كۇن ءتارتىبى بەكىتىلدى

وسى كۇندەرى تاجىكستان استاناسى الەمدىك ساياساتشى­لار­دىڭ اۋزىنان تۇسپەۋدە. ويتكەنى, مۇندا ماڭىزى زور ساياسي شارالار وتۋدە. سونىڭ ەڭ باستىسى – الدا بولاتىن تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەي­توي­لىق سامميت. وعان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. سامميت جۇمىسى بۇگىن, ياعني سەنبى كۇنى باستالاتىندىقتان, اۋەلى ۇسىنىلعان جوبا بويىنشا ونىڭ كۇن تارتىبىندە 11 ماسەلە قارالاتىنىن ايتا كەتەيىك. سو­نىڭ ىشىندە تمد-عا قاتىسۋشى مەم­لەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ۇي­ىم­نىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان مالىمدەمەلەرى, 20 جىلعى ءىس-ارە­كەت­تەردىڭ قورىتىندىلارى جانە پەرسپەكتيۆاداعى مىندەتتەرى تۋ­را­لى ساراپتامالىق باياندامالار تىڭدالادى, سونداي-اق اۋە قور­عا­نىسى, 2012-2014 جىلدارداعى زاڭسىز ميگراتسياعا توسقاۋىل بوي­ىنشا, 1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ەرلەرىن ۇلىق­تاۋ جونىندەگى جانە ت.ب. كوپ­تەگەن كەلىسىمدەرگە قول قويىل­ماقشى. كەشە تمد-عا قاتىسۋشى مەم­لەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سامميتىنە ۇسىنىلاتىن كۇن ءتارتىبىنىڭ سوڭعى جوباسىن تالقىلاعان سىرت­قى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى بولىپ ءوتتى. وندا جۇ­مىس توپتارىندا كەلىسىلگەن جوبا نەگىزىنەن ماقۇلداندى. سونىمەن قاتار, كەشە ءتا­جىك­ستان استاناسىندا «دۋشانبە ءتورت­ت­ىگى» دەگەن اتاۋ العان – اۋعان­ستان, پاكستان, رەسەي جانە ءتا­جىك­ستان پرەزيدەنتتەرى حاميد كارزاي, اسيف ءالي زارداري, دميتري مەدۆەدەۆ جانە ەمومالي راحمون كەزدەسىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق ىن­تىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قول قويدى. ال ءبىر كۇن بۇرىن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ماحمۋد احمادينەجاد كەلىپ, روگۋن سۋ ەلەكتر ستان­ساسىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردى كورىپ, نىساندى قالپىنا كەلتىرۋ­دىڭ ءبىرىنشى كەزەگىن اشىپ بەردى. مىنە, وسىنداي شارالار ءوتىپ جاتقان دۋشانبە قالاسى ۇلكەن ورلەۋ ۇستىندە. كوشەلەر مۇنتاز­داي ەتىپ تازارتىلعان, ەل باسشى­لارى جۇرەتىن نەگىزگى كوشەلەردە تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تۋلارى ىلىنگەن, قوعامدىق جانە جەكەمەنشىك كولىكتەردىڭ ءجۇرىس­تە­رىنە شەكتەۋ قويىلعان. اسپان الەمى دە جارقىرىپ اشىلىپ, وسى كۇندەردە دۋشانبەدە جايناعان جارقىن كۇندەر تۇر. جالپى, تاجىكستاننىڭ ەكو­نو­مي­كالىق احۋالى قازىر ءبىرشاما دۇ­رىستالىپ قالعانى بايقالادى. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن كەلگەنىمىزدە مۇنداعى كوشەلەر ابدەن تو­زىپ, ۇيلەردىڭ سىرتى سۇرقاي­لا­نىپ, سانىنەن ايرىلىپ تۇرعان ەدى. ادامداردىڭ كوڭىل-كۇيىنىڭ دە بارىنشا ءپاس ەكەنىن اڭداعانبىز. قازىرگى جاعداي وزگەشە سەكىلدى. ەكونوميكالىق ىلگەرىلەۋدىڭ اي­تارلىقتاي ەكەنىن وزگە ەمەس, ۇكىمەتتى بارىنشا سىنايتىن وپپوزيتسيالىق باسىلىمداردىڭ ءوزى مويىنداپ وتىرعانىن كوردىك. ادامداردىڭ جۇزىنە جىلىلىق ەنىپ, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق ويانعان. تاجىكستاننىڭ ۇلتتىق مەرەكەسى – 9 قىركۇيەك. 1991 جىلدىڭ وسى كۇنى تاجىكستان رەسپۋب­لي­كا­سى ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريا­لا­عان. سول كۇننىڭ جانە تمد سام­ميتىنىڭ قارساڭىنا مۇندا دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ بيىك فلاگشتوك ور­ناتىلىپ, تاجىكستاننىڭ مەملەكەتتىك تۋى 165 مەتردەن جەلبىرەدى. ونىڭ ەنى – 30, ۇزىندىعى – 60 مەتر, جالپى اۋماعى – 1800 شار­شى مەتر. تۋ كوتەرىلگەن كۇنى پرەزيدەنت ە.راحموننىڭ قو­لى­نا گي­ننەستىڭ رەكوردتار كىتا­بى­نىڭ وكى­لى «دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ بيىككە كوتەرىلگەن تۋ» دەلىنگەن ارنايى كۋالىك تاپسىردى. ال ەلدىڭ مەملەكەتتىك ەلتاڭباسى 45 مەتر بيىكتىكتەگى تۇعىرعا ورنا­تىلدى. وسى كۇندەرى مۇندا ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇلكەن كىتاپحا­نا­لاردىڭ ءبىرى اشىلدى. ەلدىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون دا وسى كۇندەردىڭ قارساڭىندا ەۋروپا قاۋىمداستىعى حالىقارالىق باي­لانىستار جونىندەگى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن «ءححى عاسىر كوش­باس­شىسى» دەگەن قۇرمەتتى اتاق الدى. «ەۋرونيۋس» ارناسىنان تاجىك­ستان تۋرالى پرومو-روليك كورسە­تىلدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى تاجىك­ستاننىڭ ەلىم دەپ ەلجىرەگەن ازا­ماتتارىنىڭ ءبارىنىڭ كوڭىلىن شات ەتۋدە. تاجىكستاننىڭ قازاقستانمەن اراداعى قارىم-قاتىناسى دا ۇنە­مى ورلەۋ ۇستىندە كەلەدى. 2011 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا قا­زاقستان مەن تاجىكستان ارا­سىنداعى تاۋار اينالىمى 233,5 ملن. اقش دوللارىن قۇرادى. سونىڭ ىشىندە تاجىكستاننىڭ ەكسپورتى 27,2 ملن., ال يمپورت 206,3 ملن. دوللار. ساۋدا اينا­لى­مى جونىنەن قازاقستان تاجىكستان ءۇشىن تمد اۋماعىندا رەسەيدەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندى الادى. ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى گۋمانيتارلىق سالاداعى بايلانىستار دا ارتا تۇسۋدە. قازىر قازاقستان قالا­لارىندا جۇزدەگەن تاجىكستاندىق ازامات ءتۇرلى ماماندىقتارعا وقىپ ءجۇر. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان» – دۋشانبەدەن.