ەلباسىمىز وسىنداي باعا بەرگەن قىزىلوردا وڭىرىندە وركەندى وزگەرىس بارشىلىق
ەلباسى قىزىلوردا وبلىسىنا جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنىن جاڭادان اشىلعان جابىق تەننيس ورتالىعىمەن تانىسۋدان باستادى. وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ مەملەكەت باسشىسىنا تەننيس ورتالىعىنىڭ ايماق سپورتىن دامىتۋداعى ماڭىزدىلىعى جايىندا باياندادى. ال قازاقستان تەننيس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولات وتەمۇراتوۆ مەملەكەت باسشىسىنا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن قىزىلوردا قالاسىنداعى ءىرى تەننيس ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى, سونداي-اق ەلىمىزدە تەننيس سپورتىن دامىتۋدىڭ كەلەشەگى مەن جاي-كۇيى جايىندا بايانداپ بەردى.
قازىرگى ۋاقىتتا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا تەننيس سپورتىن دامىتۋ ستراتەگياسى ىسكە اسىرىلۋدا. سونىڭ ناتيجەسىندە استانا, پاۆلودار, اقتوبە, ءوسكەمەن, قىزىلوردا, شىمكەنت قالالارىندا ءىرى تەننيس ورتالىقتارى پايدالانۋعا بەرىلدى. تەننيس ورتالىعىن ارالاۋ بارىسىندا پرەزيدەنت جاڭا كورتتىڭ ساپاسىن ءوزى سىناقتان وتكىزىپ, قىزىلوردانىڭ جاس تەننيسشىلەرىنە تەننيس بويىنشا ماستەر-كلاسس كورسەتتى.
– مەن دە ۇلكەن تەننيس وينايمىن. ءسويتىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانىپ, سپورتپەن شۇعىلدانۋ قاجەتتىگى جونىندە جاستارعا ءوزىم ۇلگى كورسەتىپ كەلەمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەل بولعان سوڭ, اڭگىمە بولماي تۇرمايدى. ەش نارسەگە كوڭىلى تولمايتىن كەيبىرەۋلەر «قىزىلورداعا تەننيس ورتالىعىنىڭ نە كەرەگى بار ەدى؟» دەپ ءجۇر. بۇل ەندى قيسىنسىز اڭگىمە. وسىندايدا ەسكە تۇسەدى, چەشەنستان پرەزيدەنتى رامزان قادىروۆ رەسەيلىك ارنالارعا سۇحبات بەردى. سوندا گروزنىيدان الىپ مۇز ايدىنى سالىنىپ جاتقانىن ايتقان جۋرناليست «وسىنىڭ چەشەنستانعا نە كەرەگى بار ەدى؟» دەگەن سۇراقتى توتەسىنەن قويعان. قادىروۆ وعان بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى: «چەشەن بالالارى قولىنا تاياق الىپ حوككەي ويناسا, مۇز ايدىنىندا مىڭ بۇرالىپ بيلەسە, ايىپ پا؟ ولار دا باسقا ەلدىڭ بالالارىنداي باقىتتى عۇمىر كەشۋگە قۇقىلى. سوندىقتان سۇراعىڭىز اقىلعا سىيمايدى». تەننيس – الەمدىك ويىن. سول سەبەپتى قىزىلوردالىق ورەندەردىڭ دە قولىنا راكەتكا الىپ, تەننيس ورتالىعىنان تابىلعانىن ۇلكەن قۋانىشقا بالاۋعا ءتيىسپىز. ال ءوڭىردىڭ جاستارعا وسىنداي جاعداي جاساۋىنا قول سوققاننان ارتىق نارسە ايتۋدىڭ ءوزى ايىپ.
تەننيس ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى مەملەكەتتىك جانە جەكە ءارىپتەستىك نەگىزىندە ءجۇردى. اتاپ ايتقاندا, ورتالىقتى وبلىس اكىمدىگى مەن «ساۋتس ويل» كومپانياسى سالدى. ورتالىقتىڭ جوبالىق قۇنى 410 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان. تەننيس ورتالىعىنىڭ 2 كورپۋسى بار. سونىمەن قاتار, 2 تەننيس كورتى ورنالاسقان. بۇل جەردە رەسپۋبليكالىق جارىستار ءوتكىزۋگە بولادى. وعان قوسا, حالىقارالىق تەننيس فەدەراتسياسىنىڭ جاتتىعۋ ۇدەرىستەرىن وتكىزۋ ستاندارتتارىنا دا ساي كەلەدى. ال نىسان 80 كورەرمەن ورىنمەن قامتىلعان. جارىستار كەزىندە ونى 200 ورىنعا دەيىن كوبەيتۋگە ءمۇمكىندىك قاراستىرىلعان.
مۇنان كەيىن ەلباسى عاني مۇراتباەۆ اتىنداعى ورتالىق ستاديونعا باردى. ورتالىق ستاديونعا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ عانا ەمەس, تۇتاس ەلدىڭ نامىسىن حالىقارالىق ارەنالاردا قورعاپ جۇرگەن ساڭلاقتار جينالعان ەدى. ولاردىڭ اراسىندا بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى يليا يلين دە بار. كۇنى كەشە عانا قازاق كۇرەسىنەن «قازاقستان بارىسى» اتانعان ۇلان رىسقۇل دا وسى قاتاردا. وبلىس شەڭبەرىندە وتەتىن «التىن بەلبەۋ» جارىسىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى رۋسلان ابدىرازاقوۆ پەن زىلتەمىرشى, الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى رۇستەم سىبايدى دا بايقادىق. داڭقتى باپكەر ۆيلوري پاكتىڭ دا جۇرگەنىن كوردىك. سپورتشىلار ەلباسىنا الداعى ۋاقىتتا وتەتىن وليمپيا ويىندارىندا جەڭىسكە جەتۋگە بارلىق كۇش-جىگەرىن سالاتىنىن جانە سپورت سالاسىن دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قامقورلىعىنا راحمەتىن ايتتى.
پرەزيدەنت ۇلان رىسقۇلدىڭ قولىن قىسىپ, استاناداعى جارىسقا بارا الماعانىن ايتىپ, بالۋاندى جەڭىسىمەن قۇتتىقتادى. «قازاق كۇرەسىنە بۇرىن-سوڭدى مۇنداي قامقورلىق جاسالعان جوق. وكىنىشتىسى, قازاق كۇرەسى وليمپيالىق ويىنداردىڭ تۇرىنە ەنبەگەن», دەدى. سونان سوڭ ۇلان رىسقۇلدان كۇرەستىڭ باسقا قاي تۇرىمەن اينالىساتىنىن سۇرادى. بالۋان دزيۋدو كۇرەسىمەن اينالىساتىنىن, الداعى لوندون وليمپياداسىنا دايىندالىپ جاتقانىن ايتتى.
قىزىلوردادا اسەل سەرىكباي دەگەن شىناشاقتاي قىز بار. ول –شاحماتتان الەم چەمپيونى. ءبۇگىندە بۇكىل ەل بىلەتىن جانسايا ءابدىمالىكتىڭ ءىزباسارى دەسە بولادى. ەلباسى وسى ءا.سەرىكبايعا ەرەكشە نازار اۋداردى. باسىنان سيپاپ, باقىت تىلەدى.
– وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن كەلگەنىمدە مىنا الاڭنىڭ شاڭى شىعىپ جاتاتىن. بۇگىن كورىپ تۇرمىن, جاپ-جاسىل بولىپ جاتىر. مىنە, ىرگەسىنەن تەننيس ورتالىعى سالىنىپتى. قۇپتارلىق باستاما. بولاشاقتا مۇز ايدىنى سالىنعالى جاتىر ەكەن. مەملەكەت سپورتشىلارعا بارلىق جاعدايدى جاساۋدا. بۇل دا تاۋەلسىزدىكتىڭ بىزگە بەرگەن تارتۋى, – دەدى ەلباسى سپورتشىلارعا.
مۇنان وزگە, ەلباسىن ايماقتاعى بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋى تۋرالى وبلىستىق تۋريزم, دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باستىعى سادىق مۇستافاەۆ, وبلىس ورتالىعىنداعى سپورت قالاشىعى تۋرالى قىزىلوردا قالاسىنىڭ اكىمى مارحابات جايىمبەتوۆ, قالادا سالىنىپ جاتقان مۇز ايدىنى بار سپورت عيماراتى جونىندە وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باستىعى باتىرجان قاراكوزوۆ قىسقاشا تانىستىرىپ شىقتى.
ورتالىق ستاديوننان كەيىن ەلباسى تەمىر جول ارقىلى وتەتىن جولايرىقتىڭ قۇرىلىس جۇمىسىمەن تانىسۋعا باراتىن. ورتالىق الاڭعا جەتكەنىمىزدە ەلباسى مىنگەن كولىك كىلت توقتادى. قاراساق, الاڭ تولى جاس بالالار. پرەزيدەنت كولىكتەن ءتۇسىپ, الاڭعا بەت الدى. الدىن الا جوسپار بويىنشا مۇنداي ءىس-شارا جوق-تىن. ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلباسىنىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن «نۇر وتان» پارتياسى «جاس ۇلان» ۇيىمىن قۇرعان. ورتالىق الاڭدا جاس ورەندەردى وسى ۇيىمعا قابىلداۋ ءراسىمى ءوتىپ جاتىر ەكەن. «ۇلانىمىز ۇلى ەلدىڭ» اتتى قىزىلوردا وبلىستىق «جاس ۇلان» ۇيىمىنىڭ سالتاناتتى ءراسىمىن كورگەن مەملەكەت باسشىسى ونى سىرت اينالىپ وتە الماعان عوي. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ساپقا تىزىلگەن بالالاردى ارالاپ, ساباقتارىن سۇراپ, وقۋ ۇلگەرىمدەرىن ءبىلىپ, ۇلكەن ساحناعا كوتەرىلدى.
– بيىل تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعى. وسى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە جۇزدەگەن جىلدار بويىنا جاسالماعان ىستەر جاسالدى. مەملەكەتتى قۇردىق, نىعايتتىق. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم سالاسىنا دا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. وسى ءبىر عانا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ وزىندە جۇزدەگەن مەكتەپ ىسكە قوسىلدى. اۋرۋحانالار سالىنىپ جاتىر. اتا-انالارىڭنىڭ جاعدايى تۇزەلدى. جالاقىلارى ارتىپ, زەينەتاقىلارى كوبەيدى. قىزىلوردا ارقىلى ۇلكەن اۆتوكولىك ءدالىزى ءوتىپ جاتىر. تەمىر جولى سىمداي تارتىلىپ تۇر. گاز قۇبىرى سالىنۋ ۇستىندە. ءبىر كەزدەرى اۋىز سۋ تاپشىلىعى بولاتىن. سۋ 3-ءشى قاباتتان جوعارىعا كوتەرىلمەيتىن. ەلەكتر جارىعىنىڭ تاپشىلىعى بولدى. بۇگىندە مۇنىڭ ءبارى قالىپقا كەلدى. اۋىل, اۋداننىڭ بارلىعى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. قالانىڭ دا كوركى كىردى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتادى. ءسىزدەردىڭ اتا-انالارىڭىزدىڭ جاعدايى جاقسى بولسا, سەندەردىڭ دە جاعدايلارىڭ جاقسى بولماق. قازاقستان بالالارىن دۇنيە جۇزىنە جىبەرىپ, «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن وقىتىپ جاتىر. جاقىندا قىزىلوردادان پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەبى اشىلادى. سول ارقىلى تالانتتى بالالار استاناداعى حالىقارالىق «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە» تۇسەدى. ءسويتىپ, ول الەمنىڭ ازاماتى بولادى. ول جەردەگى ءبىلىم باتىستا بەرىلەتىن بىلىمنەن ەش كەم ەمەس. ەكەۋىنىڭ دەڭگەيى بىردەي. مۇنداي جاعداي ەش ۋاقىتتا ءبىزدىڭ حالقىمىزدا بولعان جوق. مۇنىڭ بارلىعى تاۋەلسىزدىكتىڭ جانە حالىقتىڭ دوستىعىنىڭ ارقاسىندا بولىپ وتىر. دوستىق سەندەردەن باستالادى. سەنىم دە سەندەردە. مەملەكەت سەندەرگە سەنەدى! جاستار ۇيىمداسۋى كەرەك. وزدەرىنىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن شىڭداۋى قاجەت. بولاشاقتا مەملەكەتىمىزدى ارى قاراي الىپ جۇرەتىن, قازاقتى, قازاقستاندى دۇنيە جۇزىنە پاش ەتۋ ءۇشىن نە كەرەك؟ ءبىلىمدى ازامات كەرەك. ءبىلىمدى ادامنىڭ ءومىرى جاقسى بولادى. ال سەندەردىڭ قازىرگى ماقساتتارىڭ – دۇرىس جانە جاقسى ءبىلىم الۋ. «جاس ۇلان» ۇيىمىنا ءوتىپ جاتقاندارىڭا وتە قۋانىشتىمىن. وسى ۇيىم سەندەردى بىلىمدىلىككە, جاقسىلىققا, مەيرىمدىلىككە, قايرىمدىلىققا باۋليتىن بولادى. بارلىعىڭا باقىت تىلەيمىن. جاس قىران! جاس وتان! جاس ۇلان! بارلىقتارىڭ امان بولىڭدار! – دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسىنىڭ سوزىنەن قاناتتانعان جاستار ەرەكشە سەزىمدە بولدى. جانارلارىنان جاسىن اتىپ, جىگەرلەنىپ كەتكەنى جۇزدەرىنەن بايقالىپ تۇردى. سولايشا, وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى ۇيىمداستىرعان شاراعا ەلباسىنىڭ ءوزى قاتىستى. «قىرىقتىڭ ءبىرى قىدىر» دەيدى قازاق. پرەزيدەنتتىڭ جوسپاردان تىس جاستارمەن ءجۇزدەسۋى دە بەكەر ەمەس. ال جاڭىل جونتاەۆا باستاعان ۇستازدار قاۋىمى جيىندارىنا قىدىر كەلگەندەي قۋاندى.
جالىندى جاستارمەن جۇزدەسكەن سوڭ ەلباسى تەمىر جول ارقىلى وتەتىن جولايرىعىنىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى. جولايىرىقتىڭ قىزىلورداعا كەرەك ەكەنى تۋرالى كوپ ايتىلدى. نەگە كەرەك دەرسىز؟ بۇل جەردە تەمىر جول وتكەلى بولعان. تەمىرجول ارقىلى كۇنىنە 40-تان اسا پويىز وتەدى. ول حالىقتىڭ قالانىڭ بەرگى بەتىنە وتۋىنە قيىندىق تۋعىزاتىن. اسىققان ادامدار تەمىر جولدى كەسىپ وتەمىن دەپ, تالاي رەت اپاتقا دا ۇشىراعان. سوندىقتان كوپىردىڭ قاجەتتىلىگى كۇن ساناپ ارتىپ كەلە جاتقان ەدى. قازىر قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر.
تەمىر جول وتكەلىنىڭ سمەتالىق قۇنى – 1 642,0 ميلليون تەڭگە. ونىڭ ىشىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى – 1 356,0 ميلليون تەڭگە كولەمىندە. قۇرىلىستىڭ جالپى ۇزىندىعى – 887 مەتر. كوپىر ارقىلى كۇنىنە 12562 اۆتوكولىك ءوتكىزۋگە مۇمكىندىك بار. جولايرىق – اۆتوكولىك قوزعالىسىن رەتتەپ, قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتىپ جانە تەمىر جولداردى پايدالانۋدا قالىپتى جاعدايدىڭ جاسالۋىنا ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار, قالا مەن قالاعا ىرگەلەس ەلدى مەكەندەر ۇزدىكسىز اۆتوكولىك بايلانىسىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى, قىزىلوردا قالاسى ارقىلى وتەتىن ترانزيتتىك اۆتوكولىكتەرگە قولايلى جاعداي تۋادى. جوبانىڭ قالا ورتالىعى مەن شەت ايماعى ارالىعىنداعى جۇك جانە جولاۋشىلار تاسىمالىن قامتاماسىز ەتۋ جاعىنان دا ماڭىزى وتە زور ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
مەملەكەت باسشىسى قىزىلوردا وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىندا سىرداريا وزەنىنىڭ بويىندا سالىنعان مادەني-ويىن ساۋىق كەشەنىنە باردى. جاعاجايدىڭ اينالاسىنان جايلاۋ سەكىلدى جايماشۋاق جىلى لەپ ەسەدى. كىرەبەرىسكە بالالاردىڭ ويىن الاڭى سالىنعان ەكەن. بۇلدىرشىندەر اسىر سالىپ ويناپ ءجۇر. ەلباسىن كورىپ, تانىپ, ءبىر-بىرىنە سىبىرلاسىپ جاتىر. ال كاتاماراندار قازدىڭ بالاسىنداي بولىپ ءتىزىلىپ ءجۇزىپ ءجۇر. دەمالۋعا كەلگەن قالا تۇرعىندارى ەكەنى بىردەن بىلىنەدى. بۇدان بولەك جاعالاۋدا جاعاجاي ۆولەيبولىنان قىزۋ جارىس ءوتىپ جاتقانىن كوردىك. الا دوپتى اياماي سوققان قارسىلاستار ءبىر-ءبىرىنە ەسە جىبەرمەۋگە بارىنشا تىرىسۋدا. ونىڭ ارعى جاعىندا وتباسىارالىق جارىستاردىڭ ءوتىپ جاتقانىنان قۇلاعدار بولدىق. جالپى, قالالىق جاعاجايدىڭ اۋماعى – 16,0 گەكتاردى قۇرايدى. كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنا جۇمسالعان قارجى – 2 ميلليارد تەڭگە. 2009 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن. مەردىگەر مەكەمە – «مەليوراتور» جشس. جاعاجاي تۇرعىندارعا جازعى دەمالىس ورنى مەن جابىق كەشەندى ءدامحانا جانە ءتۇرلى ويىن-ساۋىقتار ارقىلى قىزمەت كورسەتەدى.
كەشەندى ارالاۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان وبلىستاعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ كورمەسىمەن تانىستى. وبلىستا بارلىعى جالپى قۇنى 267,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 138 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا, وسى رەتتە 9707 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانعان. 2010 جىلى سوماسى 33 ملرد. تەڭگە بولاتىن 27 جوبا ىسكە اسىرىلدى, 938 جۇمىس ورنى اشىلدى. يندۋستريالىق كارتا اياسىنداعىسى – 11 جوبا. 2011 جىلى سوماسى 56,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 33 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى – 1129. جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبانىڭ 9-ى يندۋستريالىق كارتا اياسىندا قولعا الىنعان. جىل باسىنان بەرى 11 جوبا (ونىڭ 4-ەۋى يندۋستريالىق كارتا اياسىندا) جۇزەگە اسىرىلدى. 2013 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 178 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 78 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا, وسى رەتتە جاڭادان اشىلاتىن جۇمىس ورنىنىڭ سانى – 7640.
كورمە ورنالاسقان شاتىرلاردا سونداي-اق ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ, قىزىلوردا قالاسىنداعى «استانا» شاعىن اۋدانىنىڭ دامۋ ماكەتتەرى مەن «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەن جاڭعىرتۋ» باعدارلاماسى, «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ» باعدارلاماسى, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسى, ءبىلىم سالاسىنداعى جەتىستىكتەر, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر روتاتسياسىنا ارنالعان ستەندىلەر ورنالاسىپتى. ولارمەن ەلباسىن وبلىس اكىمى ب.قۋاندىقوۆ ەگجەي-تەگجەيلى تانىستىرىپ ءوتتى. ونان سوڭ پرەزيدەنت مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر روتاتسيياسى ارقىلى استانادان ايماققا, وبلىستان اۋىلعا قىزمەتكە اۋىسقان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرمەن سۇحباتتاستى.
كۇن ك ۇلىپ تۇر. سىردىڭ بەتىن تولقىتىپ سامال جەل سوعادى. ازان-قازان ويناپ جاتقان بالا. ۆولەيبولدىڭ قىزىعىنا كىرگەن جىگىتتەر. وتباسى نامىسىن قولدان بەرمەۋگە تىرىسقان وتاعاسى. كاتاماراندا قامسىز قىدىرعان حالىق. وسى ءبىر ادەمى كورىنىستىڭ كۋاسى بولعان ەلباسى سىردىڭ بويىندا سەرۋەندەپ ءجۇردى. ءجۇزىنەن جىلى جىميىس بايقالادى. ءبىز ونىڭ استارىندا ۇلكەن ريزاشىلىق جاتىر دەپ ۇعىندىق. ءويتكەنى, ەلى بەرەكەلى دە مەرەكەلى عۇمىر كەشىپ جاتىر. سولاي بولۋى زاڭدى. ەلباسىمىز بۇل ءوڭىردى «سىر – الاشتىڭ اناسى» دەپ باعالاعانىن ءبارىمىز بىلەمىز عوي.
ەرجان بايتىلەس.
قىزىلوردا وبلىسى.
-----------------------------------------
سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
ەلباسىمىز وسىنداي باعا بەرگەن قىزىلوردا وڭىرىندە وركەندى وزگەرىس بارشىلىق
ەلباسى قىزىلوردا وبلىسىنا جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنىن جاڭادان اشىلعان جابىق تەننيس ورتالىعىمەن تانىسۋدان باستادى. وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ مەملەكەت باسشىسىنا تەننيس ورتالىعىنىڭ ايماق سپورتىن دامىتۋداعى ماڭىزدىلىعى جايىندا باياندادى. ال قازاقستان تەننيس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولات وتەمۇراتوۆ مەملەكەت باسشىسىنا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن قىزىلوردا قالاسىنداعى ءىرى تەننيس ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى, سونداي-اق ەلىمىزدە تەننيس سپورتىن دامىتۋدىڭ كەلەشەگى مەن جاي-كۇيى جايىندا بايانداپ بەردى.
قازىرگى ۋاقىتتا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا تەننيس سپورتىن دامىتۋ ستراتەگياسى ىسكە اسىرىلۋدا. سونىڭ ناتيجەسىندە استانا, پاۆلودار, اقتوبە, ءوسكەمەن, قىزىلوردا, شىمكەنت قالالارىندا ءىرى تەننيس ورتالىقتارى پايدالانۋعا بەرىلدى. تەننيس ورتالىعىن ارالاۋ بارىسىندا پرەزيدەنت جاڭا كورتتىڭ ساپاسىن ءوزى سىناقتان وتكىزىپ, قىزىلوردانىڭ جاس تەننيسشىلەرىنە تەننيس بويىنشا ماستەر-كلاسس كورسەتتى.
– مەن دە ۇلكەن تەننيس وينايمىن. ءسويتىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانىپ, سپورتپەن شۇعىلدانۋ قاجەتتىگى جونىندە جاستارعا ءوزىم ۇلگى كورسەتىپ كەلەمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەل بولعان سوڭ, اڭگىمە بولماي تۇرمايدى. ەش نارسەگە كوڭىلى تولمايتىن كەيبىرەۋلەر «قىزىلورداعا تەننيس ورتالىعىنىڭ نە كەرەگى بار ەدى؟» دەپ ءجۇر. بۇل ەندى قيسىنسىز اڭگىمە. وسىندايدا ەسكە تۇسەدى, چەشەنستان پرەزيدەنتى رامزان قادىروۆ رەسەيلىك ارنالارعا سۇحبات بەردى. سوندا گروزنىيدان الىپ مۇز ايدىنى سالىنىپ جاتقانىن ايتقان جۋرناليست «وسىنىڭ چەشەنستانعا نە كەرەگى بار ەدى؟» دەگەن سۇراقتى توتەسىنەن قويعان. قادىروۆ وعان بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى: «چەشەن بالالارى قولىنا تاياق الىپ حوككەي ويناسا, مۇز ايدىنىندا مىڭ بۇرالىپ بيلەسە, ايىپ پا؟ ولار دا باسقا ەلدىڭ بالالارىنداي باقىتتى عۇمىر كەشۋگە قۇقىلى. سوندىقتان سۇراعىڭىز اقىلعا سىيمايدى». تەننيس – الەمدىك ويىن. سول سەبەپتى قىزىلوردالىق ورەندەردىڭ دە قولىنا راكەتكا الىپ, تەننيس ورتالىعىنان تابىلعانىن ۇلكەن قۋانىشقا بالاۋعا ءتيىسپىز. ال ءوڭىردىڭ جاستارعا وسىنداي جاعداي جاساۋىنا قول سوققاننان ارتىق نارسە ايتۋدىڭ ءوزى ايىپ.
تەننيس ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى مەملەكەتتىك جانە جەكە ءارىپتەستىك نەگىزىندە ءجۇردى. اتاپ ايتقاندا, ورتالىقتى وبلىس اكىمدىگى مەن «ساۋتس ويل» كومپانياسى سالدى. ورتالىقتىڭ جوبالىق قۇنى 410 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان. تەننيس ورتالىعىنىڭ 2 كورپۋسى بار. سونىمەن قاتار, 2 تەننيس كورتى ورنالاسقان. بۇل جەردە رەسپۋبليكالىق جارىستار ءوتكىزۋگە بولادى. وعان قوسا, حالىقارالىق تەننيس فەدەراتسياسىنىڭ جاتتىعۋ ۇدەرىستەرىن وتكىزۋ ستاندارتتارىنا دا ساي كەلەدى. ال نىسان 80 كورەرمەن ورىنمەن قامتىلعان. جارىستار كەزىندە ونى 200 ورىنعا دەيىن كوبەيتۋگە ءمۇمكىندىك قاراستىرىلعان.
مۇنان كەيىن ەلباسى عاني مۇراتباەۆ اتىنداعى ورتالىق ستاديونعا باردى. ورتالىق ستاديونعا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ عانا ەمەس, تۇتاس ەلدىڭ نامىسىن حالىقارالىق ارەنالاردا قورعاپ جۇرگەن ساڭلاقتار جينالعان ەدى. ولاردىڭ اراسىندا بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى يليا يلين دە بار. كۇنى كەشە عانا قازاق كۇرەسىنەن «قازاقستان بارىسى» اتانعان ۇلان رىسقۇل دا وسى قاتاردا. وبلىس شەڭبەرىندە وتەتىن «التىن بەلبەۋ» جارىسىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى رۋسلان ابدىرازاقوۆ پەن زىلتەمىرشى, الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى رۇستەم سىبايدى دا بايقادىق. داڭقتى باپكەر ۆيلوري پاكتىڭ دا جۇرگەنىن كوردىك. سپورتشىلار ەلباسىنا الداعى ۋاقىتتا وتەتىن وليمپيا ويىندارىندا جەڭىسكە جەتۋگە بارلىق كۇش-جىگەرىن سالاتىنىن جانە سپورت سالاسىن دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قامقورلىعىنا راحمەتىن ايتتى.
پرەزيدەنت ۇلان رىسقۇلدىڭ قولىن قىسىپ, استاناداعى جارىسقا بارا الماعانىن ايتىپ, بالۋاندى جەڭىسىمەن قۇتتىقتادى. «قازاق كۇرەسىنە بۇرىن-سوڭدى مۇنداي قامقورلىق جاسالعان جوق. وكىنىشتىسى, قازاق كۇرەسى وليمپيالىق ويىنداردىڭ تۇرىنە ەنبەگەن», دەدى. سونان سوڭ ۇلان رىسقۇلدان كۇرەستىڭ باسقا قاي تۇرىمەن اينالىساتىنىن سۇرادى. بالۋان دزيۋدو كۇرەسىمەن اينالىساتىنىن, الداعى لوندون وليمپياداسىنا دايىندالىپ جاتقانىن ايتتى.
قىزىلوردادا اسەل سەرىكباي دەگەن شىناشاقتاي قىز بار. ول –شاحماتتان الەم چەمپيونى. ءبۇگىندە بۇكىل ەل بىلەتىن جانسايا ءابدىمالىكتىڭ ءىزباسارى دەسە بولادى. ەلباسى وسى ءا.سەرىكبايعا ەرەكشە نازار اۋداردى. باسىنان سيپاپ, باقىت تىلەدى.
– وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن كەلگەنىمدە مىنا الاڭنىڭ شاڭى شىعىپ جاتاتىن. بۇگىن كورىپ تۇرمىن, جاپ-جاسىل بولىپ جاتىر. مىنە, ىرگەسىنەن تەننيس ورتالىعى سالىنىپتى. قۇپتارلىق باستاما. بولاشاقتا مۇز ايدىنى سالىنعالى جاتىر ەكەن. مەملەكەت سپورتشىلارعا بارلىق جاعدايدى جاساۋدا. بۇل دا تاۋەلسىزدىكتىڭ بىزگە بەرگەن تارتۋى, – دەدى ەلباسى سپورتشىلارعا.
مۇنان وزگە, ەلباسىن ايماقتاعى بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋى تۋرالى وبلىستىق تۋريزم, دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باستىعى سادىق مۇستافاەۆ, وبلىس ورتالىعىنداعى سپورت قالاشىعى تۋرالى قىزىلوردا قالاسىنىڭ اكىمى مارحابات جايىمبەتوۆ, قالادا سالىنىپ جاتقان مۇز ايدىنى بار سپورت عيماراتى جونىندە وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باستىعى باتىرجان قاراكوزوۆ قىسقاشا تانىستىرىپ شىقتى.
ورتالىق ستاديوننان كەيىن ەلباسى تەمىر جول ارقىلى وتەتىن جولايرىقتىڭ قۇرىلىس جۇمىسىمەن تانىسۋعا باراتىن. ورتالىق الاڭعا جەتكەنىمىزدە ەلباسى مىنگەن كولىك كىلت توقتادى. قاراساق, الاڭ تولى جاس بالالار. پرەزيدەنت كولىكتەن ءتۇسىپ, الاڭعا بەت الدى. الدىن الا جوسپار بويىنشا مۇنداي ءىس-شارا جوق-تىن. ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلباسىنىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن «نۇر وتان» پارتياسى «جاس ۇلان» ۇيىمىن قۇرعان. ورتالىق الاڭدا جاس ورەندەردى وسى ۇيىمعا قابىلداۋ ءراسىمى ءوتىپ جاتىر ەكەن. «ۇلانىمىز ۇلى ەلدىڭ» اتتى قىزىلوردا وبلىستىق «جاس ۇلان» ۇيىمىنىڭ سالتاناتتى ءراسىمىن كورگەن مەملەكەت باسشىسى ونى سىرت اينالىپ وتە الماعان عوي. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ساپقا تىزىلگەن بالالاردى ارالاپ, ساباقتارىن سۇراپ, وقۋ ۇلگەرىمدەرىن ءبىلىپ, ۇلكەن ساحناعا كوتەرىلدى.
– بيىل تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعى. وسى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە جۇزدەگەن جىلدار بويىنا جاسالماعان ىستەر جاسالدى. مەملەكەتتى قۇردىق, نىعايتتىق. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم سالاسىنا دا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. وسى ءبىر عانا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ وزىندە جۇزدەگەن مەكتەپ ىسكە قوسىلدى. اۋرۋحانالار سالىنىپ جاتىر. اتا-انالارىڭنىڭ جاعدايى تۇزەلدى. جالاقىلارى ارتىپ, زەينەتاقىلارى كوبەيدى. قىزىلوردا ارقىلى ۇلكەن اۆتوكولىك ءدالىزى ءوتىپ جاتىر. تەمىر جولى سىمداي تارتىلىپ تۇر. گاز قۇبىرى سالىنۋ ۇستىندە. ءبىر كەزدەرى اۋىز سۋ تاپشىلىعى بولاتىن. سۋ 3-ءشى قاباتتان جوعارىعا كوتەرىلمەيتىن. ەلەكتر جارىعىنىڭ تاپشىلىعى بولدى. بۇگىندە مۇنىڭ ءبارى قالىپقا كەلدى. اۋىل, اۋداننىڭ بارلىعى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. قالانىڭ دا كوركى كىردى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتادى. ءسىزدەردىڭ اتا-انالارىڭىزدىڭ جاعدايى جاقسى بولسا, سەندەردىڭ دە جاعدايلارىڭ جاقسى بولماق. قازاقستان بالالارىن دۇنيە جۇزىنە جىبەرىپ, «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن وقىتىپ جاتىر. جاقىندا قىزىلوردادان پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەبى اشىلادى. سول ارقىلى تالانتتى بالالار استاناداعى حالىقارالىق «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە» تۇسەدى. ءسويتىپ, ول الەمنىڭ ازاماتى بولادى. ول جەردەگى ءبىلىم باتىستا بەرىلەتىن بىلىمنەن ەش كەم ەمەس. ەكەۋىنىڭ دەڭگەيى بىردەي. مۇنداي جاعداي ەش ۋاقىتتا ءبىزدىڭ حالقىمىزدا بولعان جوق. مۇنىڭ بارلىعى تاۋەلسىزدىكتىڭ جانە حالىقتىڭ دوستىعىنىڭ ارقاسىندا بولىپ وتىر. دوستىق سەندەردەن باستالادى. سەنىم دە سەندەردە. مەملەكەت سەندەرگە سەنەدى! جاستار ۇيىمداسۋى كەرەك. وزدەرىنىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن شىڭداۋى قاجەت. بولاشاقتا مەملەكەتىمىزدى ارى قاراي الىپ جۇرەتىن, قازاقتى, قازاقستاندى دۇنيە جۇزىنە پاش ەتۋ ءۇشىن نە كەرەك؟ ءبىلىمدى ازامات كەرەك. ءبىلىمدى ادامنىڭ ءومىرى جاقسى بولادى. ال سەندەردىڭ قازىرگى ماقساتتارىڭ – دۇرىس جانە جاقسى ءبىلىم الۋ. «جاس ۇلان» ۇيىمىنا ءوتىپ جاتقاندارىڭا وتە قۋانىشتىمىن. وسى ۇيىم سەندەردى بىلىمدىلىككە, جاقسىلىققا, مەيرىمدىلىككە, قايرىمدىلىققا باۋليتىن بولادى. بارلىعىڭا باقىت تىلەيمىن. جاس قىران! جاس وتان! جاس ۇلان! بارلىقتارىڭ امان بولىڭدار! – دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسىنىڭ سوزىنەن قاناتتانعان جاستار ەرەكشە سەزىمدە بولدى. جانارلارىنان جاسىن اتىپ, جىگەرلەنىپ كەتكەنى جۇزدەرىنەن بايقالىپ تۇردى. سولايشا, وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى ۇيىمداستىرعان شاراعا ەلباسىنىڭ ءوزى قاتىستى. «قىرىقتىڭ ءبىرى قىدىر» دەيدى قازاق. پرەزيدەنتتىڭ جوسپاردان تىس جاستارمەن ءجۇزدەسۋى دە بەكەر ەمەس. ال جاڭىل جونتاەۆا باستاعان ۇستازدار قاۋىمى جيىندارىنا قىدىر كەلگەندەي قۋاندى.
جالىندى جاستارمەن جۇزدەسكەن سوڭ ەلباسى تەمىر جول ارقىلى وتەتىن جولايرىعىنىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى. جولايىرىقتىڭ قىزىلورداعا كەرەك ەكەنى تۋرالى كوپ ايتىلدى. نەگە كەرەك دەرسىز؟ بۇل جەردە تەمىر جول وتكەلى بولعان. تەمىرجول ارقىلى كۇنىنە 40-تان اسا پويىز وتەدى. ول حالىقتىڭ قالانىڭ بەرگى بەتىنە وتۋىنە قيىندىق تۋعىزاتىن. اسىققان ادامدار تەمىر جولدى كەسىپ وتەمىن دەپ, تالاي رەت اپاتقا دا ۇشىراعان. سوندىقتان كوپىردىڭ قاجەتتىلىگى كۇن ساناپ ارتىپ كەلە جاتقان ەدى. قازىر قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر.
تەمىر جول وتكەلىنىڭ سمەتالىق قۇنى – 1 642,0 ميلليون تەڭگە. ونىڭ ىشىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى – 1 356,0 ميلليون تەڭگە كولەمىندە. قۇرىلىستىڭ جالپى ۇزىندىعى – 887 مەتر. كوپىر ارقىلى كۇنىنە 12562 اۆتوكولىك ءوتكىزۋگە مۇمكىندىك بار. جولايرىق – اۆتوكولىك قوزعالىسىن رەتتەپ, قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتىپ جانە تەمىر جولداردى پايدالانۋدا قالىپتى جاعدايدىڭ جاسالۋىنا ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار, قالا مەن قالاعا ىرگەلەس ەلدى مەكەندەر ۇزدىكسىز اۆتوكولىك بايلانىسىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى, قىزىلوردا قالاسى ارقىلى وتەتىن ترانزيتتىك اۆتوكولىكتەرگە قولايلى جاعداي تۋادى. جوبانىڭ قالا ورتالىعى مەن شەت ايماعى ارالىعىنداعى جۇك جانە جولاۋشىلار تاسىمالىن قامتاماسىز ەتۋ جاعىنان دا ماڭىزى وتە زور ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
مەملەكەت باسشىسى قىزىلوردا وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىندا سىرداريا وزەنىنىڭ بويىندا سالىنعان مادەني-ويىن ساۋىق كەشەنىنە باردى. جاعاجايدىڭ اينالاسىنان جايلاۋ سەكىلدى جايماشۋاق جىلى لەپ ەسەدى. كىرەبەرىسكە بالالاردىڭ ويىن الاڭى سالىنعان ەكەن. بۇلدىرشىندەر اسىر سالىپ ويناپ ءجۇر. ەلباسىن كورىپ, تانىپ, ءبىر-بىرىنە سىبىرلاسىپ جاتىر. ال كاتاماراندار قازدىڭ بالاسىنداي بولىپ ءتىزىلىپ ءجۇزىپ ءجۇر. دەمالۋعا كەلگەن قالا تۇرعىندارى ەكەنى بىردەن بىلىنەدى. بۇدان بولەك جاعالاۋدا جاعاجاي ۆولەيبولىنان قىزۋ جارىس ءوتىپ جاتقانىن كوردىك. الا دوپتى اياماي سوققان قارسىلاستار ءبىر-ءبىرىنە ەسە جىبەرمەۋگە بارىنشا تىرىسۋدا. ونىڭ ارعى جاعىندا وتباسىارالىق جارىستاردىڭ ءوتىپ جاتقانىنان قۇلاعدار بولدىق. جالپى, قالالىق جاعاجايدىڭ اۋماعى – 16,0 گەكتاردى قۇرايدى. كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنا جۇمسالعان قارجى – 2 ميلليارد تەڭگە. 2009 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن. مەردىگەر مەكەمە – «مەليوراتور» جشس. جاعاجاي تۇرعىندارعا جازعى دەمالىس ورنى مەن جابىق كەشەندى ءدامحانا جانە ءتۇرلى ويىن-ساۋىقتار ارقىلى قىزمەت كورسەتەدى.
كەشەندى ارالاۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان وبلىستاعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ كورمەسىمەن تانىستى. وبلىستا بارلىعى جالپى قۇنى 267,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 138 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا, وسى رەتتە 9707 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانعان. 2010 جىلى سوماسى 33 ملرد. تەڭگە بولاتىن 27 جوبا ىسكە اسىرىلدى, 938 جۇمىس ورنى اشىلدى. يندۋستريالىق كارتا اياسىنداعىسى – 11 جوبا. 2011 جىلى سوماسى 56,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 33 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى – 1129. جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبانىڭ 9-ى يندۋستريالىق كارتا اياسىندا قولعا الىنعان. جىل باسىنان بەرى 11 جوبا (ونىڭ 4-ەۋى يندۋستريالىق كارتا اياسىندا) جۇزەگە اسىرىلدى. 2013 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 178 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 78 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا, وسى رەتتە جاڭادان اشىلاتىن جۇمىس ورنىنىڭ سانى – 7640.
كورمە ورنالاسقان شاتىرلاردا سونداي-اق ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ, قىزىلوردا قالاسىنداعى «استانا» شاعىن اۋدانىنىڭ دامۋ ماكەتتەرى مەن «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەن جاڭعىرتۋ» باعدارلاماسى, «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ» باعدارلاماسى, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسى, ءبىلىم سالاسىنداعى جەتىستىكتەر, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر روتاتسياسىنا ارنالعان ستەندىلەر ورنالاسىپتى. ولارمەن ەلباسىن وبلىس اكىمى ب.قۋاندىقوۆ ەگجەي-تەگجەيلى تانىستىرىپ ءوتتى. ونان سوڭ پرەزيدەنت مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر روتاتسيياسى ارقىلى استانادان ايماققا, وبلىستان اۋىلعا قىزمەتكە اۋىسقان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرمەن سۇحباتتاستى.
كۇن ك ۇلىپ تۇر. سىردىڭ بەتىن تولقىتىپ سامال جەل سوعادى. ازان-قازان ويناپ جاتقان بالا. ۆولەيبولدىڭ قىزىعىنا كىرگەن جىگىتتەر. وتباسى نامىسىن قولدان بەرمەۋگە تىرىسقان وتاعاسى. كاتاماراندا قامسىز قىدىرعان حالىق. وسى ءبىر ادەمى كورىنىستىڭ كۋاسى بولعان ەلباسى سىردىڭ بويىندا سەرۋەندەپ ءجۇردى. ءجۇزىنەن جىلى جىميىس بايقالادى. ءبىز ونىڭ استارىندا ۇلكەن ريزاشىلىق جاتىر دەپ ۇعىندىق. ءويتكەنى, ەلى بەرەكەلى دە مەرەكەلى عۇمىر كەشىپ جاتىر. سولاي بولۋى زاڭدى. ەلباسىمىز بۇل ءوڭىردى «سىر – الاشتىڭ اناسى» دەپ باعالاعانىن ءبارىمىز بىلەمىز عوي.
ەرجان بايتىلەس.
قىزىلوردا وبلىسى.
-----------------------------------------
سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
قارجى • بۇگىن, 09:35
18 اقپانعا ارنالعان اۋا رايى بولجامى
اۋا رايى • بۇگىن, 09:29
قىسقى وليمپيادا: بۇگىن وتانداستارىمىز قاي سپورت تۇرلەرى بويىنشا باق سىنايدى؟
قىسقى سپورت • بۇگىن, 09:10
چەمپيوندار ليگاسى: «رەال مادريد» پورتۋگاليالىق «بەنفيكادان» باسىم ءتۇستى
فۋتبول • بۇگىن, 09:07
ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ – ۇكىمەتتىڭ ماڭىزدى باعىتى
ساياسات • بۇگىن, 09:00
ەگەمەن ەلدىڭ تاڭداۋى جاۋاپكەرشىلىكپەن ولشەنەدى
پىكىر • بۇگىن, 08:55
ۆاليۋتا باعامى: قۇبىلا ما, تۇراقتالا ما؟
قارجى • بۇگىن, 08:50
سىر بويىنا جۇگەرى دە جەرسىنەدى
ايماقتار • بۇگىن, 08:45
سوفيا سامودەلكينا قىسقا باعدارلامادا قالاي ونەر كورسەتتى؟
سپورت • بۇگىن, 08:42
قالدىقتى كادەگە جاراتاتىن كاسىپورىن
ايماقتار • بۇگىن, 08:40
Farabi university: عىلىم, ينۆەستيتسيا جانە دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭى
ۋنيۆەرسيتەت • بۇگىن, 08:35
ميراس • بۇگىن, 08:30
بايقاۋ • بۇگىن, 08:25
ميراس • بۇگىن, 08:20
جالپىۇلتتىق كواليتسيا وكىلدەرى شىمكەنت تۇرعىندارىمەن كەزدەستى
اتا زاڭ • بۇگىن, 08:17