ەرتەڭ – مۇناي-گاز كەشەنى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇنى
«...ءبىز ءوزىمىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكانى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دامىتۋ جونىندەگى جوسپارلارىمىزدى ناقپا-ناق ايقىنداپ الدىق. ءبىزدىڭ باعدارلامالارىمىزدىڭ باستى ماقساتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن نىعايتۋ...»
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان.
«قازمۇنايگاز» ۇك باسقارما توراعاسى قايىرگەلدى قابىلدين: «تاۋەلسىز ەلدىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسامىز»
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 1998 جىلعى 20 قاڭتارداعى جارلىعىنا سايكەس مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ ءتول مەرەكەلەرىن رەسمي تۇردە قىركۇيەك ايىنىڭ العاشقى جەكسەنبىسىندە اتاپ وتەدى.
مۇناي سالاسى – ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ وزەگى. قارا التىندى ءوندىرۋ بويىنشا 112 جىلدىق تاريحىن ارتقا تاستاعان قازاقستان الەمدىك رىنوكتا كومىرسۋتەكتىڭ ستراتەگيالىق قورىنا باي مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا ەنەدى. بولاشاقتا قازاقستان الەمنىڭ ەڭ ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەرىنىڭ وندىعىنا كىرەتىن بولادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مۇناي-گاز كەشەنى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مەرەكەسى قارساڭىندا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى وسى سالانى دامىتۋدا ەرەكشە ورىن الاتىن «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى قايىرگەلدى قابىلدينمەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– قايىرگەلدى ماقسۇت ۇلى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مۇناي-گاز كەشەنى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسىن بيىل قانداي جەتىستىكتەرمەن قارسى الاسىزدار؟
– بيىل مۇنايشىلار ءۇشىن مەرەيلى جىل. ويتكەنى, ايگىلى دوسسور كەن ورنىنىڭ 100 جىلدىعى, ماڭعىستاۋ مۇنايىنىڭ 50 جىلدىعى, قۇمكول كەن ورنىنىڭ 25 جىلدىعى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ۇلتتىق كومپانيا ءوزىنىڭ كاسىبي مەرەكەسىن وسىنداي مەرەيتويلارمەن قاتار جاقسى ءناتيجەلەرمەن قارسى الىپ وتىر.
2011 جىلدىڭ باسىنان بەرى مۇناي جانە گاز كوندەنساتىن ءوندىرۋ 10,67 ملن. توننانى قۇرادى, ال تابيعي گاز ءوندىرۋ 1,4 ملن. توننا بولدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ كورسەتكىشىمەن سالىستىرعاندا 2 پايىز ارتىق. ەلىمىزدىڭ ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا شوعىرلاندىرىلعان مۇناي وڭدەۋ كولەمى 5,3 ملن. توننا شاماسىندا.
ۇلتتىق كومپانيانىڭ وندىرىستىك قىزمەتىنىڭ قورىتىندىسى ونىڭ قارجىلىق ناتيجەلەرىنە دە وڭ اسەر ەتتى. جالپى قمگ بويىنشا, الدىن-الا مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 2011 جىلدىڭ قاڭتار-شىلدە ايلارىندا ۇلەستىك ءادىس بويىنشا شوعىرلاندىرۋ قاعيداتىمەن ەسەپتەگەندە ەل بيۋدجەتىنە 251,7 ملن. تەڭگە سالىق جانە باسقا مىندەتتى تولەمدەر تولەندى, مۇنىڭ ءوزى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگى كورسەتكىشتەن 16 پايىز ارتىق.
جالپى, ەلىمىزدە «قارا التىن» ءوندىرۋ 20 جىلدىڭ ىشىندە جىلدىق مولشەرىن ءتورت ەسەگە كوبەيتتى. «قارا التىندى» ءوندىرۋ مەن ەكسپورتتاۋدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى جاڭا ورتالىعىن قازاقستان دايەكتى تۇردە قالىپتاستىرىپ كەلەدى. اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي اۋقىمدى شاراعا «قازمۇنايگاز» اق-تىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى قوماقتى.
ءبىزدىڭ بولجام بويىنشا, 2020 جىلعا دەيىن «قازمۇنايگازدىڭ» مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيى 2 ەسەگە دەرلىك ۇلعايادى.
الداعى 5 جىل ىشىندە شوعىرلاندىرىپ ءوندىرۋ كولەمى, كومپانيانىڭ بىرلەسكەن كاسىپورىندارداعى قاتىسۋ ۇلەسىن ەسكەرگەندە, نەگىزىنەن «ەسكى» كەن ورىندارىنداعى ءوندىرۋ ەسەبىنەن جىلىنا 22-23 ملن. توننا دەڭگەيىندە بولادى دەپ ويلايمىز.
2016 جىلدان باستاپ جاڭا كەن ورىندارىنىڭ ەنگىزىلۋى ەسەبىنەن «قازمۇنايگازدىڭ» مۇنايدى شوعىرلاندىرىپ ءوندىرۋىن جىل سايىن ۇلعايتىپ وتىرۋ جوسپارلانۋدا, بۇل رەتتە 2020 جىلعا دەيىن ول جىلىنا 33,7 ملن. توننا بولادى.
وسى ورايدا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جەتەكشى سالاسىنىڭ بەرىك نەگىزىن سالۋعا ەڭبەگى سىڭگەن مۇنايشى ارداگەرلەرگە شىن جۇرەكتەن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى.
– «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرەتىنى كوپشىلىككە ايان. وسى ورايدا اتىراۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋعا قانداي ۇلەس قوساسىزدار؟
– ءبىزدىڭ كومپانيا مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ وركەندەۋىنە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا اتسالىسىپ كەلەدى. سول سەبەپتەن, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىنان تۋىندايتىن باسىم باعىتتاردى ىسكە اسىرۋدان شەت قالعان ەمەس. وسى ورايدا مىنانى ايتار ەدىم, وتاندىق كومپانيا دەمەۋشىلىك, قايىرىمدىلىق كومەكتەن باسقا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. جانە ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا بوي كوتەرەتىن الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىنا قوماقتى قارجى بولەدى. جالپى, سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك ماڭىزى باسىم 34 نىسان ىسكە قوسىلدى. ولاردىڭ ىشىندە اتىراۋ قالاسىنداعى سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنى, استانا قالاسىنداعى «دۋمان» قوناقجاي-ويىن-ساۋىق كەشەنى, اتىراۋ قالاسى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىندا گازبەن جابدىقتاۋ جۇيەسى سياقتى ءىرى نىساندار بار. ءبىز تۇرعىن ۇيلەر مەن باسقا دا الەۋمەتتىك نىسانداردى قارجىلاندىرۋدى توقتاتقان ەمەسپىز.
ال ناقتى اتىراۋ وبلىسى بويىنشا ايتار بولسام, 2002 جىلدان بەرى اتىراۋ قالاسى مەن اتىراۋ وبلىسىندا الەۋمەتتىك ماقساتتاعى 21 نىساننىڭ ۋاقىتىندا سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋىنە ۇلەس قوستىق. بيىل دا دوسسوردا بالاباقشا, مۇنايشى كەنتىندە, جاڭاوزەندە مەكتەپ, كەندىرلى دەمالىس ايماعىندا مەديتسينالىق-وڭالتۋ ورتالىعى مەن بالالار ساۋىقتىرۋ لاگەرى, جەتىبايدا سپورت كەشەنى, ونەر مەكتەبى مەن بالاباقشا جانە مۇنايشىلار جاتاقحاناسى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى.
– ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا «قازمۇنايگاز» كومپانياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار حالىققا نە بەرەدى؟
– بۇل باعدارلاما بويىنشا ءبىز ءۇش جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قاتىسىپ, وسى ماقساتتاعى نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن ىرعاقتى جۇرگىزۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋدەمىز. ءبىرىنشى جوبا – ەلباسىنىڭ ءوزى ارنايى قاتىسىپ, ىرگەتاسىن قالاعان اقتاۋ قالاسىنداعى جول بيتۋمدارىن ءوندىرۋ زاۋىتى. ول ىسكە قوسىلعان سوڭ جىلىنا 400 مىڭ توننا جول بيتۋمىن وندىرمەك. زاۋىت قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ بارىسىندا ۋاقىتشا 900 جۇمىس ورنى اشىلماق, ال زاۋىت ىسكە قوسىلعان سوڭ 325 تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
ەكىنشىسى – «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى. ونىڭ ىسكە اسىرىلۋى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىن گازبەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتىپ, ەلىمىزدى كورشىلەس وزبەكستاننان الىناتىن گازعا تاۋەلدىلىكتەن ارىلتادى. جانە ءبىر ماڭىزدىلىعى سول, بۇل جوبا قىتاي باعىتىندا جاڭا ەكسپورتتىق باعىت اشۋعا مول مۇمكىندىك اشقالى وتىر. گاز قۇبىرى ماڭعىستاۋ, اقتوبە, قىزىلوردا جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋماعى ارقىلى وتەدى.
قازاقستاندىقتاردى قولجەتىمدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «قازمۇنايگاز» كومپانياسى «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ ءۇشىنشى جەلىسىن, «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىن سالۋدى جوسپارلاۋدا.
ءۇش وبلىستى قوسىمشا گازداندىرۋ بۇكىل ەلدە گاز تاراتۋ جەلىسىن كەڭەيتەدى. بۇل ورايدا گازدى ىشكى جىلدىق تۇتىنۋ 2020 جىلعا قاراي 23,8 ملرد. تەكشە مەترگە دەيىن وسەدى. بۇل ءۇشىن تابيعي رەسۋرستار بىزدە جەتكىلىكتى.
قازىرگى ۋاقىتتا گازدىڭ بەلگىلى ءبىر كولەمى كورشى ەلدەردەگى «گازپروم» ااق جانە «وزبەكمۇنايگاز» ۇمك گاز كولىگى ۇيىمدارىمەن ءونىم الماسۋ وپەراتسيالارى شەڭبەرىندە ءبىزدىڭ يمپورتقا تاۋەلدى دەپ اتالاتىن وبلىستارعا: الماتى, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىنا جەتكىزىلەدى.
وسى جاقىندا عانا تۇركىستاندا «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» جەلىلىك گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاۋ جانە گاز تاراتۋ ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىنا كاپسۋلا سالۋ ءراسىمى وتكىزىلدى. بۇل – «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا قوسقان تاعى ءبىر ۇلەسى.
گاز قۇبىرىن سالۋ كەزەڭىندە 3 مىڭنان استام مامان جۇمىسقا ورنالاستىرىلادى, ال ونى پايدالانۋ كەزىندە 600-گە جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا.
ءۇشىنشى جوبا – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ شەڭبەرىندە ىسكە اساتىن, جالپى سوماسى 1 ملرد. 130 ملن. اقش دوللارى بولاتىن حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەرىن ءوندىرۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى. اتالعان زاۋىتتا بۇعان دەيىن دە ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, جانار-جاعار ماي ءوندىرۋ ساپاسى جاقساردى.
– «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ ەلىمىزدە يگەرىپ جاتقان جاڭا كەن ورىندارى جايلى ايتىپ بەرسەڭىز.
– ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – مۇناي قورى جانە مۇناي ءوندىرۋ بويىنشا الەمنىڭ 30 ءىرى مۇناي-گاز كومپانيالارىنىڭ قاتارىنا ەنۋ. بۇل باعىتتا ءبىز رەسۋرستىق بازا مەن مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ماسەلەن, وتكەن جىلى ليمان بارلاۋ بلوگىندا مول مۇناي قورى تابىلدى. مۇنى ۇزاق جىلعى جوسپارلى جۇمىستاردىڭ, كەشەندى زەرتتەۋلەردىڭ جانە قوماقتى ينۆەستيتسيالاردىڭ ناتيجەسى دەپ ايتا الامىز. الدىن-الا ەسەپتەۋلەرگە قاراعاندا, جاڭا بلوكتاعى ءوندىرىلەتىن قور كولەمى 8,5 ملن. توننانى قۇرايدى.
سونداي-اق, سەيسميكالىق بارلاۋ جۇمىستارىندا يننوۆاتسيالىق ادىستەردى قولدانۋدىڭ ارقاسىندا اعىمداعى جىلدىڭ مامىر ايىندا اقتوبە جانىنداعى ورىكتاۋ كەن ورنىنداعى كت-2 كاربونات قاباتىنان العاش رەت مۇناي جانە گاز اعىنى الىندى. پەرسپەكتيۆالى گەولوگيالىق قور اۋقىمى 200 ملن. توننادان استام بولىپ وتىر.
بۇل سوڭعى 20 جىل ىشىندەگى قۇرلىقتاعى ءبىرىنشى جەتىستىك. مەنىڭشە, مۇنى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر «قورجىنىنا» قازاقستاندىق گەولوگتار مەن مۇنايشىلار قوسقان لايىقتى ۇلەسى دەۋگە ابدەن بولادى.
– ۇلتتىق مۇناي كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اسىرىلاتىن كاسپي قۇبىر تارتۋ كونسورتسيۋمىن (كقك) كەڭەيتۋ جوباسى جونىندە ايتىپ وتسەڭىز.
– كاسپي قۇبىر تارتۋ كونسورتسيۋمىن (كقك) كەڭەيتۋ جوباسى – قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىندا قول جەتكىزگەن اسا ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى. بۇل جوبا كاسپي ايماعىنىڭ ءىرى كەن ورىندارىن دامىتۋ ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى. «تەڭىز-نوۆوروسسيسك» قۇبىرى مۇناي تاسىمالداۋ شىعىندارىن بالاما ەكسپورتتىق باعىتتارمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي ازايتادى. بۇل قۇبىر قازاق جەرىنەن, سونىڭ ىشىندە, كاسپي جاعالاۋىنداعى كەن ورىندارىنان وندىرىلگەن مۇنايدى الەمنىڭ مۇناي بازارىنا توتە جولمەن تاسىمالداۋعا ارنالىپ وتىر. ونىڭ جوبالىق قۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن 2010 جىلعى 15 جەلتوقساندا ماسكەۋ قالاسىندا كقك اكتسيونەرلەرى جوبانى ينۆەستيتسيالاۋ جونىندە كەسىمدى شەشىم قابىلدادى.
كقك-نى كەڭەيتۋ جوباسى قازاقستان مەن رەسەي مۇنايىنىڭ كۇننەن-كۇنگە ارتىپ وتىرعان كولەمىن ەكسپورتتاۋ ءۇشىن ماگيسترالدى مۇناي قۇبىرىنىڭ مەحانيكالىق وتكىزۋ قابىلەتىن جىلىنا 28 ملن. توننادان 67 ملن. تونناعا دەيىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
اتالعان جوبا ءۇش كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلىپ, 2015 جىلى اياقتالماق. مۇناي قۇبىرى ەكى ەلدىڭ اۋماعى ارقىلى وتەدى. جالپى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسىنا 1 ميلليارد دوللار شاماسىندا ينۆەستيتسيا قۇيىلادى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 3000-نان استام ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارى جانە كەيىننەن جوبا اياقتالعاندا 350 تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلادى. كەڭەيتۋ جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قازاقستان-رەسەي ەلدەرىنىڭ ەنەرگەتيكالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ دامۋىنا بەلسەندى ءارى سەرپىندى ىقپال ەتەتىن بولادى.
– قايىرگەلدى ماقسۇت ۇلى, قازاقستاندىق ۇلەستى دامىتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس جونىندە نە ايتاسىز؟
– «ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» سياقتى باعدارلامالار نەگىزىندە جاڭادان قولعا الىنىپ جاتقان قاي ونەركاسىپ, ءوندىرىس ورنى بولماسىن ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ونىمدەرىنە ۇلكەن سۇرانىس تانىتىپ وتىر.
وسى ورايدا «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ وتاندىق مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋعا باسىم ءمان بەرىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
بيىلعى جىلدىڭ اقپان ايىندا 2011-2013 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋدا «قازمۇنايگازعا» قولداۋ كورسەتۋ باعدارلاماسى بەكىتىلدى. باعدارلاماعا سايكەس قازاقستاندا 35 جاڭا جابدىقتار ءتۇرىن شىعارۋدى ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جۇمىس ىستەپ تۇرعان وتاندىق ءوندىرىس ونىمىنە سۇرانىستى ارتتىرىپ, جاڭا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا, جۇمىسسىزدار سانىن ازايتۋعا, سونداي-اق اتالعان سالا وندىرىستەرىنىڭ ارزان باعاعا ءارى جاقىن جەردەن قاجەت قۇرالدارىن الۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
«قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, مۇناي-گاز ماشينالارىن جاساۋدى دامىتۋ جونىندە ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزۋدە. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندا مۇناي-گاز ماشينالارىنىڭ 350 ءتۇرىن شىعارۋ جولعا قويىلدى.
سونىمەن قاتار «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق كەڭەسى دە بۇل ماسەلەگە ەرەكشە مارتەبە بەرىپ, 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «قازمۇنايگاز» ۇك» اق يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق دامىتۋ باعدارلاماسىن بەكىتتى. بۇل باعدارلامانىڭ ماقساتى ءوندىرىس تيىمدىلىگى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ بولماق. نەگىزگى مىندەتىمىز ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق ءۇردىسىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى.
– قازىرگى كەزدە عىلىمي-تەحنيكالىق جانە يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتار باستى نازاردا ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى تارتۋ بويىنشا قانداي جوسپارلارى بار؟
– ءيا, تابيعي رەسۋرستاردى جاڭا تەحنولوگيالارسىز يگەرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل رەتتە «قازمۇنايگازدىڭ» 2015 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارىندا جالپى سوماسى 45 ملرد. تەڭگەگە يننوۆاتسيالىق جوبالار ازىرلەۋگە شىعىستار كوزدەلگەن.
ءبىز «قازمۇنايگاز» يننوۆاتسيالىق ۇيىمدار توبىن, ياعني يننوۆاتسيالىق كلاستەر قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
بىرىنشىدەن, بۇل جاڭا تەحنولوگيالار قولدانۋ جونىندەگى قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ءارى ستۋدەنتتەردى وقىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەكىنشىدەن, بۇل جاڭا تەحنولوگيالاردى ونەركاسىپتىك سىناۋدان وتكىزۋ, وزىندىك عىلىمي-تەحنيكالىق جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى. بۇل ورايدا رەنتابەلدىلىگى تومەن كەن ورىندارىن جاڭا تەحنولوگيالاردى سىناقتان وتكىزەتىن پوليگوندار رەتىندە پايدالانۋ ۇسىنىلادى.
ۇشىنشىدەن, ونىڭ وڭ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە كەڭىنەن ەنگىزۋگە بولادى.
كومپانيا قابىلداعان يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيا ساياساتى شەڭبەرىندە عىلىمي-تەحنيكالىق جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا شىعىستاردى كۇرت كوتەرۋ جوسپارلانۋدا – 2015 جىلى 8,9 ملرد. تەڭگە, 2020 جىلى 11,5 ملرد. تەڭگە.
2015 جىلعا قاراي يننوۆاتسيالار ەسەبىنەن 2 ملرد. دوللاردان استام مولشەردە, ال 2020 جىلى 2,9 ملرد. دوللار دەرلىك قوسىمشا تابىس الۋ كۇتىلۋدە. يننوۆاتسيالار ەسەبىنەن ەڭبەك ءونىمدىلىگىن ارتتىرۋ 1 ادامعا شاققاندا 521 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى, ياعني 2010 جىلعا قاراي 2 ەسەدەن استام ءوسىم بەرەدى.
وسى ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن «اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ اۋماعىندا مۇناي جانە گاز ينجەنەرياسى ينستيتۋتى مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ينستيتۋتىن, سونداي-اق قازاق مۇناي جانە گاز ينستيتۋتى جانىندا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. ينستيتۋتتار ءبىر مەزگىلدە 2000 ستۋدەنتتى, ماگيسترانتتى جانە دوكتورانتتاردى وقىتىپ, 250 زەرتتەۋشىنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە ەسەپتەلگەن.
وسى جوبالاردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار قۇرۋ, مۇناي-گاز سالاسىنداعى وتاندىق عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ءتاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق ازىرلەمەلەردى دامىتۋ, وندىرىستىك ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ, مۇنايگاز جانە باسقا دا سالالارعا ارنالعان تەحنولوگيالاردى قولدانۋ بولىپ تابىلادى.
– بارلىق ىسكە اسىرىلاتىن جانە كوزدەلىپ وتىرعان جوبالاردىڭ تابىستى بولۋى باسقارۋشى جانە وندىرىستىك پەرسونالعا بايلانىستى. وتكەن جىلى «قازمۇنايگازدىڭ» اتىنا كادر ساياساتىنا قاتىستى ءبىرتالاي سىن ايتىلدى. وسى ۋاقىت ىشىندە قانداي وزگەرىس بار؟
– كومپانيا تابىستارىنىڭ باستى فاكتورلارى – قازىرگى زامانعى يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ, ونىڭ ىشىندە قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ.
قازىرگى تاڭدا «قازمۇنايگاز» كومپانياسى توبىندا 64 مىڭنان استام قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 89 پايىزى – وندىرىستىك پەرسونال.
ءوزىنىڭ وندىرىستىك قىزمەتىن كومپانيا قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىندا جۇرگىزۋدە. نەعۇرلىم وكىلدىگى باسىم ايماق, ارينە, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ وبلىستارى.
«قازمۇنايگاز» كومپانياسى توبىنداعى پەرسونالدىڭ ورتاشا جاس مولشەرى 37 جاس, مۇناي-گاز سالاسىنداعى جۇمىس ءوتىلى – 16 جىل, پەرسونالدىڭ 49 پايىزىندا جوعارى ءبىلىم بار.
پەرسونالدى جۇمىسقا قابىلداۋدى اشىق جۇرگىزۋ, قويىلاتىن تالاپتارعا ساي بولۋى, بارلىق ۇمىتكەرلەرگە بىردەي مۇمكىندىك بەرۋ ماسەلەسىنە ۇلكەن كوڭىل بولىنەدى.
قازىرگى تاڭدا «قازمۇنايگاز» ۇك رەسمي سايتىندا (www.kmg.kz) بارلىق بوس ورىندار تۋرالى جاريالانىم بەرىلەدى, وندا كەز كەلگەن نيەت بىلدىرگەن ادام ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپتار بويىنشا تولىق اقپارات الىپ, ءوز تۇيىندەمەسىن ون-لاين رەجىمىندە تولتىرا الادى.
ۇمىتكەرلەرگە تەست جۇرگىزۋدى «سامۇرىق-قازىنا» كورپوراتيۆتىك ۋنيۆەرسيتەتى جۇرگىزەدى, بۇل ۇمىتكەرلەردىڭ كاسىبي ساپاسىن باعالاۋدا ادىلدىك ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
2008-2010 جىلدارى كەزەڭىندە كومپانيا 1 218 جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىن جۇمىسقا قابىلدادى, ولاردىڭ ىشىندە 951-ءى – وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى, «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىسقا قابىلدانعان تۇلەكتەر – 70 ادام.
2009 جىلى «قازمۇنايگاز» كومپانياسى «KAZENERGY» قاۋىمداستىعى قىزمەتىنىڭ شەڭبەرىندە مۇناي-گاز سالاسىنا ارنالعان كاسىپتىك ستاندارتتار ازىرلەۋ جونىندە قاناتقاقتى جوباعا باستاما جاسادى.
جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءارتۇرلى ماماندىقتار بويىنشا قىزمەتكەرلەرگە ولاردىڭ بىلىكتىگى مەن قۇزىرەتتىلىگىنە قويىلاتىن قازىرگى زامانعى تالاپتار بەلگىلەۋ.
قازىرگى كەزدە جيىنتىقتاپ العاندا, قاراپايىم جۇمىسشىدان باستاپ مۇناي-گاز ءوندىرۋشى كاسىپورىن ديرەكتورى قىزمەتىنە دەيىن 160 لاۋازىمدى قامتيتىن «مۇناي جانە گاز ءوندىرۋ» بيزنەس باعىتى بويىنشا 55 كاسىپتىك ستاندارت ازىرلەندى. قاناتقاقتى جوبانىڭ ناتيجەسىنە ەۋرووداق ساراپشىلارى جوعارى باعا بەردى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, كاسىپتىك ستاندارت ازىرلەۋ ادىستەمەسى يننوۆاتسيالىق قاعيداتتىڭ قاتاڭ ساقتالۋىمەن ەرەكشەلەنەدى, ويتكەنى ول كاسىپتىك قىزمەتتى كەشەندى تۇردە زەرتتەۋگە نەگىزدەلگەن.
ءسويتىپ, كومپانيا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بىلىكتىلىك جىكتەمەسىنىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن قۇرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا.
بۇدان باسقا «قازمۇنايگاز» ۇك» اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قولداۋ مينيسترلىگى, قازاقستان «اتامەكەن وداعى» ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسىنىڭ قولداۋىمەن وتكىزىلگەن «ەڭ ۇزدىك جۇمىس بەرۋشى – باسقارۋشى كومپانيا» نوميناتسياسى بويىنشا «سەنiم-2010» بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتاندى.
– تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندىق كومپانيالار ۇلتتىق رىنوكتا تابىسقا جەتۋمەن قاتار, جالپى دۇنيەجۇزىلىك رىنوكتى مويىنداتا الدى. الەمدىك رىنوكتا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن ونىڭ ىشىندە باسقارۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ قاجەت ەكەنى بەلگىلى. وسى رەتتە جاسالىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالساڭىز.
– ءيا, كوپتەگەن كومپانيالار, ولاردىڭ ىشىندە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى, قازىرگى باسقارۋ ادىستەرىنىڭ ءبىرازىن قايتادان قاراپ شىقتى. حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋدا, ءبىزدىڭ كومپانيا, مەنىڭ ويىمشا, حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى دامىتۋدا ەداۋىر ءرول اتقاردى.
«كورپوراتيۆتىك باسقارۋ» دەگەنىمىز نە؟ بۇل – دامىعان ەلدەردە قابىلدانعانداي, سىرتقى دۇنيەمەن – اكتسيونەرلەرمەن, ينۆەستورلارمەن, جۇرتشىلىقپەن قاتىناس جاساۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە كومپانيا ىشىندەگى باسقارۋ جانە باقىلاۋدىڭ تەتىكتەرى مەن راسىمدەرى.
كورپوراتيۆتىك باسقارۋعا سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋ جانە ونىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ ماقساتىندا ەڭ وزىق حالىقارالىق تاجىريبە تالاپتارىنا سايكەس «Standard&Poors» رەيتينگى اگەنتتىگى «GAMMA» 4+ دەڭگەيىندە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ رەيتينگىن بەلگىلەدى.
بۇل رەتتە اشىقتىق دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋى جانە ىشكى اۋديت جاعدايىنىڭ جاقسارۋى ءناتيجەسىندە «اشىقتىق, اۋديت جانە تاۋەكەلدى باسقارۋ» قۇرامداس بولىگى بويىنشا باللدىڭ وسىنىڭ قارساڭىندا “5”-تەن “5+” دەيىن كوتەرىلگەندىگىن ايتا كەتكەن ءجون.
«قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ باسقارۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن قارجىلىق كورسەتكىشتەر دە دالەلدەيدى. مىسالى, 2010 جىلى جيىنتىق پايدا 305 ملرد. تەڭگەدەن استى, بۇل جوسپارعا قاراعاندا 235 پايىزدى قۇرايدى جانە 2009 جىلعى پايدادان 2,7 ەسە ارتىق. بۇل رەتتە, مۇنايعا باعا كونيۋنكتۋراسىنىڭ الەمدە قولايلى بولعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. كومپانيا قىزمەتىنىڭ رەنتابەلدىلىگى 2010 جىلى جوسپارلانعانى 6,7 پايىز بولا تۇرا, 14,8 پايىزدى قۇرادى.
كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز ودان ءارى دە كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى ەڭ وزىق الەمدىك تاجىريبە ۇلگىلەرىنە دەيىن جەتكىزۋگە, ياعني ودان سايىن جەتىلدىرۋگە اتسالىسامىز. وسى ماسەلە, اسىرەسە, «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ كەيبىر ەنشىلەس ۇيىمدارىنىڭ قور رىنوگىنا الداعى ۋاقىتتا شىعۋىنا بايلانىستى وزەكتى بولىپ وتىر.
– ەلباسى جارلىعىمەن بيىل تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى اتالىپ وتىلەدى. وسى كەزەڭدە ەلىمىز ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ, ۇلكەن اسۋلاردى باعىندىردى. «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ وسى جىلدارداعى جۇمىسىنا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلىن ايتۋلى جەتىستىكتەرمەن قارسى الىپ وتىرعانىنا ءبارىمىز كۋامىز. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى داعدارىستان شىعىپ قانا قويعان جوق, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا باتىل قادام جاسادى. بۇل – ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا دۇرىس جولعا قويىلعان باعىتتىڭ ناتيجەسى.
ءبىزدىڭ كومپانيا دا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ەل ەڭسەسىن تىك ۇستاۋعا مۇناي-گاز سالاسىنىڭ قوسار ۇلەسى اۋقىمدى بولعاندىقتان, بىزگە ارتىلىپ وتىرعان ءۇمىت تە, جاۋاپكەرشىلىك تە ۇلكەن.
اڭگىمەنىڭ باسىندا ايتقانىمداي, بيىل دوسسور كەن ورنىنداعى ونەركاسىپتىڭ 100 جىلدىعىنىڭ, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا مۇناي-گاز كەن ورىندارىنىڭ 50 جىلدىعىنىڭ, قۇمكول مۇناي كوزى اشىلۋىنىڭ 25 جىلدىعىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى دە تاريح ساباقتاستىعى, جاقسىلىق ۇندەستىگى بولسا كەرەك.
جاڭا كەن ورىندارىن بارلاۋ, ءوندىرۋ, اشۋ جانە يگەرۋ, ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ماگيسترالدارىن سالۋ, حالىقارالىق رىنوكتارعا شىعۋ, وسىنداي ۇشان-تەڭىز بايلىقتى يگەرۋ – ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا جازىلعان, ەنشىمىزگە تيگەن امانات.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – بارعان سايىن كەڭەيىپ كەلە جاتقان مۇناي كوكجيەگىن ەل مۇددەسىنە, مۇقتاجىنا جاراتۋ.
كەزىندە اعا بۋىننىڭ سالىپ كەتكەن ىزىنەن جاڭىلماي, ولاردىڭ ونەگەلى ىستەرىن, ءداستۇرىن, ەڭبەك جولدارىن ابىرويمەن جالعاستىرىپ, تەڭدەسسىز الىپ كەنىشتەردى يگەرىپ جاتقان مۇنايشىلارعا زور دەنساۋلىق, باياندى باقىت جانە ۇزاق ءومىر, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى جولىنداعى ەڭبەكتەرىنە جاڭا جەتىستىكتەر تىلەيمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. مەرەكە قۇتتى بولسىن!
اڭگىمەلەسكەن جولداسبەك شوپەعۇل.
«...ءبىز ءوزىمىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكانى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دامىتۋ جونىندەگى جوسپارلارىمىزدى ناقپا-ناق ايقىنداپ الدىق. ءبىزدىڭ باعدارلامالارىمىزدىڭ باستى ماقساتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن نىعايتۋ...»
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان.
* * *
«قازمۇنايگاز» ۇك باسقارما توراعاسى قايىرگەلدى قابىلدين: «تاۋەلسىز ەلدىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسامىز»
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 1998 جىلعى 20 قاڭتارداعى جارلىعىنا سايكەس مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ ءتول مەرەكەلەرىن رەسمي تۇردە قىركۇيەك ايىنىڭ العاشقى جەكسەنبىسىندە اتاپ وتەدى.
مۇناي سالاسى – ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ وزەگى. قارا التىندى ءوندىرۋ بويىنشا 112 جىلدىق تاريحىن ارتقا تاستاعان قازاقستان الەمدىك رىنوكتا كومىرسۋتەكتىڭ ستراتەگيالىق قورىنا باي مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا ەنەدى. بولاشاقتا قازاقستان الەمنىڭ ەڭ ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەرىنىڭ وندىعىنا كىرەتىن بولادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مۇناي-گاز كەشەنى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مەرەكەسى قارساڭىندا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى وسى سالانى دامىتۋدا ەرەكشە ورىن الاتىن «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى قايىرگەلدى قابىلدينمەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– قايىرگەلدى ماقسۇت ۇلى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مۇناي-گاز كەشەنى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسىن بيىل قانداي جەتىستىكتەرمەن قارسى الاسىزدار؟
– بيىل مۇنايشىلار ءۇشىن مەرەيلى جىل. ويتكەنى, ايگىلى دوسسور كەن ورنىنىڭ 100 جىلدىعى, ماڭعىستاۋ مۇنايىنىڭ 50 جىلدىعى, قۇمكول كەن ورنىنىڭ 25 جىلدىعى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ۇلتتىق كومپانيا ءوزىنىڭ كاسىبي مەرەكەسىن وسىنداي مەرەيتويلارمەن قاتار جاقسى ءناتيجەلەرمەن قارسى الىپ وتىر.
2011 جىلدىڭ باسىنان بەرى مۇناي جانە گاز كوندەنساتىن ءوندىرۋ 10,67 ملن. توننانى قۇرادى, ال تابيعي گاز ءوندىرۋ 1,4 ملن. توننا بولدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ كورسەتكىشىمەن سالىستىرعاندا 2 پايىز ارتىق. ەلىمىزدىڭ ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا شوعىرلاندىرىلعان مۇناي وڭدەۋ كولەمى 5,3 ملن. توننا شاماسىندا.
ۇلتتىق كومپانيانىڭ وندىرىستىك قىزمەتىنىڭ قورىتىندىسى ونىڭ قارجىلىق ناتيجەلەرىنە دە وڭ اسەر ەتتى. جالپى قمگ بويىنشا, الدىن-الا مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 2011 جىلدىڭ قاڭتار-شىلدە ايلارىندا ۇلەستىك ءادىس بويىنشا شوعىرلاندىرۋ قاعيداتىمەن ەسەپتەگەندە ەل بيۋدجەتىنە 251,7 ملن. تەڭگە سالىق جانە باسقا مىندەتتى تولەمدەر تولەندى, مۇنىڭ ءوزى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگى كورسەتكىشتەن 16 پايىز ارتىق.
جالپى, ەلىمىزدە «قارا التىن» ءوندىرۋ 20 جىلدىڭ ىشىندە جىلدىق مولشەرىن ءتورت ەسەگە كوبەيتتى. «قارا التىندى» ءوندىرۋ مەن ەكسپورتتاۋدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى جاڭا ورتالىعىن قازاقستان دايەكتى تۇردە قالىپتاستىرىپ كەلەدى. اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي اۋقىمدى شاراعا «قازمۇنايگاز» اق-تىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى قوماقتى.
ءبىزدىڭ بولجام بويىنشا, 2020 جىلعا دەيىن «قازمۇنايگازدىڭ» مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيى 2 ەسەگە دەرلىك ۇلعايادى.
الداعى 5 جىل ىشىندە شوعىرلاندىرىپ ءوندىرۋ كولەمى, كومپانيانىڭ بىرلەسكەن كاسىپورىندارداعى قاتىسۋ ۇلەسىن ەسكەرگەندە, نەگىزىنەن «ەسكى» كەن ورىندارىنداعى ءوندىرۋ ەسەبىنەن جىلىنا 22-23 ملن. توننا دەڭگەيىندە بولادى دەپ ويلايمىز.
2016 جىلدان باستاپ جاڭا كەن ورىندارىنىڭ ەنگىزىلۋى ەسەبىنەن «قازمۇنايگازدىڭ» مۇنايدى شوعىرلاندىرىپ ءوندىرۋىن جىل سايىن ۇلعايتىپ وتىرۋ جوسپارلانۋدا, بۇل رەتتە 2020 جىلعا دەيىن ول جىلىنا 33,7 ملن. توننا بولادى.
وسى ورايدا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جەتەكشى سالاسىنىڭ بەرىك نەگىزىن سالۋعا ەڭبەگى سىڭگەن مۇنايشى ارداگەرلەرگە شىن جۇرەكتەن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى.
– «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرەتىنى كوپشىلىككە ايان. وسى ورايدا اتىراۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋعا قانداي ۇلەس قوساسىزدار؟
– ءبىزدىڭ كومپانيا مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ وركەندەۋىنە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا اتسالىسىپ كەلەدى. سول سەبەپتەن, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىنان تۋىندايتىن باسىم باعىتتاردى ىسكە اسىرۋدان شەت قالعان ەمەس. وسى ورايدا مىنانى ايتار ەدىم, وتاندىق كومپانيا دەمەۋشىلىك, قايىرىمدىلىق كومەكتەن باسقا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. جانە ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا بوي كوتەرەتىن الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىنا قوماقتى قارجى بولەدى. جالپى, سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك ماڭىزى باسىم 34 نىسان ىسكە قوسىلدى. ولاردىڭ ىشىندە اتىراۋ قالاسىنداعى سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنى, استانا قالاسىنداعى «دۋمان» قوناقجاي-ويىن-ساۋىق كەشەنى, اتىراۋ قالاسى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىندا گازبەن جابدىقتاۋ جۇيەسى سياقتى ءىرى نىساندار بار. ءبىز تۇرعىن ۇيلەر مەن باسقا دا الەۋمەتتىك نىسانداردى قارجىلاندىرۋدى توقتاتقان ەمەسپىز.
ال ناقتى اتىراۋ وبلىسى بويىنشا ايتار بولسام, 2002 جىلدان بەرى اتىراۋ قالاسى مەن اتىراۋ وبلىسىندا الەۋمەتتىك ماقساتتاعى 21 نىساننىڭ ۋاقىتىندا سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋىنە ۇلەس قوستىق. بيىل دا دوسسوردا بالاباقشا, مۇنايشى كەنتىندە, جاڭاوزەندە مەكتەپ, كەندىرلى دەمالىس ايماعىندا مەديتسينالىق-وڭالتۋ ورتالىعى مەن بالالار ساۋىقتىرۋ لاگەرى, جەتىبايدا سپورت كەشەنى, ونەر مەكتەبى مەن بالاباقشا جانە مۇنايشىلار جاتاقحاناسى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى.
– ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا «قازمۇنايگاز» كومپانياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار حالىققا نە بەرەدى؟
– بۇل باعدارلاما بويىنشا ءبىز ءۇش جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قاتىسىپ, وسى ماقساتتاعى نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن ىرعاقتى جۇرگىزۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋدەمىز. ءبىرىنشى جوبا – ەلباسىنىڭ ءوزى ارنايى قاتىسىپ, ىرگەتاسىن قالاعان اقتاۋ قالاسىنداعى جول بيتۋمدارىن ءوندىرۋ زاۋىتى. ول ىسكە قوسىلعان سوڭ جىلىنا 400 مىڭ توننا جول بيتۋمىن وندىرمەك. زاۋىت قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ بارىسىندا ۋاقىتشا 900 جۇمىس ورنى اشىلماق, ال زاۋىت ىسكە قوسىلعان سوڭ 325 تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
ەكىنشىسى – «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى. ونىڭ ىسكە اسىرىلۋى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىن گازبەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتىپ, ەلىمىزدى كورشىلەس وزبەكستاننان الىناتىن گازعا تاۋەلدىلىكتەن ارىلتادى. جانە ءبىر ماڭىزدىلىعى سول, بۇل جوبا قىتاي باعىتىندا جاڭا ەكسپورتتىق باعىت اشۋعا مول مۇمكىندىك اشقالى وتىر. گاز قۇبىرى ماڭعىستاۋ, اقتوبە, قىزىلوردا جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋماعى ارقىلى وتەدى.
قازاقستاندىقتاردى قولجەتىمدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «قازمۇنايگاز» كومپانياسى «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ ءۇشىنشى جەلىسىن, «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىن سالۋدى جوسپارلاۋدا.
ءۇش وبلىستى قوسىمشا گازداندىرۋ بۇكىل ەلدە گاز تاراتۋ جەلىسىن كەڭەيتەدى. بۇل ورايدا گازدى ىشكى جىلدىق تۇتىنۋ 2020 جىلعا قاراي 23,8 ملرد. تەكشە مەترگە دەيىن وسەدى. بۇل ءۇشىن تابيعي رەسۋرستار بىزدە جەتكىلىكتى.
قازىرگى ۋاقىتتا گازدىڭ بەلگىلى ءبىر كولەمى كورشى ەلدەردەگى «گازپروم» ااق جانە «وزبەكمۇنايگاز» ۇمك گاز كولىگى ۇيىمدارىمەن ءونىم الماسۋ وپەراتسيالارى شەڭبەرىندە ءبىزدىڭ يمپورتقا تاۋەلدى دەپ اتالاتىن وبلىستارعا: الماتى, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىنا جەتكىزىلەدى.
وسى جاقىندا عانا تۇركىستاندا «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» جەلىلىك گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاۋ جانە گاز تاراتۋ ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىنا كاپسۋلا سالۋ ءراسىمى وتكىزىلدى. بۇل – «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا قوسقان تاعى ءبىر ۇلەسى.
گاز قۇبىرىن سالۋ كەزەڭىندە 3 مىڭنان استام مامان جۇمىسقا ورنالاستىرىلادى, ال ونى پايدالانۋ كەزىندە 600-گە جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا.
ءۇشىنشى جوبا – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ شەڭبەرىندە ىسكە اساتىن, جالپى سوماسى 1 ملرد. 130 ملن. اقش دوللارى بولاتىن حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەرىن ءوندىرۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى. اتالعان زاۋىتتا بۇعان دەيىن دە ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, جانار-جاعار ماي ءوندىرۋ ساپاسى جاقساردى.
– «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ ەلىمىزدە يگەرىپ جاتقان جاڭا كەن ورىندارى جايلى ايتىپ بەرسەڭىز.
– ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – مۇناي قورى جانە مۇناي ءوندىرۋ بويىنشا الەمنىڭ 30 ءىرى مۇناي-گاز كومپانيالارىنىڭ قاتارىنا ەنۋ. بۇل باعىتتا ءبىز رەسۋرستىق بازا مەن مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ماسەلەن, وتكەن جىلى ليمان بارلاۋ بلوگىندا مول مۇناي قورى تابىلدى. مۇنى ۇزاق جىلعى جوسپارلى جۇمىستاردىڭ, كەشەندى زەرتتەۋلەردىڭ جانە قوماقتى ينۆەستيتسيالاردىڭ ناتيجەسى دەپ ايتا الامىز. الدىن-الا ەسەپتەۋلەرگە قاراعاندا, جاڭا بلوكتاعى ءوندىرىلەتىن قور كولەمى 8,5 ملن. توننانى قۇرايدى.
سونداي-اق, سەيسميكالىق بارلاۋ جۇمىستارىندا يننوۆاتسيالىق ادىستەردى قولدانۋدىڭ ارقاسىندا اعىمداعى جىلدىڭ مامىر ايىندا اقتوبە جانىنداعى ورىكتاۋ كەن ورنىنداعى كت-2 كاربونات قاباتىنان العاش رەت مۇناي جانە گاز اعىنى الىندى. پەرسپەكتيۆالى گەولوگيالىق قور اۋقىمى 200 ملن. توننادان استام بولىپ وتىر.
بۇل سوڭعى 20 جىل ىشىندەگى قۇرلىقتاعى ءبىرىنشى جەتىستىك. مەنىڭشە, مۇنى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر «قورجىنىنا» قازاقستاندىق گەولوگتار مەن مۇنايشىلار قوسقان لايىقتى ۇلەسى دەۋگە ابدەن بولادى.
– ۇلتتىق مۇناي كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اسىرىلاتىن كاسپي قۇبىر تارتۋ كونسورتسيۋمىن (كقك) كەڭەيتۋ جوباسى جونىندە ايتىپ وتسەڭىز.
– كاسپي قۇبىر تارتۋ كونسورتسيۋمىن (كقك) كەڭەيتۋ جوباسى – قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىندا قول جەتكىزگەن اسا ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى. بۇل جوبا كاسپي ايماعىنىڭ ءىرى كەن ورىندارىن دامىتۋ ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى. «تەڭىز-نوۆوروسسيسك» قۇبىرى مۇناي تاسىمالداۋ شىعىندارىن بالاما ەكسپورتتىق باعىتتارمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي ازايتادى. بۇل قۇبىر قازاق جەرىنەن, سونىڭ ىشىندە, كاسپي جاعالاۋىنداعى كەن ورىندارىنان وندىرىلگەن مۇنايدى الەمنىڭ مۇناي بازارىنا توتە جولمەن تاسىمالداۋعا ارنالىپ وتىر. ونىڭ جوبالىق قۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن 2010 جىلعى 15 جەلتوقساندا ماسكەۋ قالاسىندا كقك اكتسيونەرلەرى جوبانى ينۆەستيتسيالاۋ جونىندە كەسىمدى شەشىم قابىلدادى.
كقك-نى كەڭەيتۋ جوباسى قازاقستان مەن رەسەي مۇنايىنىڭ كۇننەن-كۇنگە ارتىپ وتىرعان كولەمىن ەكسپورتتاۋ ءۇشىن ماگيسترالدى مۇناي قۇبىرىنىڭ مەحانيكالىق وتكىزۋ قابىلەتىن جىلىنا 28 ملن. توننادان 67 ملن. تونناعا دەيىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
اتالعان جوبا ءۇش كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلىپ, 2015 جىلى اياقتالماق. مۇناي قۇبىرى ەكى ەلدىڭ اۋماعى ارقىلى وتەدى. جالپى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسىنا 1 ميلليارد دوللار شاماسىندا ينۆەستيتسيا قۇيىلادى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 3000-نان استام ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارى جانە كەيىننەن جوبا اياقتالعاندا 350 تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلادى. كەڭەيتۋ جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قازاقستان-رەسەي ەلدەرىنىڭ ەنەرگەتيكالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ دامۋىنا بەلسەندى ءارى سەرپىندى ىقپال ەتەتىن بولادى.
– قايىرگەلدى ماقسۇت ۇلى, قازاقستاندىق ۇلەستى دامىتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس جونىندە نە ايتاسىز؟
– «ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» سياقتى باعدارلامالار نەگىزىندە جاڭادان قولعا الىنىپ جاتقان قاي ونەركاسىپ, ءوندىرىس ورنى بولماسىن ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ونىمدەرىنە ۇلكەن سۇرانىس تانىتىپ وتىر.
وسى ورايدا «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ وتاندىق مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋعا باسىم ءمان بەرىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
بيىلعى جىلدىڭ اقپان ايىندا 2011-2013 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋدا «قازمۇنايگازعا» قولداۋ كورسەتۋ باعدارلاماسى بەكىتىلدى. باعدارلاماعا سايكەس قازاقستاندا 35 جاڭا جابدىقتار ءتۇرىن شىعارۋدى ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جۇمىس ىستەپ تۇرعان وتاندىق ءوندىرىس ونىمىنە سۇرانىستى ارتتىرىپ, جاڭا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا, جۇمىسسىزدار سانىن ازايتۋعا, سونداي-اق اتالعان سالا وندىرىستەرىنىڭ ارزان باعاعا ءارى جاقىن جەردەن قاجەت قۇرالدارىن الۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
«قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, مۇناي-گاز ماشينالارىن جاساۋدى دامىتۋ جونىندە ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزۋدە. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندا مۇناي-گاز ماشينالارىنىڭ 350 ءتۇرىن شىعارۋ جولعا قويىلدى.
سونىمەن قاتار «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق كەڭەسى دە بۇل ماسەلەگە ەرەكشە مارتەبە بەرىپ, 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «قازمۇنايگاز» ۇك» اق يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق دامىتۋ باعدارلاماسىن بەكىتتى. بۇل باعدارلامانىڭ ماقساتى ءوندىرىس تيىمدىلىگى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ بولماق. نەگىزگى مىندەتىمىز ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق ءۇردىسىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى.
– قازىرگى كەزدە عىلىمي-تەحنيكالىق جانە يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتار باستى نازاردا ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى تارتۋ بويىنشا قانداي جوسپارلارى بار؟
– ءيا, تابيعي رەسۋرستاردى جاڭا تەحنولوگيالارسىز يگەرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل رەتتە «قازمۇنايگازدىڭ» 2015 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارىندا جالپى سوماسى 45 ملرد. تەڭگەگە يننوۆاتسيالىق جوبالار ازىرلەۋگە شىعىستار كوزدەلگەن.
ءبىز «قازمۇنايگاز» يننوۆاتسيالىق ۇيىمدار توبىن, ياعني يننوۆاتسيالىق كلاستەر قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
بىرىنشىدەن, بۇل جاڭا تەحنولوگيالار قولدانۋ جونىندەگى قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ءارى ستۋدەنتتەردى وقىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەكىنشىدەن, بۇل جاڭا تەحنولوگيالاردى ونەركاسىپتىك سىناۋدان وتكىزۋ, وزىندىك عىلىمي-تەحنيكالىق جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى. بۇل ورايدا رەنتابەلدىلىگى تومەن كەن ورىندارىن جاڭا تەحنولوگيالاردى سىناقتان وتكىزەتىن پوليگوندار رەتىندە پايدالانۋ ۇسىنىلادى.
ۇشىنشىدەن, ونىڭ وڭ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە كەڭىنەن ەنگىزۋگە بولادى.
كومپانيا قابىلداعان يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيا ساياساتى شەڭبەرىندە عىلىمي-تەحنيكالىق جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا شىعىستاردى كۇرت كوتەرۋ جوسپارلانۋدا – 2015 جىلى 8,9 ملرد. تەڭگە, 2020 جىلى 11,5 ملرد. تەڭگە.
2015 جىلعا قاراي يننوۆاتسيالار ەسەبىنەن 2 ملرد. دوللاردان استام مولشەردە, ال 2020 جىلى 2,9 ملرد. دوللار دەرلىك قوسىمشا تابىس الۋ كۇتىلۋدە. يننوۆاتسيالار ەسەبىنەن ەڭبەك ءونىمدىلىگىن ارتتىرۋ 1 ادامعا شاققاندا 521 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى, ياعني 2010 جىلعا قاراي 2 ەسەدەن استام ءوسىم بەرەدى.
وسى ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن «اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ اۋماعىندا مۇناي جانە گاز ينجەنەرياسى ينستيتۋتى مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ينستيتۋتىن, سونداي-اق قازاق مۇناي جانە گاز ينستيتۋتى جانىندا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. ينستيتۋتتار ءبىر مەزگىلدە 2000 ستۋدەنتتى, ماگيسترانتتى جانە دوكتورانتتاردى وقىتىپ, 250 زەرتتەۋشىنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە ەسەپتەلگەن.
وسى جوبالاردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار قۇرۋ, مۇناي-گاز سالاسىنداعى وتاندىق عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ءتاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق ازىرلەمەلەردى دامىتۋ, وندىرىستىك ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ, مۇنايگاز جانە باسقا دا سالالارعا ارنالعان تەحنولوگيالاردى قولدانۋ بولىپ تابىلادى.
– بارلىق ىسكە اسىرىلاتىن جانە كوزدەلىپ وتىرعان جوبالاردىڭ تابىستى بولۋى باسقارۋشى جانە وندىرىستىك پەرسونالعا بايلانىستى. وتكەن جىلى «قازمۇنايگازدىڭ» اتىنا كادر ساياساتىنا قاتىستى ءبىرتالاي سىن ايتىلدى. وسى ۋاقىت ىشىندە قانداي وزگەرىس بار؟
– كومپانيا تابىستارىنىڭ باستى فاكتورلارى – قازىرگى زامانعى يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ, ونىڭ ىشىندە قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ.
قازىرگى تاڭدا «قازمۇنايگاز» كومپانياسى توبىندا 64 مىڭنان استام قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 89 پايىزى – وندىرىستىك پەرسونال.
ءوزىنىڭ وندىرىستىك قىزمەتىن كومپانيا قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىندا جۇرگىزۋدە. نەعۇرلىم وكىلدىگى باسىم ايماق, ارينە, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ وبلىستارى.
«قازمۇنايگاز» كومپانياسى توبىنداعى پەرسونالدىڭ ورتاشا جاس مولشەرى 37 جاس, مۇناي-گاز سالاسىنداعى جۇمىس ءوتىلى – 16 جىل, پەرسونالدىڭ 49 پايىزىندا جوعارى ءبىلىم بار.
پەرسونالدى جۇمىسقا قابىلداۋدى اشىق جۇرگىزۋ, قويىلاتىن تالاپتارعا ساي بولۋى, بارلىق ۇمىتكەرلەرگە بىردەي مۇمكىندىك بەرۋ ماسەلەسىنە ۇلكەن كوڭىل بولىنەدى.
قازىرگى تاڭدا «قازمۇنايگاز» ۇك رەسمي سايتىندا (www.kmg.kz) بارلىق بوس ورىندار تۋرالى جاريالانىم بەرىلەدى, وندا كەز كەلگەن نيەت بىلدىرگەن ادام ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپتار بويىنشا تولىق اقپارات الىپ, ءوز تۇيىندەمەسىن ون-لاين رەجىمىندە تولتىرا الادى.
ۇمىتكەرلەرگە تەست جۇرگىزۋدى «سامۇرىق-قازىنا» كورپوراتيۆتىك ۋنيۆەرسيتەتى جۇرگىزەدى, بۇل ۇمىتكەرلەردىڭ كاسىبي ساپاسىن باعالاۋدا ادىلدىك ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
2008-2010 جىلدارى كەزەڭىندە كومپانيا 1 218 جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىن جۇمىسقا قابىلدادى, ولاردىڭ ىشىندە 951-ءى – وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى, «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىسقا قابىلدانعان تۇلەكتەر – 70 ادام.
2009 جىلى «قازمۇنايگاز» كومپانياسى «KAZENERGY» قاۋىمداستىعى قىزمەتىنىڭ شەڭبەرىندە مۇناي-گاز سالاسىنا ارنالعان كاسىپتىك ستاندارتتار ازىرلەۋ جونىندە قاناتقاقتى جوباعا باستاما جاسادى.
جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءارتۇرلى ماماندىقتار بويىنشا قىزمەتكەرلەرگە ولاردىڭ بىلىكتىگى مەن قۇزىرەتتىلىگىنە قويىلاتىن قازىرگى زامانعى تالاپتار بەلگىلەۋ.
قازىرگى كەزدە جيىنتىقتاپ العاندا, قاراپايىم جۇمىسشىدان باستاپ مۇناي-گاز ءوندىرۋشى كاسىپورىن ديرەكتورى قىزمەتىنە دەيىن 160 لاۋازىمدى قامتيتىن «مۇناي جانە گاز ءوندىرۋ» بيزنەس باعىتى بويىنشا 55 كاسىپتىك ستاندارت ازىرلەندى. قاناتقاقتى جوبانىڭ ناتيجەسىنە ەۋرووداق ساراپشىلارى جوعارى باعا بەردى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, كاسىپتىك ستاندارت ازىرلەۋ ادىستەمەسى يننوۆاتسيالىق قاعيداتتىڭ قاتاڭ ساقتالۋىمەن ەرەكشەلەنەدى, ويتكەنى ول كاسىپتىك قىزمەتتى كەشەندى تۇردە زەرتتەۋگە نەگىزدەلگەن.
ءسويتىپ, كومپانيا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بىلىكتىلىك جىكتەمەسىنىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن قۇرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا.
بۇدان باسقا «قازمۇنايگاز» ۇك» اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قولداۋ مينيسترلىگى, قازاقستان «اتامەكەن وداعى» ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسىنىڭ قولداۋىمەن وتكىزىلگەن «ەڭ ۇزدىك جۇمىس بەرۋشى – باسقارۋشى كومپانيا» نوميناتسياسى بويىنشا «سەنiم-2010» بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتاندى.
– تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندىق كومپانيالار ۇلتتىق رىنوكتا تابىسقا جەتۋمەن قاتار, جالپى دۇنيەجۇزىلىك رىنوكتى مويىنداتا الدى. الەمدىك رىنوكتا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن ونىڭ ىشىندە باسقارۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ قاجەت ەكەنى بەلگىلى. وسى رەتتە جاسالىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالساڭىز.
– ءيا, كوپتەگەن كومپانيالار, ولاردىڭ ىشىندە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى, قازىرگى باسقارۋ ادىستەرىنىڭ ءبىرازىن قايتادان قاراپ شىقتى. حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋدا, ءبىزدىڭ كومپانيا, مەنىڭ ويىمشا, حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى دامىتۋدا ەداۋىر ءرول اتقاردى.
«كورپوراتيۆتىك باسقارۋ» دەگەنىمىز نە؟ بۇل – دامىعان ەلدەردە قابىلدانعانداي, سىرتقى دۇنيەمەن – اكتسيونەرلەرمەن, ينۆەستورلارمەن, جۇرتشىلىقپەن قاتىناس جاساۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە كومپانيا ىشىندەگى باسقارۋ جانە باقىلاۋدىڭ تەتىكتەرى مەن راسىمدەرى.
كورپوراتيۆتىك باسقارۋعا سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋ جانە ونىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ ماقساتىندا ەڭ وزىق حالىقارالىق تاجىريبە تالاپتارىنا سايكەس «Standard&Poors» رەيتينگى اگەنتتىگى «GAMMA» 4+ دەڭگەيىندە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ رەيتينگىن بەلگىلەدى.
بۇل رەتتە اشىقتىق دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋى جانە ىشكى اۋديت جاعدايىنىڭ جاقسارۋى ءناتيجەسىندە «اشىقتىق, اۋديت جانە تاۋەكەلدى باسقارۋ» قۇرامداس بولىگى بويىنشا باللدىڭ وسىنىڭ قارساڭىندا “5”-تەن “5+” دەيىن كوتەرىلگەندىگىن ايتا كەتكەن ءجون.
«قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ باسقارۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن قارجىلىق كورسەتكىشتەر دە دالەلدەيدى. مىسالى, 2010 جىلى جيىنتىق پايدا 305 ملرد. تەڭگەدەن استى, بۇل جوسپارعا قاراعاندا 235 پايىزدى قۇرايدى جانە 2009 جىلعى پايدادان 2,7 ەسە ارتىق. بۇل رەتتە, مۇنايعا باعا كونيۋنكتۋراسىنىڭ الەمدە قولايلى بولعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. كومپانيا قىزمەتىنىڭ رەنتابەلدىلىگى 2010 جىلى جوسپارلانعانى 6,7 پايىز بولا تۇرا, 14,8 پايىزدى قۇرادى.
كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز ودان ءارى دە كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى ەڭ وزىق الەمدىك تاجىريبە ۇلگىلەرىنە دەيىن جەتكىزۋگە, ياعني ودان سايىن جەتىلدىرۋگە اتسالىسامىز. وسى ماسەلە, اسىرەسە, «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ كەيبىر ەنشىلەس ۇيىمدارىنىڭ قور رىنوگىنا الداعى ۋاقىتتا شىعۋىنا بايلانىستى وزەكتى بولىپ وتىر.
– ەلباسى جارلىعىمەن بيىل تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى اتالىپ وتىلەدى. وسى كەزەڭدە ەلىمىز ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ, ۇلكەن اسۋلاردى باعىندىردى. «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ وسى جىلدارداعى جۇمىسىنا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلىن ايتۋلى جەتىستىكتەرمەن قارسى الىپ وتىرعانىنا ءبارىمىز كۋامىز. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى داعدارىستان شىعىپ قانا قويعان جوق, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا باتىل قادام جاسادى. بۇل – ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا دۇرىس جولعا قويىلعان باعىتتىڭ ناتيجەسى.
ءبىزدىڭ كومپانيا دا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ەل ەڭسەسىن تىك ۇستاۋعا مۇناي-گاز سالاسىنىڭ قوسار ۇلەسى اۋقىمدى بولعاندىقتان, بىزگە ارتىلىپ وتىرعان ءۇمىت تە, جاۋاپكەرشىلىك تە ۇلكەن.
اڭگىمەنىڭ باسىندا ايتقانىمداي, بيىل دوسسور كەن ورنىنداعى ونەركاسىپتىڭ 100 جىلدىعىنىڭ, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا مۇناي-گاز كەن ورىندارىنىڭ 50 جىلدىعىنىڭ, قۇمكول مۇناي كوزى اشىلۋىنىڭ 25 جىلدىعىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى دە تاريح ساباقتاستىعى, جاقسىلىق ۇندەستىگى بولسا كەرەك.
جاڭا كەن ورىندارىن بارلاۋ, ءوندىرۋ, اشۋ جانە يگەرۋ, ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ماگيسترالدارىن سالۋ, حالىقارالىق رىنوكتارعا شىعۋ, وسىنداي ۇشان-تەڭىز بايلىقتى يگەرۋ – ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا جازىلعان, ەنشىمىزگە تيگەن امانات.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – بارعان سايىن كەڭەيىپ كەلە جاتقان مۇناي كوكجيەگىن ەل مۇددەسىنە, مۇقتاجىنا جاراتۋ.
كەزىندە اعا بۋىننىڭ سالىپ كەتكەن ىزىنەن جاڭىلماي, ولاردىڭ ونەگەلى ىستەرىن, ءداستۇرىن, ەڭبەك جولدارىن ابىرويمەن جالعاستىرىپ, تەڭدەسسىز الىپ كەنىشتەردى يگەرىپ جاتقان مۇنايشىلارعا زور دەنساۋلىق, باياندى باقىت جانە ۇزاق ءومىر, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى جولىنداعى ەڭبەكتەرىنە جاڭا جەتىستىكتەر تىلەيمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. مەرەكە قۇتتى بولسىن!
اڭگىمەلەسكەن جولداسبەك شوپەعۇل.
