Brexit: ۇلىبريتانيا ەۋرووداقتان شىعاتىن بولدى
بيىل ماۋسىم ايىندا ۇلىبريتانيا حالقىنىڭ 51,9 %-ى مەملەكەتتىڭ ەۋرووداقتان شىعۋىن قولداپ داۋىس بەردى, پرەمەر-مينيستر دەۆيد كەمەرون وتستاۆكاعا كەتتى.
28 ماۋسىم كۇنى بريۋسسەلدە ەۋرووداق ءسامميتى اياسىندا ەۋروكوميسسيا عيماراتىنىڭ الدىنداعى ۇلىبريتانيا تۋى تومەن ءتۇسىرىلدى. بۇل شەشىمنەن سوڭ مەملەكەت جاز ايلارىندا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ 45 پايىزىن جوعالتتى. ءدال وسى ساتتە فۋنتتىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى 1985 جىلعى كورسەتكىشكە جەتتى. ال مۇنداعى ءىرى بانكتەر 2017 جىلدىڭ باسىندا مەملەكەتتەن كەتۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرىپ جاتىر. وسى كەزدەن باستاپ كوپتەگەن ينستيتۋتتار ۇلىبرياتانيانىڭ ەۋرووداقتان شىعۋىنىڭ سالدارى تۋرالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزە باستادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, ءار اعىلشىن وتباسى وداقتان شىققان سوڭ جىل سايىن 1474 ەۋرو جوعالتاتىن بولادى. سونىمەن قاتار اتالعان زەرتتەۋ ورىندارى Brexit-تەن كەيىنگى ون جىلدان سوڭ حالىقتىڭ كىرىسى كۇرت تومەندەيدى دەپ بولجاپ وتىر. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ۇلىبريتانيا ەۋرووداق قۇرامىندا 43 جىل بولدى جانە وداقتان شىعۋعا داۋىس بەرگەن العاشقى مەملەكەت سانالادى.
وپەك تاريحي كەلىسىم جاسادى
اۋستريا استاناسى ۆەنادا قاراشا ايىندا وتكەن مۇناي ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر مۇناي ءوندىرىسى كولەمىن تاۋلىگىنە قازىرگى 33,6 ملن باررەلدەن 32,5 ملن باررەلگە دەيىن ازايتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ياعني, وپەك ۇيىمى 2008 جىلدان بەرى العاش رەت مۇناي ءوندىرىسىن تەجەپ, نارىقتا جاساندى تاپشىلىق جاسايتىن بولىپ شەشتى.
ال 10 جەلتوقساندا وپەك ەلدەرى مەن وعان كىرمەيتىن مەملەكەتتەر بىرىگىپ تاۋلىگىنە 1,8 ملن باررەل قارا التىن ءوندىرىسىن ازايتۋ تۋرالى ورتاق كەلىسىمگە قول جەتكىزدى. سونىڭ 1.2 ملن باررەلى وپەك ەلدەرىنە تيەسىلى بولسا, قالعان 600 مىڭ باررەلى ۇيىمعا كىرمەيتىن مەملەكەتتەر موينىنا جۇكتەلدى. سونىمەن قاتار وسى جينالىستا مۇناي ءوندىرىسى كولەمىن باقىلايتىن كوميتەت قۇرىلدى. ۆەنەسۋەلا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, كوميتەت قۇرامىندا بەس ەلدىڭ مينيسترلىگى بولادى. ونىڭ ۇشەۋى وپەك ەلدەرىنەن بولسا, ەكەۋى ۇيىمعا كىرمەيتىن مەملەكەتتەردەن الىنادى.
بىرقاتار مەملەكەتتەردە پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتتى
بۇل تىزىمدە, ارينە, اقش كوش باستاپ تۇر. بيىل 8 قاراشادا امەريكالىقتار مەملەكەتتىڭ 45-ءشى باسشىسىن سايلادى. جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنت دونالد ترامپ ءوز قىزمەتىنە 2017 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا كىرىسەدى. ول 8 جىلعا سايلاندى. وزبەكستان حالقى 4 جەلتوقساندا پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزدى. ونىڭ ناتيجەسىندە شاۆكات ميرزيەەۆ جەڭىسكە جەتتى. اۆستريا حالقى دا 4 جەلتوقساندا قايتادان سايلاۋعا قاتىستى. 23 مامىر كۇنى الەكساندر ۆان دەر بەللەن 50,35 پايىزدىق داۋىسقا يە بولسا دا, داۋىس ساناۋ بارىسىندا ەرەجە بۇزىلدى دەگەن كۇدىكپەن قايتادان پرەزيدەنت سايلاعان بولاتىن. بۇل ەل پرەزيدەنتىن 6 جىلعا سايلادى. پەرۋدەگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا پابلو كۋچينسكي, مولداۆيادا يگور دودون جەڭىسكە جەتتى. بولگاريادا رۋمەن رادەۆ پرەزيدەنت بولسا, فيليپپيندە رودريگو دۋتەرتە, تايۆاندا تساي ينۆەن (العاشقى ايەل پرەزيدەدەنت), پورتۋگاليادا مارسەلو رەبەلو دي سوزا بيلىككە كەلدى. سونىمەن قاتار بيىل بۇۇ باس حاتشىسى قىزمەتىنە پورتۋگاليانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى انتونيۋ گۋتەرريش وتىردى.
پاناما داۋى
بيىل ءساۋىر ايىندا الەمدە "پاناما قۇجاتتارى" دەگەن تەرمين پايدا بولىپ, ول اقپارات قۇرالدارىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبىنا اينالعان ەدى. ول كەزدە حالىقارالىق زەرتتەۋشى جۋرناليستەر كونسورتسيۋمى (ICIJ) Mossack Fonseca وفشورلىق رەگيستراتور كليەنتتەرى تۋرالى مالىمەتتەر بازاسىن جاريالاعان بولاتىن.
11 ميلليون قۇجاتتىڭ اراسىندا ءىس باسىندا جۇرگەن جانە بۇرىن مەملەكەت باسقارعان 12 ساياساتكەردىڭ ەسىمى بار بولىپ شىقتى. قۇپيا اقپاراتتىڭ ىشىندە الەمگە ايگىلى ليونەل مەسسي, دجەكي چان سىندى جۇلدىزدار تۋرالى مالىمەتتەر دە كەلتىرىلەدى. ءتىپتى, ۇلكەن داۋدان كەيىن يسلانديا پرەمەر-ءمينيسترى وتستاۆكاعا كەتۋگە ءماجبۇر بولعان ەدى. ولار ءىرى كولەمدەگى اقشالارىن مەملەكەتتەن تىس وفشورلىق كومپانيالاردا جاسىرعانى ايتىلدى.
الەم بيىل كىمدەرمەن قوشتاستى؟
بيىل وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ, كۋبا رەۆوليۋتسياسىنىڭ كوشباسشىسى فيدەل كاسترو, تايلاند كورولى پحۋميپون ادۋليادەت,ء يزرايلدىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى شيمون پەرەس, گرەكيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى كونستانتينوس ستەفانوپۋلوس, سالۆادوردىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى فرانسيسكو فلورەس قايتىس بولدى.
سونىمەن قاتار الەم 2016 جىلى بوكسشى مۇحاممەد اليمەن دە قوشتاستى. تانىمال مۋزىكانتتار لەونارد كوەن, دەۆيد بوۋي, پرينس, دجوردج مايكل, يتاليانىڭ وپەرا ءانشىسى دانيەلا دەسسي, ۆەنادا الەمگە تانىمال ديريجەر نيكولاۋس ارنونكۋر, اكتەر الان ريكمان دا بيىل كوز جۇمدى.
الەمگە ايگىلى ءمۇسىنشى ەرنست نەيزۆەستنىي; يتاليانىڭ ريم قالاسىندا ايگىلى كومەديا اكتەرى, پروديۋسەر, ستسەناريست, باد سپەنسەر; كانادالىق اتاقتى حوككەيشى, ستەنلي كۋبوگىنىڭ ءتورت دۇركىن يەگەرى گوردي حوۋ; ۇلىبريتانيادا ايگىلى دراماتۋرگ پيتەر شەففەر; بەلگىلى حالىقارالىق جۋرناليست, شىعىستانۋشى-ارابيست فاريد سەيفۋل-مۋليۋكوۆ; تانىمال ارحيتەكتور ءارى ديزاينەر زاحا حاديد; ۆەنگر جازۋشىسى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى يمرە كەرتەس; «نۋ, پوگودي!» مۋلتسەريالىنىڭ رەجيسسەرى, مۋلتيپليكاتور سۋرەتشى يۋري بۋتىرين ومىردەن ءوتتى.
امەريكالىق جازۋشى پەت كونروي, اقش-تىڭ بەلگىلى جازۋشىسى, «سايقىمازاقتىڭ كوزىن جويۋ» (To kill a mockingbird), «كۇزەتشىنى تاعايىندا» (Go set a watchman) سىندى كىتاپتاردىڭ اۆتورى حارپەر لي, بەلارۋستىڭ حالىق اقىنى نيل گيلەۆيچ, جازۋشى فازيل يسكاندەر كوز جۇمدى. رەجيسسۋرا سالاسى فرانتسيانىڭ بەلگىلى رەجيسسەرلەرىنىڭ ءبىرى جاك ريۆەتت پەن بريتانيالىق تانىمال رەجيسسەرى گاي حەميلتونمەن قوشتاستى.
نوبەل سىيلىعىن كىمدەر الدى؟
بيىل شۆەد اكادەمياسى ادەبيەت اتالىمى بويىنشا نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى دەپ امەريكالىق ءانشى, كومپوزيتور, جازۋشى, كينواكتەر بوب ديلاندى اتادى. 2016 جىلى فيزيولوگيا مەن مەديتسينا سالاسىندا بۇل سىيلىقتى جاپون عالىمى ەسينوري وسۋمي السا, فيزيكادان اقش, شوتلانديا جانە بريتانيا عالىمدارى يەلەندى. ولار: دەۆيد تاۋلەس, دانكان حالدەين جانە دجون كوستەرليتس. ال, حيميا بويىنشا جان-پەر سوۆاج, فرەيزەر ستوددارت پەن بەرنارد فەرينگا سىيلىقتى ءبولىستى. ولار فرانتسيانىڭ, شوتلانديا مەن نيدەرلاندىنىڭ عالىمدارى ەدى. سونىمەن بىرگە ءوز ەلىندەگى جارتى عاسىرعا سوزىلعان قاقتىعىستى توقتاتقانى ءۇشىن كولۋمبيا پرەزيدەنتى حۋان مانۋەل سانتوسقا بەيبىتشىلىك سالاسىنداعى نوبەل سىيلىعى بەرىلگەن بولاتىن.
دايىنداعان گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,
"ەگەمەن قازاقستان"
