جاھاندىق قاۋىپسىزدىك جولىنداعى جاڭا ميسسيا

قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە رەتىندە جۇمىسىن باستادى ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىل­دىعىن بارلىق سالالاردا تولايىم تابىستارىمەن قارسى العان سوڭ, بيىلعى جىلدىڭ باسىندا تاعى ءبىر ماڭىزدى وقيعا بولدى. 3 قاڭتاردا قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى قۇقىعىندا كەڭەستىڭ 2017 جىلعى ءبىرىنشى وتىرىسىنا قاتىستى. وتىرىس بارىسىندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017 جىلعى قاڭتار ايىنا جۇمىس باعدارلاماسى بەكىتىلدى. وتان­دىق دەلەگاتسياعا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ۋاقىتشا سەنىمدى وكىلى بارلىباي سادىقوۆ جەتەكشىلىك ەتتى. سول كۇنى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشە­­لەرى – اقش, بوليۆيا, جاپونيا, يتا­­ليا, قازاقستان, قىتاي, مىسىر, رەسەي, سەنەگال, ۋكراينا, ۋرۋگۆاي, ۇلى­­­بريتانيا, فرانتسيا, شۆەتسيا جانە ەفيو­پيا ەلدەرى دەلەگاتسيالارى باسشى­لارى­نىڭ ءداستۇرلى كەزدەسۋى بولىپ ءوتتى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مۇشەلەرىنىڭ الدىندا سويلەگەن سوزىندە ب.سادىقوۆ وسى ورگاننىڭ جۇمىسىنداعى پرەۆەن­تيۆتى ديپلوماتيا جانە سەنىم شارا­لارىن نىعايتۋ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ, داۋ-جانجالدى رەتتەۋ جانە حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى ارەكەت ەتۋ سياقتى قازاقستان ءۇشىن باسىم­دىق­قا يە ماسەلەلەردى اتاپ ءوتتى. وسى تۇرعى­دا ول قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسىدان 25 جىل بۇرىن بۇۇ قابىرعاسىندا جاريالانعان ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى شاقىرۋ تۋرالى باستاماسىنىڭ تابىستى ىسكە اسىرىلعاندىعىن جانە وسى ۇنقا­تىسۋ فورۋمىنىڭ ازيا قۇرلىعىن­دا قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا قوماقتى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ ايتتى. وتاندىق ديپلومات قازاقستان باس­شىسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» ماني­فەسىنىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ, 2045 جىلى بۇۇ قۇرىلۋىنىڭ 100 جىلدىعىنا يادرولىق قارۋسىز, سوعىسسىز جانە داۋ-جانجالسىز الەم قۇرۋعا بىرلەسىپ كۇش-جىگەر جۇمساۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. كەشە سيرياداعى (ەلدەگى حيميالىق قارۋ­مەن بايلانىستى احۋال) جانە يراك­تاعى (گۋمانيتارلىق اسپەكت) جاعداي بويىنشا كەڭەستىڭ جابىق كونسۋل­تاتسياسى بولدى. ايدىڭ نەگىزگى ءىس-شارالارىنىڭ ءبىرى وسى جىلدىڭ 10 قاڭتارىنا جوسپارلان­عان بۇۇ قك-ءنىڭ «داۋ-جانجالداردىڭ الدىن الۋ جانە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ» تاقىرىبىنداعى جوعارى دەڭگەيلى اشىق پىكىرتالاستارى بولماق, ولاردىڭ بارىسىندا كەڭەس مۇشەلەرى وزدەرى­نىڭ وسى سالاداعى باسىمدىقتارى مەن بۇۇ جاڭا باسشىلىعىنا قولداۋ­لارىن بىلدىرەدى دەپ كۇتىلۋدە. پىكىرتالاس­تارعا بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش پەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ سىرتقى سايا­سات ۆەدومستۆولارىنىڭ بىرقاتار باس­شىلارى, سونىڭ ىشىندە قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراح­مانوۆ قاتىسادى. 17 قاڭتاردا تۇراقتى وكىلدەر دەڭ­گەيىندە تاياۋ شىعىستاعى جاعداي, سونىڭ ىشىندە پالەستينا ماسەلەسى بويىن­شا توقسان سايىنعى ءداستۇرلى اشىق پىكىر­تالاس­تار وتەدى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس, جىلدىڭ العاشقى ايىندا بري­فينگتەر مەن جابىق كونسۋلتاتسيالار بارى­سىندا يەمەن, كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى, ورتالىق افريكا رەسپۋب­ليكاسى (وار), سۋدان (سونىڭ ىشىندە دارفۋر جانە ابەي پروۆينتسيا­لارىن­داعى) جانە وڭتۇستىك سۋدان, باتىس افريكا جانە ساحەل, مالي, چاد, سومالي, كيپر, كولۋمبيا ەلدەرى مەن وڭىرلەرىندەگى احۋال, سونداي-اق, يران يادرولىق باعدار­لاماسى بويىن­شا 2231 قارارىن ورىنداۋ ماسەلەلەرى تالقىلانادى. قازاقستان توراعالىعىمەن سومالي مەن ەريترەيا جونىندەگى جانە تەرروريستىك توپتارمەن كۇرەس جونىندەگى بۇۇ قك كوميتەتتەرىنىڭ وتىرىستارى وتەدى. 2017 جىلعى قاڭتار ايىندا كيپردەگى جانە وار-داعى احۋال, سونداي-اق, قك مۇشەلەرىنىڭ اراسىندا پاتۋالاستىققا قول جەتكىزىلگەن جاعدايدا سيريا اراب رەسپۋبليكاسىنداعى حيميالىق قارۋمەن بايلانىستى احۋال بويىنشا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ جوسپارلى قارارلارى قابىل­دانادى دەپ كۇتىلۋدە. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى – بىرىككەن ۇلت­تار ۇيىمىنىڭ جارعىسى بويىنشا, حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپ­سىز­دىكتىڭ باستى جاۋاپكەرشىلىگى جۇكتەلگەن جانە تۇراقتى جۇمىس جاسايتىن ورگان سانالادى. ال ەلىمىزدىڭ وعان سايلانۋى – قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى مەن ەڭبەگىنىڭ مويىندالۋى دەگەن ءسوز. ويتكەنى, ەلىمىز بەيبىتشىلىكتى, قاۋىپ­سىزدىك پەن ورنىقتى دامۋدى جاقتايتىنىن تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ بارىندە ءوزىنىڭ ناق­تى ىستەرىمەن دالەلدەپ كەلەدى, دالەل­دەي بەرمەك. وتكەنگە شامالى شولۋ جاسايتىن بول­ساق, قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭە­سى­نىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولۋعا نيەتى جونىندە 2010 جىلى جاريا ەتكەن بولاتىن. ءۇش جىلدان كەيىن استانا ءوز ۇمىتكەرلىگىن سۇيەمەلدەۋ ماقساتىندا رەسمي ناۋقاندى باستادى. ناۋقان قازاقستاننىڭ 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسىنا نەگىزدەلدى, سوعان سايكەس حالىقارالىق ۇيىمدارعا بەل­سەندى قاتىسۋى ەلدىڭ ۇلتتىق ءمۇد­دەلەرىن قورعاۋ­دىڭ جانە بارىنشا تانى­مالدىعىن قام­تا­ماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولدى. سونداي-اق, كەڭەسكە مۇشەلىك وڭىرلىك جانە جاھاندىق سىرت­قى ساياساتىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلادى. وسى ناۋقان اياسىندا حالىقارا­لىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ءتورت باسىم سالا­لارى – ازىق-ت ۇلىك, سۋ, ەنەرگەتيكا جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى قوسا العاندا, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىمەن بايلانىستى ترانسۇلتتىق قاۋىپ­سىز­دىك ماسەلەسىنە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولى­نەدى. قازاقستان مۇشەلىگى بارىسىندا ءوز­ىنىڭ جەكە ءتاجى­ريبەسىنە قاراي وتىرىپ, وسى سا­لا­لاردى باستى نازاردا ۇستايدى. سونىمەن بىرگە, كەڭەسكە مۇشەلىك ءمار­تەبەسى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە باستى سىرتقى سايا­سي جانە ەكو­­نو­­ميكالىق سەرىكتەس رەتىن­دە ءوز ماڭىز­­دىلىعىن ارتتىرۋعا, حالىق­ارالىق كەلىس­­سوزدەردە پوزيتسياسىن نى­عايتۋعا ءمۇم­­كىندىك بەرەدى. جاڭا بايلا­نىس­تاردى رەتتەۋگە جانە ءداستۇرلى باي­لانىس­تاردى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋعا جول اشادى. وتكەن جىلدىڭ 28 ماۋسىمى قازاقستان ءۇشىن ەل ومىرىندەگى ەرەكشە ماڭىزدى داتا رەتىندە تاريحتا قالادى. سەبەبى, نيۋ-يوركتە بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا وتكەن داۋىس بەرۋدىڭ ناتيجەسىندە وعان قاتىسقاندار اراسىنان 138 مەملەكەت قازاقستاننىڭ كانديداتۋراسىن قولدادى. ال قازاقستاندىق ءوتىنىمنىڭ جالعىز باسەكەلەسى – تايلاند كورولدىگى ءۇشىن 50-دەن استام مەملەكەت داۋىس بەرگەن بولاتىن. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولۋ باستاماسى العاش رەت 2013 جىلى قازاقستاننىڭ بۇۇ مۇشەلىگىنە 20 جىل تولۋى قارساڭىندا كوتەرىلگەن ەدى. ەل­باسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي, قازاق­ستان­نىڭ بۇۇ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىمەن جەمىستى ءارى تىعىز قارىم-قاتىناستارى ەسەپكە الىنا كەلىپ, سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ءرولى ەسكەرىلە وتىرىپ, ءوز الدىنا بۇۇ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىل­دار­داعى تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە سايلانۋ مىندەتىن قويدى. وسىعان بايلانىستى ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستان ورتالىق ەۋرازياداعى قاۋىپ­سىزدىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ دىڭگەگى بولۋ­عا, بەيبىتشىلىكتى ورنىقتىرۋعا جانە حالىق­تار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ءىل­گەرى­لەتۋگە سەنىمدى ارىپتەس بولۋعا ۇم­تىلا­دى. بۇ­ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراق­­تى ەمەس مۇشەسى بولۋعا تالپىنۋدىڭ نەگى­زىندە دە ءدال وسى ماقسات جاتىر», دەپ اتاپ وتكەن ەدى سوندا. قازاقستاندىق ديپ­لوماتيا العا قويىلعان ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جان-جاقتى ءارى قىزۋ جۇمىس­تارعا كىرىستى. بەدەلدى ۇيىمنىڭ قۇرى­لىمىنا مۇشە بولۋ ءۇشىن كەمىندە 193 مەملەكەتتىڭ 129-ىنىڭ سەنىمىن الۋ كەرەك بولاتىن. ال مۇنداي مۇشەلىكتەن قازاقستان نە ۇتادى دەگەنگە كەلسەك, بۇل – ەڭ الدىمەن, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ساياسي ارەناداعى ءيميدجىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. قازاق­ستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعا­سى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەندەي, تاۋەلس­ىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن بەيبىت دامۋ جولىن تاڭداعان قازاقستاننىڭ جاھاندىق قاۋىپسىزدىك باستامالارىن الەمدىك قوعامداستىق مويىنداپ كەلەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاۋەل­سىز­دىك تۇعىرىنداعى تۇڭعىش شەشىمى – سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ جانە الەمدەگى 4-ءشى يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتۋ تۋرالى جارلىعى بولدى. سونداي-اق, ەلىمىز 2009 جىلى ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. وسى باستامالاردىڭ ءوزى قازاقستان­نىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى تىڭ باستاما­لار­دى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋعا جول اشتى. يادرولىق قاۋىپسىزدىك باعىتىنداعى قازاق­ستاندىق باستامالار ەلىمىزدى كوش­باسشىعا اينالدىردى. بۇۇ-عا مۇشە مەم­لەكەتتەردىڭ قازاقستان كاندي­داتۋراسىن جاقتاپ داۋىس بەرۋى دە سونىڭ ايعاعى. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ بۇۇ رەسمي قۇجاتى رەتىندە تىركەلۋىنىڭ ءوزى دە بۇل جەڭىستىڭ جولىن جاقىنداتقانى انىق. قازاقستان ەندى وسىناۋ كوشباسشىلىق ۇستانىمىن ءارى قاراي بەلسەندى تۇردە ىلگەرىلەتەتىن بولادى. كەڭەسكە مۇشەلىكتى قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قانا ەمەس, عالام­دىق قاۋىپسىزدىككە قوسقان ۇلەسىنىڭ باعالانۋى دەپ قاراعان ءجون. ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»