنى جوق, سول جىلدارى قىستا بۇرسەڭدەپ, ءبىر ءبول­­مەگە تىعىلۋشى ەدىك قوي. وتىن­عا جارىمادىق. كومىر الاتىن اقشا دا جوق. قىردان قي جيناپ, تەزەك تەردىك. ال بۇگىن سول قيىندىقتىڭ ءبارى ارتتا قالدى. بارلىق ۇيدە مازداپ تابيعي گاز جانىپ تۇر. ەنەلەرى ەسكى ۋاقىتىن ەسكە السا, كەلىندەرى وعان سەنبەيدى. ءتىپتى, تاڭعالادى. بۇرىن شەلەكتەپ سۋ تاسىدىق. ءبىزدىڭ اۋداننىڭ ورتالىعى – گانيۋشكين ۇلكەن جولدىڭ بويىندا ورنالاسقان. ءارى-بەرى وتكەن كولىكتەن باسىن شىعارعاندار – سىرت ەلدىڭ ادامدارى يىناعاشپەن سۋ تاسىپ جۇرگەندەردى كورگەندە تاڭعالاتىن. ال قازىر وسىنىڭ ءبارى كورگەن تۇستەي دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءبارىنىڭ ۇيىندە سۋ قۇبىرى بار. يىناعاشتى مۇرا­جايعا تاپسىراتىن كەز كەلدى. قازىر قۇم ورتاسىنداعى مالشىلار كەشكىلىك ۇيىندە بولسا, ەرتەڭگىلىك اۋدان ورتالىعىن­دا جۇرەدى. شارۋاسىن بىتىرگەن سوڭ كولىگىمەن قاي قاجەتىن وتەسە دە, ءوز ەركى ەمەس پە؟ قازىر تەمىر تۇلپارى جوق ءۇيدى كەزدەستىرۋ قيىن. ەكىنىڭ ءبىرى دالا جولىنا ىڭعايلى شەتەلدىك كولىكتى ءمىنىپ ءجۇر. بۇل دا – جاقسى جاعداي ناتيجەسى. ءبىزدىڭ «ماقاش» كو­وپەراتيۆىندە 400 شامالى ءۇي بار. سولاردىڭ ءبارى كولىككە يە. كو­شەلەردە جارقىراپ تۇر­عان شامدار شە؟ قازىر قالا ماڭىن­داعى ءار ەلدى مەكەن تۇندە دە كۇندىزگىدەي جارقىراپ تۇر. مىنە, وسىنىڭ ءبارى – ەلبا­سى­نىڭ ەڭبەگى. ەلىن ەرەن جەتىس­تىكتەر مەن جاسامپازدىققا جەتەلەگەن ەلباسىنا دەگەن ەلدىڭ سەنىمىنىڭ ناتيجەسى. بارشانىڭ جادىندا بولار, وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى اركىم ءوزىنىڭ ۇلەسىنە تيگەن ازىن-اۋلاق مالىن تا­لان-تاراجعا سالىپ الدى. ءىرى قاراسىن ساتتى, ۇساق مالىن تاراتتى. جاسى­راتىن نەسى بار, ءبىر شولمەك اراققا سەمىز قوي­ىن بەرىپ جىبەرگەن كەز بولدى عوي. ءسويتىپ, بايىرعى مال باق­قان جاندار الدىنداعى ءتورت ءتۇ­لىگىنەن ايىرىلعان. سوندا اۋىل شا­رۋاشىلىعى تۇزەلەدى دەپ كىم وي­لاعان؟ بىراق, جاقسى كۇندەر كەلدى. ەل ەلباسىنا سەندى, ەلباسى ەلىنە سەندى. حالقى دا سول سەنىم بيىگىنەن كورىندى. 25 جىل – تۇتاس عاسىر ءۇشىن قاس-قاعىم عانا ءسات. ەگەر ەل­باسى ەندى ءبىزدىڭ اۋداندى ارالاسا, وندا جاڭارعان اۋىلدى, وركەندەگەن ولكەنى كورەر ەدى. ءوزىم تۋرالى ايتسام, جەكە­شە­­لەندىرۋ تۇسىندا شاشىراپ كەتە جازداعان شارۋانى جي­­ناقتاپ, «ماقاش» اتالاتىن شارۋاشىلىق قۇردىق. ءىسى­مىز وڭعا ۇلاستى, 1995 جىلى اسىل تۇقىمدى ەدىل­باي قويىن وسىرەتىن كاسىپورىنعا اينالدىق. سودان 2000 جىلى «ەدىلباي اسىل تۇقىمدى زاۋىتى» اتاعىن يەلەندىك. مىنە, قازىر دە شارۋاشىلىق ۇجىمى ەلباسى تاپسىرمالارىن ابىرويمەن ورىنداپ كەلەدى. ءبىر عانا مىسال كەلتىرسەم, ماقاشتىقتار «قاراوتكەل» جارمەڭكەسىندە توپ جاردى. سوندا اتالىق قويدىڭ سالماعىنىڭ ءوزى 130 كيلودان ارتىپ, التىن مەدال يەلەندى. ەلباسى كاسىپكەرلىككە كەڭ ءورىس اشتى. بۇرىن ءوز ءىسىن باس­تا­عان­داردى كىم بولسا سول تەك­سەرەتىن ەدى. كاسىپ يەلەرى تەك­سەرۋشى­لەر­دەن قىسىلىپ ءجۇ­رە­تىن, جۇمىس تا العا باسپايتىن. ەندى ەركىندىك بەرىلدى. بيز­نەس يەلەرى وسىنداي ەركىندىك ءنا­تيجەسىندە ورەلى تابىستارعا جە­تۋدە. «وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ» باستاماسى نەگىزگى ۇرانىمىزعا اينالدى. مەملەكەت باسشىسى مالدى اسىلداندىرۋعا ۇلكەن ماڭىز بەرۋدە. ول ەلباسى باستاعان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قالىپ­تاستىرۋعا دا قاتىستى. حالىقتى ءارى ساپالى, ءارى ارزان جەرگىلىكتى ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. مىنە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى­نىڭ تىكەلەي باعىت-باعدار بەرۋىمەن ەلىمىزدىڭ شالعايداعى قازاقى اۋىلدارىندا دا تۇرمىس جاقسارىپ, ءوندىرىس قاناتىن كەڭ­گە جايا تۇسۋدە. ەلىن جانىن­داي سۇيگەن ەلباسىنىڭ قاشان­دا حالقىما بولسىن دەگەن ەرەن ەڭبەگى ۇلىقتاۋعا ابدەن لايىق. ەڭ قيىن كەزەڭدە ەل-جۇرتىن قول­تىعىنان دەمەپ, تاۋەلسىز قازاقستاندى الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى ءارى قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدىرا بىلگەن كوشباسشى ەرىن ەلى دە شەكسىز قۇرمەتتەيدى. ومىرزاق قاجىمعاليەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اتىراۋ وبلىسى. قۇرمانعازى اۋدانى