قاسىم اقىن جانە ەل تاۋەلسىزدىگى

ۋاقىت اتتى تاريحي-فيلولوگيالىق ۇعىم تۇرعىسىنان كەلسەك, بەلگىلى ءبىر مەرزىم اياسىندا عۇمىر كەشىپ, ارتىندا وشپەس مۇرا قالدىرعان ءىرى تۇلعانىڭ ادامي, ونەرپازدىق بولمىسىن ەشقانداي قۇدىرەتتى كۇشتىڭ كومەسكىلەندىرە الماي­تىنى انىق. ەندەشە, سونداي ءىرى تۇلعاعا مىنا ءفاني دۇنيەدە نەبارى قىرىق ءتورت جىل جاساپ, حالقىنىڭ ىستىق سۇيىسپەن­شىلىگىنە بولەنگەن قاسىم امانجولوۆتى جاتقىزۋىمىز ەش داۋ تۋعىزبايتىنى زاڭ­دىلىق. سەبەبى, قاسىم مۇراسىن تاۋەل­سىزدىك اتتى ۇلى ۇعىمنان بولەك قاراۋعا بولمايدى. ق.امانجولوۆ – قىلىشىنان قان تامعان توتاليتارلىق زاماننىڭ ءوزىن­دە-اق تاۋەلسىزدىكتى اڭساپ, تاۋەلسىزدىكتى جىرلاعان كۇرەسكەر اقىن. ول ءوز شىعار­ماشىلىعى ارقىلى ءسوز ونەرىن, وندا دا قازاقتىڭ ۇلتتىق پوەزياسىن شىرقاۋ شىڭعا شىعارا الدى. زەردەلى جان ونىڭ پوەزياسىن جالپىادامزاتتىق قۇندىلىق­تار قاتارىنان ويىپ تۇرىپ العان ەرەكشە قۇبىلىس دەپ باعالايتىن ۋاقىت تۋدى. ول ادامزات تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعان, ازات وي-سانانى قاماۋدا ۇستا­عان كسرو اتتى الىپ يمپەريانىڭ توتاليتارلىق جۇيەسىنەن تۋىنداعان اسا قۋاتتى ساياسي-الەۋمەتتىك يدەولوگيا سالتانات قۇرىپ, وكتەمدىك جاساپ تۇرعان ۋاقىتتا عۇمىر كەشتى. سول قوعاممەن, ونىڭ ساياسي جۇيەسىمەن كەرەعار قاراما-قايشىلىقتا بولدى. اقىندىقتىڭ, وندا دا حالىق بوستاندىعىن, ۇلت تاۋەلسىزدىگىن اڭساعان جىرلارىنىڭ سول قوعامنىڭ ۇستانىم-ۇستىنىنا سايكەس كەلە بەرمەيتىنىن بىلسە دە, سول قاۋىپتى جولدى تاڭ­دادى. تاۋەلسىزدىك, ازاتتىق ۇعىمدا­رىن شىعارمالارىنا ارقاۋ ەتكەن ازات ويلى اقىن-جازۋشىلاردىڭ ايانىشتى تاعدى­رىن قاسىم جان دۇنيەسىمەن سەزگەن. رەسەيدىڭ رۋحانيات تاريحىندا ەرەكشە ورنى بار اقىن رىلەەۆ ازاتتىق يدەياسىن كوتەرگەنى ءۇشىن پاتشا جارلىعىمەن دارعا اسىلعان. لەرمونتوۆ نەبارى 27 جاسىندا, پۋشكين 38 جاسىندا دۋەلدە ءولدى. گري­بوەدوۆتى تەگەراندا باۋىزداپ كەتتى. سامودەرجاۆيەلىك بيلىك ۆەنەۆيتينوۆتى 22 جاسىندا مەرت قىلدى. كولتسوۆ 33 جا­سىندا كوز جۇمدى, اشتىق پەن جوقشىلىق زاردابىن تارتقان بەلينسكي 35 جاسىندا دۇنيەمەن قوش ايتىستى, باراتىنسكي 12 جىل ايداۋدان سوڭ ازاپپەن ءوتتى. ءسىبىر كاتورگاسىنان كەيىن بەستۋجەۆ كاۆكازدا جاپ-جاس كۇيىندە قايتىس بولدى. پات­شالىق رەسەي ساياساتىنىڭ بىردەن-ءبىر زاڭدى مۇراگەرى كەڭەستىك بيلىكتەن ەسەنين, احماتوۆا, تسۆەتاەۆا, وكۋدجاۆا, ماتۆەەۆا, گاليچ, ۆىسوتسكي, ءسال بەرتىنىرەكتەگى روجدەستۆەنسكي, ەۆتۋشەنكو, ۆوزنەسەنسكي, ت.ب. زارداپ شەكتى. قازاق تاريحىنداعى ا.بايتۇرسىنوۆ, ءا.بوكەي­حانوۆ, م.دۋلاتوۆ, ج.ايماۋىتوۆ, م.جۇ­ماباەۆ, س.سەيفۋللين, ءى.جانسۇگىروۆ, ب.ماي­لين, ت.ب. اتىلىپ كەتتى. سالىس­تىر­مالى تۇردە العاندا, ءسال تىنىشتاۋ دەيتىن ۋاقىتتىڭ وزىندە ءا.مارعۇلان, م.اۋە­زوۆ, ق.ساتباەۆ, ە.بەكماحانوۆ, ق.جۇ­ماليەۆتەر قۋعىنعا ءتۇستى. قانداي قوعامدا بولسا دا, ەلىنىڭ مۇ­ڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتايتىن, نەگىزىنەن, ازات ويلى زيالى قاۋىم وكىلدەرى, اقىن-جازۋشىلار بولىپ كەلگەنى تاريحتان بەلگىلى. ۇندىلىك م.گۋپتا, م.چاتۋرۆەدي, د.پراساد, افريكالىق ەمە سەزار, رەنە مەنيل, لەون داماس, لاتىنامەريكالىق اندرەس بەليۋ, پابلو نەرۋدا, ت.ب. سون­داي-اق, بيىك لاۋازىمعا يە بولىپ, تاۋەل­سىزدىك ساياساتىن جۇرگىزگەن ءتۇرلى ءىرى تۇلعالاردىڭ باسىم بولشەگى اقىندار بولاتىن. مىنە, بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن ۇڭىلسەك, تاۋەلسىزدىكتىڭ قانشالىقتى قيىندىققا تۇسەتىنىن, وسىناۋ قاسيەتتى ۇعىمدى جىر­لاۋدىڭ سول وتكەن زاماندا قاتەرلى ارەكەت ەكەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس. ەندەشە, قا­سىمنىڭ ۇلى اقىن بولىپ قالىپتاسۋى, اقىندىق ۇستانىمى تاۋەلسىزدىكتى جىرلاۋ يدەياسىنان باستاۋ الىپ ەدى دەگەنىمىز ابزال. تاۋەلسىزدىكتى جىرلاۋ ءۇشىن ۇلتتىق يدەياعا كامىل سەنىمدىلىك كەرەك. قاسىم امانجولوۆ بويىنداعى كۇرەسكەرلىك پوەزيا وسىناۋ قاسيەتتى ۇعىمداردى بولمىسىنا تەرەڭ سىڭىرگەنىنىڭ ارقاسىندا عانا تۋىنداعان ەدى. ول, ەڭ الدىمەن, جەكە باستىڭ, كەلە-كەلە قازاقتىڭ بوستان­دىعىن جىر ارقاۋىنا اينالدىرسا, ۋاقىت وتە كەلە مۇزارت شىڭعا كوتەرىلىپ, جالپى, ادامزات بالاسىنا, ءتاڭىردىڭ وزىنە, ءتىپتى پەشەنە اتتى شەتسىز-شەكسىز ابستراكتىلى ۇعىم – جازمىشقا تايسالماي ءتىل قاتتى. «ەي, تاكاپپار دۇنيە! ماعان دا ءبىر قاراشى. تانيسىڭ با سەن مەنى؟ مەن - قازاقتىڭ بالاسى!.. «تاعى» ەمەسپىن, تاعى ايتام, اداممىن – دەپ بۇرىننان. اداممىن دەپ جىلاعام, اداممىن دەپ قىرىلعام. تاكاپپار ۇلى دۇنيە! قازاق دەگەن – مەن دەيمىن. مىلتىعىڭدى ۇسىنبا, قولىڭدى ۇسىن, كەل دەيمىن!» ءوزى عۇمىر كەشكەن قوعام اقىن جانىن تۇسىنبەدى. اقىن – ادام مەن اللانىڭ اراسىنداعى ەلشى ءرولىن اتقاراتىن تۇلعا دەپ قانشا جەردەن ماقتاساق تا, قاسىم اقىن مەيىرىمسىز جۇيە اياسىندا ءومىر ءسۇردى. جاراتۋشىنىڭ مول مەيىرىمىنە بولەنىپ, اقىن دەگەن كيەلى اتقا يە بولسا دا, ول شىن مانىندە قورعانسىز ەدى, جالعىز ەدى. قوعامدىق جۇيەدەن تايانىش, تىرەك ىزدەدى, ايالى الاقاننىڭ جىلۋىنا ىنتىق بولدى. ول ءوز سانا سەزىمىنىڭ, تالانتى مەن دارى­نىنىڭ ارقاسىندا ەل تاۋەلسىزدىگى تۋرالى تۇپكى ويىن استارلاپ, ەمەۋرىن, يشارامەن جەتكىزۋگە تىرىستى. سول ارەكەتىنىڭ وزىمەن-اق توتاليتارلىق ساياساتتىڭ ۇستەم­دىگىنەن گورى, رۋحاني يگىلىكتىڭ بيىك بولۋىنا قىزمەت ەتتى. ءدال سول تۇستاعى ۋاقىت اياسىندا ق.امانجولوۆ شىعارماشىلىعى جايلى ءىرىلى-ۇساقتى ماقالالار جازىلدى. قاسىم پوەزياسىنا كۇيە جاعۋشىلار كوبەيدى. الايدا, اقىن پوەزياسىن كەمسىتۋ ۇلى تۇلعانىڭ ادەبيەتتەگى ورنىن تۇككە تۇر­عىسىز ەتىپ كورسەتۋ, پەندەلىك قىزعانىش, كورەالماۋشىلىقتان ەدى دەۋ قيسىنسىز ەكەنىن باسا ايتقىمىز كەلەدى. سوعىستان كەيىنگى, اسىرەسە, ەلۋىنشى جىلداردىڭ باسىن­داعى كسرو-دا ورىن العان ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ جاڭا تولقىنى الاپات وزگەرىستەر اكەلگەن ەدى. ءدال سول تۇستا ق.امانجولوۆ, ءا.تاجىباەۆ, ق.بەكحوجين سىن ساداعىنا ۇشىرادى. قاسىم اقىن پارتيالىلىعى قارا­لاتىن قاھارلى جينالىسقا اۋرۋى مەڭدەپ تۇرسا دا كەلگەن. سول جولعى جيىندا بولعان ءجايتتى ايتپاي كەتۋگە بولماس. قۇدىرەتى كۇشتى جۇيەنىڭ كوشباسشىسى – پارتيا ۇيىمىنان ارنايى نۇسقاۋ العان سول كەزدەگى جاس سىنشى, قازىرگى قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ دارابوزى, اكادەميك س.قيراباەۆ ءوز بايانداماسىندا تاعدى­رى قىل ۇستىندە تۇرعان ۇلى اقىندى جاردان قۇلاتپاي, سىناعان بولىپ تۇرىپ, ونىڭ تابيعي تالانتىن, اقىندىق قۋاتىن جان-جاقتى دالەلدەپ, الاپات قاتەردەن امان الىپ قالعانىن بۇگىنگى بۋىن بىلە بەرمەس. وسىلايشا 1950 جىلعى «ادەبيەت جانە يسكۋسستۆو» جۋرنالىنىڭ 10-نومىرىندەگى ماقا­لاسىندا سەرىك اعا قيراباەۆ, قاسىم­داي اقىنعا اراشاشى بولعان ەدى. شىنايى تالانتتىڭ نايزا ۇشىندا جۇرەتىنى انىق. كەزىندە م.جۇماباەۆ تۋرالى تەرەڭ بايانداما جاساعان ج.ايماۋىتوۆ سەكىلدى س.قي­راباەۆ تا ق.امانجولوۆتى تىكەلەي تونگەن قاتەردەن الىپ قالدى. ءسويتىپ, اقىننىڭ دا, قازاق ادەبيەتىنىڭ دە نامىسىن قورعادى. قاسىم اقىنعا س.قيراباەۆ بايانداماسىندا بەرىلگەن شىنايى باعا حالقىنىڭ اقىنعا دەگەن ىستىق ماحابباتىنان تۋىنداعان ەدى. قاسىم امانجولوۆتاي ۇلى اقىننىڭ شى­عارمالارىن تولىق كۇيىندە جيناپ, ونىڭ ءماتىنى اقىن قولجازباسىمەن, بۇرىن­عى ۇلگىلەرىمەن سالىستىرا قاراپ, كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ پارمەنىمەن وزگەرىسكە ۇشى­راپ كەتكەن تارماقتارىن قالپىنا كەلتىرىپ, كوپتومدىعىن جاريالاۋدى باستى مىندەت دەپ ءباسپاسوز بەتىندە ءۇن قاتىپ جۇرگەن وسى سەرىك اعا قيراباەۆ ەكەنىن بۇگىندە ايرىقشا اتاعان ابزال. قاسىم امانجولوۆ – كۇرەسكەر, داۋىل­پاز اقىن. ول ارەكەتسىز ءومىردى ۇناتپايدى. سانانىڭ كەمەلدەنۋىنە ۇلەس قوسقان تۇلعا دەپ م.گوركيدى, ا.ماياكوۆسكيدى, ا.­پۋش­­­كيندى, ش.رۋستاۆەليدى, اباي, سۇلتان­ماح­مۇت, جامبىل, باۋىرجان, ءى.وماروۆ, م. اۋە­­­زوۆ, ە.ىسمايىلوۆ, تاعى باسقالاردى سانادى, ولارعا ولەڭ ارنادى. توسىنداۋ كورىنسە دە, ايتارىمىز مى­ناۋ. قاسىمنىڭ قاسىم بولۋىنا العى­شارتتار جاساعان سول تۇستاعى توتالي­تارلىق, بولشەۆيكتىك-كوممۋنيستىك جۇيە­نىڭ ءوزى ەدى. وسى جۇيە ونى كۇرەسكەرلىك جولعا ءتۇسىردى. ك.ماركستىڭ: «قۇلدىق ءداۋىر بولماسا, گرەك مەملەكەتى, گرەك ونەرى مەن عىلىمى بولماس ەدى; قۇلدىق ءداۋىر بولماسا, ريم يمپەرياسى بولماس ەدى. ال, گرەكيا مەن ريم قالاعان ىرگەتاسسىز قازىرگى ەۋروپا دۇنيەگە كەلمەس ەدى» دەگەنىندەي, سول كەڭەس­تىك يمپەريا, ونىڭ عالامات يدەولوگيالىق ساياساتى بولماسا, قاسىم اقىن اتانار-اۋ, الايدا, ءدال قازىر ءبارىمىز جابىلىپ جازىپ, ماداقتاپ جاتقان ۇلىلىق بيىگىنە كوتەرىلە قويۋى نەعايبىلداۋ بولار ەدى. ءوزى كەرەعار قارىم-قاتىناستا بولعان قوعام ونىڭ ىشكى رۋحاني بۇلقىنىسىن تۋدىردى, نامىسىن وياتتى, جىگەرىن جانىدى. وسىنىڭ ءناتي­جەسىندە اقىن الەمدەگى بىردە-ءبىر ەلدىڭ رۋحانيات تاريحىندا كەزدەسپەيتىن قازاق جى­راۋلارىنىڭ بۇلقىنىس اتتى ۇعىمداردان بولەك قويا المايتىن ماحامبەت ءداستۇرىن, دۇنيەگە ويشىلدىقپەن ۇڭىلگەن اباي كەمەڭگەرلىگىن, قىسقا عانا مەرزىم ىشىندە قازاق تاۋەلسىزدىگىنىڭ دامۋ باعدارلاماسىن جاساپ بەرگەن الاش ارىستارىنىڭ, اسىرەسە, ماعجان ۇلىلىعىن يگەرە الدى. يگەرىپ قانا قويعان جوق, ولاردى ءوز تانىم-تۇيسىگىمەن شەبەر دامىتا الدى, جاڭعىرتا الدى. نامىسقوي اقىن قازاق رۋحانياتى باستاۋ العان ۇلى دالا وركەنيەتىن, ۇلت تابيعاتىنداعى ءسوز ونەرىنىڭ قاسيەت-قادىرىن ونەرپازدىق بولمىسىنا شەبەر سىڭىرە ءبىلدى. ەگەر XIX عاسىرداعى رەسەيدە ۇلتتىڭ تىلىنەن گورى, شەتەل ءتىلىن, اسىرەسە, فرانتسۋز ءتىلىن قۇرمەتتەۋ, سول تىلدە سويلەۋ بەلەڭ العاندا, بۇعان نامىستانعان زيالى اقىنداردىڭ قارسى كۇرەسكە شىققانى تاريحتان ءمالىم, XX عاسىرداعى قازاق ءتىلىنىڭ حال-احۋالىنا قاسىم اقىن دا قاتتى نازىرقاندى. ونىڭ ۇعىمىندا ۇلتتىڭ ءتىلى تەك قاتىناس قۇرالى عانا ەمەس, سانانى سىلكىنتىپ, سەرپىلتەر ۇلى كۇش ەدى. سوندىقتان دا ول ۇلت ءتىلىنىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن مەيلىنشە تولىق پايدالانۋعا تىرىستى. انا ءتىلىنىڭ قۋاتتى ۋىز-مايەگىنىڭ ارقاسىندا ولمەس تۋىندىلارىن دۇنيەگە كەلتىردى. قازاق ءتىلىنىڭ ۇلىلىعىن بارشاعا پاش ەتتى. اقىن انا ءتىلىن اسقاقتاتتى. انا ءتىلىمىز اقىنىن اسپانداتتى. قاسىم امانجولوۆ­تىڭ قازاق ۇلتىنىڭ رۋحاني الەۋەتىن بيىكتەتۋى ونىڭ ۇلى ەڭبەگى ەدى. ول عۇمىر كەشىپ, ادەبيەتكە ارالاسقان XX عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىنان باستاپ, ەلۋىنشى جىلداردىڭ سوڭىنا دەيىن الىپ يمپەرياداعى كۇڭگەيى مەن كولەڭكەسى قاتار كەلگەن ۋاقىتتى, ءىرى وزگەرىستەردى وتە كۇشتى ساياسي يدەولوگيانىڭ نۇسقاۋىمەن جىرلاۋ, ماداقتاۋ باستى ماقسات بولسا, تەك قاسىمداي اقىندار عانا توتاليتارلىق جۇيەنىڭ نۇسقاۋ, پارمەنىن سالعىرت تىڭدادى. ول ۇلتتىق رۋحانياتتى اسقاقتاتۋ ءۇشىن جانىن سالدى. «ءحانتاڭىرى – قارت تيان-ءشاننىڭ جۇرەگى... ءحانتاڭىرى – كوك اسپاننىڭ تىرەگى... ءحانتاڭىرى – كوپ جاساعان قاريا, – ءحانتاڭىرى – جەر جۇزىنە جاريا. ءحانتاڭىرى – جۇرەگى – تاس, قانى – سەل, ءحانتاڭىرى – لەبى – بوران, دەمى – جەل. ءحانتاڭىردى – قاباعىنان قار جاۋعان, ءحانتاڭىرى – بالاعىنان قان تامعان... ءحانتاڭىرى – ەشكىمگە بوي بەرمەگەن, ءحانتاڭىرى – ەش باعىنىپ كورمەگەن. ءحانتاڭىرى – باعىنباسقا سەرت قىلعان, ءحانتاڭىرى – قارسىلاسساڭ مەرت قىلعان. ءحانتاڭىرى – كۇنگە عانا تابىنعان, ءحانتاڭىرى – حابار العان ساعىمنان». مۇندا قاسىمنىڭ كۇرەسكەرلىك رۋحى كورىنەدى. بۇل – سول كۇرەسكەرلىك رۋحتان تۋعان جىر جولدارى. اقىن حالقىمەن اشىق ديالوگقا باردى. حالقىمەن سىرلاستى, ەلىنىڭ رۋحاني سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرۋگە تىرىستى. جوعارىدا دا ايتتىق, ول تاع­دىر­دىڭ اۋىر تاۋقىمەتىن از تارتقان جوق. ەسەيە كەلە ازات ويدى شىعارمالارىنا ارقاۋ ەتكەندىكتەن قوعام ونى بوگدە ادامعا اينال­دىردى. سۇراپىل سوعىسقا قاتىستى, مايداننان ورالعان سوڭ پاتەر الا الماي شارشادى. قاسىم اقىن ءبىر تۇستا: «بەرمەسەڭ بەرمەي-اق قوي باسپاناڭدى, سوندا دا تاستامايمىن استانامدى», – دەدى. بۇل جىر جولدارى ارقىلى ول قارا ورمانداي قازاعىن تاستامايتىنىن, اللا­نىڭ عانا ەمەس, ۇلتىنىڭ ق ۇلى بولۋعا انت ەتكەنى ەدى. قاسىم امانجولوۆ – كەڭەستىك ءداۋىر­دەگى قازاقتىڭ ۇلتتىق پوەزياسىنا تەرەڭ مازمۇن, كەلىستى ءپىشىن اكەلدى. ياعني اقىن بولمىسى, كۇرەسكەرلىك رۋحى, كور­كەمدىك كاتەگورياسى اتتى ۇشتاعان قازاق پوەزيا­سىنان بەرىك ورىن الدى. وسىن­داي ىزدەنىس جولىندا ونىڭ مىز­عىماس اۆتورلىق ۇستا­نىمى قالىپ­تاستى. اۆتور – ەستەتيكالىق, مادەني-الەۋمەتتىك كاتەگوريا. ول از تۋىندىلارى ارقىلى «مەن» ۇعىمىن ور­نىق­تىرىپ, كوركەمدىك دارا تانىمىن دايەكتەدى. قاسىم دارا­لىعى ونىڭ ۇلت رۋحىن بيىكتەتۋگە باعىت­تالعان ءورشىل رو­مانتيكاسىندا, بەرىك وپتيميزمىندە, ەركىن دە ازات وي­لا­رىندا كورىنىس تاپتى. پوەزيا الەمى – سىرشىلدىققا باستايتىن ەستەتي­كالىق الەم. قاسىم پوەزياسىندا سول سىر­شىلدىق فيلوسوفيامەن, نازىك ليريزممەن, ءورشىل دە وتتى رومانتيزممەن استاستى. ەگەر اباي زامانا سۇرقىنا ويلىلىقپەن ءۇڭىلىپ, سول تۇستا قالىپ­تاسقان قوعامدىق-الەۋمەتتىك, ساياسي, تاريحي جاعداياتتارعا ساي ۇلت الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى پارىقتاپ, ليري­كانىڭ ساتيرا جانرىنا كوبىرەك جۇگىن­سە, قاسىم اقىن سىرشىل ليريكاعا دەن قويدى. دانالىققا باستار اباي ويشىل­دىعى مەن تەرەڭدىگى قاسىمدا ەستەتيكا مەن فيلوسوفيانىڭ جىگى بولىنبەس تۇتاس­تىعىنا ۇلاستى. «و, تاعدىر, مەنى ساۋىقتىر! ايتاتىن جىر, ويىم بار. كوڭىلىم ساعان اۋىپ تۇر, الدا ءبىر قىزىق تويىم بار. ءبىر ءوزىم, ەمەس كوپ ءۇشىن كوكىرەگىم تولى كۇيىم بار. ساۋ بولىپ سونى شەرتەيىن, اۋىرا بەرسەم – قيىندار. ولەڭ مەن كۇيدەن جارالعان مەن دە ءبىر ادام عاجايىپ. قۇتقارشى, اۋرۋ, جاراڭنان, جازىلىپ ءبىر جىر جازايىق. كوڭىلدىڭ كۇيىن توگەيىك, ارماندا كەتتىك دەمەيىك, ءبارىن دە بەرىپ ەل, جۇرتقا, قارىزدار بولماي ولەيىك». قازاقتا داريعا دەيتىن ءسوز بار. وسى­ناۋ ءسوزدى قۇلپىرتىپ تۇرلەندىرۋ قاسىم­نىڭ جانە ونى وزىنە ۇستاز ساناعان مۇقا­عالي اقىننىڭ عانا پەشەنەلەرىنە جازىل­عانداي اسەر قالدىراتىنى جانە انىق. «... كەلمەيدى ولگىم, كەلمەيدى ولگىم. قايراتىم قايدا كەلشى وسىندايدا» دەدىم دە تۇردىم, جۇگىرە بەردىم, قولىمدا نايزا, شاعىلىپ ايعا. جەڭدىك قوي جاۋدى, ارمان نە, قۇربىم, كۇركىرەپ كۇندەي, ءوتتى عوي سوعىس. تابا الماي ءجۇرمىن, ايقايلاپ ءان ساپ, قايدا ەكەن, قايدا, داريعا, سول قىز؟!» اقىن ىزدەگەن داريعا – ءومىر مەن ءولىمنىڭ كۇرەسى. جاقسىلىق پەن ز ۇلىم­دىقتىڭ شارپىسۋى. ارزان سەزىممەن قۇش­تارلىقتىڭ بەتتەسۋى. اقىننىڭ ءومىر اتتى تاعدىرعا ءۇڭىلۋى. ءوز بولمى­سىنا, پارىزى مەن قارىزىنا وي جىبەرۋى. ولەڭدە اقىن ون بۋىندى ولشەمنىڭ سۇلۋ كەستەسىن ومىرگە اكەلدى. تولقىندى مانەر تۋىنداپ, ساعىنىش, ىڭكارلىك ءبىرىنشى كەزەككە شىققان. جالپى, قاسىم اقىن قازاق پوەزياسىنىڭ ءداستۇرلى ولشەمدەرىن ساباقتاستىرۋ ارقىلى ولەڭ ينتوناتسيا­سىنىڭ تۇرلەنۋىنە قول جەتكىزدى. اعىلشىن  جازۋشىسى تەودور درايزەر ومىردەن كەتكەندە, ءبىر ادەبيەت­شى زامانداسىنىڭ: «درايزەر ءولدى. ار­تىندا ازدى-كوپتى مۇراسى قالدى. ۋاقىت وتەر, زاما­نالار الماسار. ادە­بيەت­كە جاڭا تولقىن, جاڭا بۋىن وكىلدەرى كەلەر. ولار ءوز ۇنىمەن, ءوز قولتاڭ­باسىمەن كەلمەك. ولاردىڭ تۆورچەستۆو­سى, جازۋ مانەرى دە تۇرلىشە بولماق. درايزەر ستيلىنە ۇقسا­ماۋى, ودان مۇلدە الشاق بولۋى مۇمكىن. الايدا, ءبىر داۋسىز شىندىققا جۇگىنگەن ابزال, ول – كەيىنگى كەلەر جاس قالام­گەرلەردىڭ ءبارى دە جەتكەن جەتىستىكتەرى ءۇشىن درايزەرگە قارىز­دار ەكەندىگى» – دەپ كەلەتىن سيپاتتاعى پىكىر بار. سول ايت­قانداي, اعا بۋىن وكىلدەرىن ايتپاعان­دا كەيىنگى تانىمال تالانتتار ت.ايبەرگەنوۆ, م.ماقاتاەۆ, ج.ناجىمەدەنوۆ, ق.مىرزا-ءالى, ت.مول­داعاليەۆ, ف.وڭعار­سىنوۆا, م.شاحانوۆ, ج.ەرمان, س.يماناسوۆ, ك.مىرزابەكوۆ, ت.مەدەتبەك,    ە.راۋ­شانوۆ, س.اقسۇڭقار­ ۇلى, ج.بودەش,     ع.جاي­لىباي, ي.ساپارباي, يران-عايىپ, ت.ب. جاڭاشىل­دىق سيپا­تتى قاسىم رۋحى­نان العاندار. قاسىم الەمى – تىلسىم, تەرەڭ الەم. ونى جاي عانا شولىپ وتكەننىڭ وزىندە دە بۇكىل بولمىسىنا بايلاي المايسىز. بۇل قا­سىم­نىڭ ۇلىلىق فەنومەنى. وسى فەنومەن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا اشى­لىپ, اقىن جىرىنىڭ رۋحى اسقاق ەستىلۋدە. ماۋەن حامزين, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.