سارابدالدىق سالتاناتى
جاقسىلىقتار جالعاسا بەرسىن
تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە وراي استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ءوتكەن سالتاناتتى جيىندا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ جاساعان بايانداما – قازاقستاننىڭ 25 جىلدىق تاريحىن تولىق شولىپ ءوتىپ, نەبىر كەزەڭدەردى كوز الدىمىزعا اكەلدى دەۋگە بولادى. تاريحتىڭ الىس قويناۋىنان سىر تارتىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى تالاي كوڭىلگە كۇدىك ۇيالاتقان الماعايىپ شاقتاردىڭ اۋىرتپالىعىن سەزىندىك. كەنەت, بۇلت اراسىنان كۇن شىققانداي بولىپ, بۇگىنگى جارقىن ءومىردىڭ ساحناسىنا اۋدىق. 25 جىل – قازاقستاننىڭ عاسىرلار بويى كەتكەن ەسەسىن تۇگەندەۋگە ۇمتىلعان جانە ونى ناتيجەلى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن دالەلدەگەن مەرزىم بولدى. ىشكى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ, سىرتقى ساياساتتى بەكەمدەگەن, عاسىرلار بويى جاداعاي جاتقان شەكارامىزدى شەگەندەپ, الەم ەلدەرىن الاڭداتقان ماسەلەلەردە ءوزىنىڭ ءۇنىن ەستىرتە, ەكونوميكاسىن مويىنداتا العان ەلگە اينالدىق. جيىندا ەلباسى: «بiزدiڭ ەكسپورت شامامەن 50 ملرد دوللاردى قۇرايدى. بiز يندۋستريالىق بەسجىلدىقتى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بارلىعى 2000-عا جۋىق جاڭا ءوندiرiس اشىلدى. بiزدە بۇعان دەيiن اۆتوكولiك, لوكوموتيۆ, ۆاگون, تiكۇشاق وندiرiستەرi مەن باسقا كوپتەگەن نارسە بولعان ەمەس. قازiر قازاقستان ءونiمنiڭ 500 جاڭا ءتۇرiن شىعارادى», دەي كەلىپ, قازاقستاننىڭ الەمنىڭ 119 ەلiنە 2500 تاۋار ءتۇرiن ەكسپورتتايتىنىن ايتتى. ەكسپورت ماسەلەسىنىڭ بۇدان 25 جىل بۇرىن ىرگەتاسى دا جوق بولاتىن. بۇل قارقىنعا, بۇل الەۋەتكە قاراپ وتىرىپ, قازاقستاننىڭ بولاشاعىنىڭ جارقىن ەكەندىگىنە كوز جەتكىزەمىز. 2017 جىلدان باستاپ زەينەتاقىنىڭ جانە بالا تۋعا بايلانىستى بەرىلەتىن ءبىر جولعى مەملەكەتتىك جاردەماقىنىڭ مولشەرى 20 پايىزعا ارتاتىندىعى بارشا حالىقتىڭ, اسىرەسە زەينەتكەرلەر مەن انالاردىڭ كوڭىلىن سەرپىلتتى. ەلباسى 2050 جىلى قازاقستاننىڭ قانداي بولاتىندىعىن دا بايان ەتتى. كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتىپ, جۇرەكتەرگە جىگەر بەرەتىن جاقسى ويلار ايتىلدى. قازاقستاننىڭ بولاشاعى – وسى سەنىم مەن جىگەردە جاتىر. ءاردايىم ەلىمىز تىنىشتىقتىڭ قاسيەتىن ءبىلىپ, تاتۋلىعىنا, العا دەگەن ۇمتىلىسىنا كىربىڭ تۇسىرمەي, ءبىر كىسىدەي العا ىلگەرىلەي بەرەتىن بولسا, ءبىزدىڭ ەل المايتىن اسۋ جوق. تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قۇتتى بولسىن, اعايىندار! جاقسىلىق الانوۆ, ماڭعىستاۋ وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى ماڭعىستاۋ وبلىسىۇلىق ۇستانىم, قاسيەتتى قاعيدات
قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان بۇگىنگى زاماندا وتكەنىمىزدى – وتكەلەك كەزەڭدەگى وكىنىشتەر مەن قابىرعانى قايىستىرعان قيىنشىلىقتاردى ەسكە الىپ, تاۋبەمىزگە ءتۇسىپ وتىرعاننان كەمىپ قالمايمىز. جادىنى جاڭعىرتىپ, بۇگىنگىنىڭ بەكەم ىرگەتاسى كەشە قانداي جاعدايدا, كىمدەردىڭ قولىمەن قالانعانىن ءبىلىپ وتىرۋ – اركىمگە بولسىن, اسىرەسە وسكەلەڭ ۇرپاققا پايداسى ۇشان-تەڭىز دۇنيە. ەندى, مىنە, ارادا 25 جىل زىمىراپ وتە شىقتى. ەسەپ بەرەر كەزەڭ كەلدى. «ەلىم ءۇشىن نە ىستەدىم, نەنى بەردىم؟», دەيتىن سۇراقتى ەلشىل, ۇلتشىل ءاربىر جاننىڭ ءوز-وزىنە قويىپ, جاۋاپ ىزدەيتىن ءساتى تۋدى. مىسالى, كەشەگى سالتاناتتى جيىندا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ: «مەن 25 جىل بۇرىن, 1991 جىلعى 10 جەلتوقساندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە رەسمي كىرىسەر ساتتە «ەلىم ءۇشىن, حالقىم ءۇشىن, قازاقستانىم ءۇشىن تاريحتىڭ قاي سىناعىنا دا تاۋەكەل دەپ باس تىگۋگە دايىنمىن», دەگەن ەدىم. 25 جىل وتكەننەن كەيىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇلى تويىندا وسى ءسوزىمدى سول كۇيىندە قايتالاعىم كەلەدى», دەدى. مىنە, بۇل – ءار قازاقتىڭ بالاسىنا تۇمارداي تاپسىرار, ۇرانداي ۇيرەتەر, ۇلگىدەي قىلارلىق ۇلىق ۇستانىم, قاسيەتتى قاعيدات. بۇگىندە بازبىرەۋلەر ماقتان كوبەيدى دەپ قارا اسپاندى توندىرەر. بىراق ماقتانعا تۇرارلىق ءىسىڭ بولسا, ماقتاۋعا لايىق كىسىڭ بولسا – نەسىنە تارتىنعاندايسىڭ. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت – نۇرى تاسىسىن», دەگەندى قازاق وسىندايدا ايتتى ەمەس پە؟! ايتەۋىر, ءتورت قۇبىلاڭ تۇگەل بولىپ تۇرىپ, ءتۇڭىلگەننەن, كۇڭىرەنگەننەن ساقتاسىن! «ۋاقىت پەن اراقاشىقتىقتاردى سىعىمداي وتىرىپ, ءححى عاسىر قارقىنعا قارقىن قوسۋدا. بۇگىندە الەمدە وراسان زور تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر ادام سەنگىسىز جىلدامدىقپەن ورىن الۋدا. تاياۋداعى 15-20 جىلدا ادامدار ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارى تۇبەگەيلى تۇردە وزگەرەتىن بولادى», دەگەن پرەزيدەنت ءسوزى قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنا وي سالۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. «ءبىز وسى ۇلى وزگەرىستەرگە دايىنبىز با, ولاردى قاسقايىپ قارسى الۋعا قانشالىقتى قاۋقارلىمىز؟», دەگەن سۇراقتار ءبىزدى وسى باستان تولعاندىرار بولسا, وندا ءبىز بەتىمىز ءتۇزۋ, باعىتىمىز ايقىن ەلدىڭ بالاسى بولعانىمىز. «بۇگىندە ءبىز – انا ءتىلىمىزدى تۇلەتىپ, اتا ءدىنىمىزدى ورالتقان ايشىقتى ەلمىز», دەدى ەلباسى. ءيا, ايشىقتى ەلدىڭ ايتارى بار. الەمدىك قوعامداستىق, الىس پەن جاقىن بۇگىندە ءبىزدىڭ ايتار سوزىمىزگە ۇمسىنىپ قۇلاق تۇرەتىن بولدى. لايىم, سول ءسوزىمىز ءاردايىم نارتاۋەكەل رەفورمالارمەن, جارقىن جوبالارمەن, يگى دە ءىرى ىستەرمەن نەگىزدەلە بەرگەي! دەموكراتيانىڭ جەلى ەسكەن ۇلى دالا ەلىندە كەلەسى 25 جىلدىق تويدىڭ تورىندە وتىرىپ, بالاعا – وسيەت, جاسقا – ونەگە, بارشاعا يگى تىلەك ايتۋعا جازسىن! بەكزات التىنبەكوۆ, جەزقازعان قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ توراعاسى قاراعاندى وبلىسىتاۋەلسىز ەل ۇلاندارىن تاربيەلەۋدەمىز
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاۋىن م.عابدۋللين اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيامىزدىڭ سالتانات زالىندا تىكەلەي ەفيردەن تاماشالادىق. كورسەتىلىمگە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ارنايى قاتىسۋى ءبىزدى ەرەكشە قۋانىشقا بولەدى. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىك شاڭىراعىندا تۋعان بۇگىنگى جاسوسپىرىمدەردىڭ بويىندا ەرتەڭگى كۇننىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بار ەكەندىگىن ۇقتىق. مۇنى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز: «تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى – ءبىزدىڭ بۋىننىڭ ۋاقىت ءولشەمىنە سىيمايتىن تەڭدەسسىز ەرلىگى» دەگەن سوزدەرىمەن سانامىزعا جەتكىزدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ, قازاقستان حالقىنىڭ بىزگە بەرگەن ۇلكەن باقىتى مەن جاقسىلىعى – بەيبىت كۇندە الاڭسىز ءبىلىم بەرۋىمىزدى قامتاماسىز ەتكەندىگى دەپ بىلەمىز. ەلباسىمىز كوكشەتاۋعا كەلگەن ساپارلارىندا مەكتەپ وقۋشىلارىمەن, جاستارمەن كەزدەسۋگە زور ءمان بەرەدى. مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قامقورلىققا ريزامىز. ءبىزدىڭ 97 جىلدىعىن تويلاعان مەكتەپ-گيمنازيامىزدا بارلىق قولايلى جاعدايلار جاسالعان. كابينەتتەر زامان تالابىنا ساي جابدىقتالدى. ءبىزدىڭ مەكتەپ – قازاق ءتىلىنىڭ قۇندىلىقتارىن تەرەڭنەن ناسيحاتتايتىن وزىق ءبىلىم وشاعى. بۇعان اسىل ۇيا وقۋشىلارىنىڭ شەشەندىك قابىلەتىن ارتتىراتىن «شاڭىراق» پىكىر-سايىس كلۋبى ايقىن دالەل بولا الادى. تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى, سونىمەن قاتار كلۋبتىڭ جەتەكشىسى – ساعىندىق سەرىكباەۆتىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن وقۋشى رەسپۋبليكالىق بايقاۋلار مەن جارىستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردى يەمدەنۋدە. جىل سايىن ەلوردامىز استانا قالاسىندا «Astana Open» رەسپۋبليكالىق پىكىرسايىس تۋرنيرى وتكىزىلىپ, ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز «ءۇزدىك سپيكەر» لاۋازىمىن بىرنەشە رەت يەلەندى. جاستار ءۇشىن اتالمىش ۇيىرمە وتە پايدالى. ەلباسى مەرەكەلىك قۇتتىقتاۋىندا جاس وركەننىڭ جاڭا زامانداعى ورنىنا ەرەكشە توقتالدى. بۇل عىلىمي پروگرەسس پەن وزىق تەحنولوگيالار ءداۋىرى بولماق. ءبىز ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتىپ جاتقان وقۋشىلار وسى لەكتىڭ قاتارىندا ءوز قابىلەتىن كورسەتەدى دەگەن سەنىمدەمىن. جاقىندا ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ وردامىزدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان, ءار مەكتەپتە كەزدەسە بەرمەيتىن روبوتتى تەحنيكا ءۇيىرمەسى اشىلعان بولاتىن. بۇل ۇيىرمە ءبولمەسى ارنايى قۇرال-سايماندارمەن جابدىقتالعان. روبوت ۇلگىلەرى «Lego» كونسترۋكتورلارىنان قۇرىلادى. بۇل ۇيىرمەنىڭ جەتەكشىسى – ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى ايگەرىم بەرشىموۆا. مەكتەبىمىزدىڭ 11 «ا» سىنىبىندا وقيتىن ءالىمحان ابىلقايىروۆ روبوت جاساۋمەن اينالىسادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەگاپوليس, جاڭا ەلوردا – استانانىڭ قۇرىلۋىن باستى تابىستارىمىزدىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ ءوتتى. اسەم قالا بارشامىزدىڭ جۇرەگىمىزگە ىستىق, ونداعى ساياحاتتارىمىز ۇمىتىلماس اسەرگە بولەيدى. وقۋشىلار ونى شىعارمالارىنا قوسىپ جازۋدا. سونداي-اق, مەكتەپ بىتىرۋشىلەر وسى قالاداعى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسىپ, ءبىلىم الۋدى ارماندايدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قۋانىشى كوبەيە بەرگەنىن قالايمىز. ايمان قازبەكوۆا, م.عابدۋللين اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانىڭ جوعارى ساناتتى مۇعالىمى كوكشەتاۋبىرلىك – بەرەكە باستاۋى
قازىر ەلىمىزدى مەرەكە سالتاناتى بيلەپ تۇرعانداي. كوشەدە دە, جۇمىستا دا, ۇيدە دە قۋانىش, كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي جانىمىزدى جادىراتتى. تاۋەلسىزدىك بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ باسىنا قونعان باعى دەپ بىلەمىن. وسى 25 جىل ىشىندە اتقارىلعان جۇمىستار, دامۋىمىز, قيىندىقتاردى بىرگە جەڭۋىمىز, حالىقتىڭ ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي تاتۋ-ءتاتتى ءومىرى بارلىعىمىزعا دا تاۋەلسىزدىك دەگەن ۇعىمنىڭ ۇلىلىعىن ءتۇسىندىردى. مەملەكەت باسشىسى سالتاناتتى جينالىستاعى سوزىندە: «وسى مەرەيتويلىق جىلدا قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە سايلانۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار. پارلامەنت قابىلداعان تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسى ءبىزدىڭ ۇلى جەتىستىكتەرىمىز بەن جەڭىسىمىزدى ايشىقتاعان ماڭىزدى ساياسي-قۇقىقتىق قۇجاتقا اينالدى» دەپ وتە ورىندى ايتتى. ەلدەگى جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى دا الدىمەن باسشىعا بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ دانا ساياسات ۇستانا ءبىلۋى قازاقستاندىقتار ءۇشىن باق بولدى دەسەم, ەش ارتىقتىعى جوق. قازاقستاندا ۇلت پەن كوپتەگەن ۇلىستار قاتار تاتۋ تۇرىپ جاتىر. تاۋەلسىزدىك العان سوڭ مەملەكەت باسشىسى كوپ ۇزاماي قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇردى. قالاي شۇكىرلىك ەتپەيسىڭ – وسى جىلدار ىشىندە ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى باستان كەشسەك تە, ەلدە ساياسي داعدارىس ورىن العان جوق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ: «ءبىز بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ بىرەگەي مودەلىن قالىپتاستىردىق. جالپى حالىقتىڭ قالاۋىمەن قۇرىلعان حالىق اسسامبلەياسى بارلىق ۇلتتى قاناتىنىڭ استىنا الىپ, باسىن بىرىكتىرە ءبىلدى. ەڭ باستىسى, كەز كەلگەن ادام «مەن – قازاقستاندىقپىن, بۇل – مەنىڭ ەلىم, مەن مۇندا باقىتىمدى تاپتىم!» دەپ ايتا الاتىن ادىلەتتى قوعام ورناتتىق» دەگەن ءسوزى يمانداي شىندىق, ءومىردىڭ شىندىعى. اينالامىزداعى ەلدەردەن ءتۇرلى ىڭعايسىز جاعدايلاردى ەستىپ, كورىپ وتىرمىز.ۇلتارازدىق نەگىزدەگى قاقتىعىستاردان ادام قانى توگىلىپ جاتىر. قازاقستاننىڭ ءجاننات جەر ەكەنىن قازىر دۇنيەنىڭ بارلىعى ءبىلىپ كەلەدى. قازىر قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءار وبلىستا فيليالدارى ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ءتۇرلى ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ قۋانىشتا عانا ەمەس, قيىندىقتا دا كوڭىلى ءبىر. قازىر قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانە ونىڭ ءوڭىرلەردەگى فيليالدارى يگىلىكتى جۇمىستاردىڭ ورتالىعىنا اينالعان. جاقىندا قوستانايداعى تۇڭعىش وتباسىلىق ۇلگىدەگى تولەگەنوۆتەردىڭ بالالار ءۇيى ەكى قاباتتى باسپاناعا كىردى. قانداي قارجىعا سالىنعانىن سۇراساڭىز – ءتۇرلى ۇلتتار اسارلاتىپ, جىلۋ جيناپ سالىپ بەردى. نۇرلان مەن گۇلجاۋھار تولەگەنوۆتەر ءوزىنىڭ ءبىر ۇلىنىڭ ۇستىنە ءتۇرلى ۇلتتىڭ سەگىز بالاسىن باۋىرىنا باستى. بارلىعى دا ورىمدەي, تاربيەسى دە ايتا قالارلىقتاي, شەتىنەن ونەرلى بولىپ ءوسىپ كەلەدى. بۇل بىرلىكتىڭ تاماشا كورىنىسى ەمەس پە؟ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ جانىنان انالار كەڭەسى قۇرىلعان. ونىڭ مۇشەلەرى وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتۋ جۇمىسىمەن اينالىسادى. وسىنداي جۇمىستاردىڭ, بەرەكە-بىرلىكتىڭ بارلىعىنىڭ ءتۇپ-تامىرى – تاۋەلسىزدىكتە, ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا دەپ بىلەمىن. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سالتاناتتى جينالىستا سويلەگەن ءسوزىن تىڭداعان قازاقستاندىقتار الداعى ۋاقىتتا دا ەلىمىزدى كوركەيتۋ ءۇشىن ماڭگىلىك ەل يدەياسىنا ۇيىسىپ, يگىلىكتى ىستەرگە جۇمىلا بەرەرى ايقىن. گۇلۆيرا قۇدايقۇلوۆا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قوستاناي وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى-حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى قوستانايەلدىكتىڭ ءسوزىن ايتتى
كەشە ەلىمىزدىڭ باتىستاعى قاقپاسى ورال قالاسىندا تۇراتىن بىرقاتار زيالى قاۋىم وكىلدەرى تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق تويىنا بايلانىستى ەلباسىمىزدىڭ سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن ءسوزىن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ ۇلكەن ءماجىلىس زالىندا قويىلعان كەڭ فورماتتى تەلەەكران ارقىلى ۇيىمداسقان, ۇجىمداسقان تۇردە كورىپ تىڭداعان ەدىك. بىردەن ايتايىن دەگەنىم, بۇل ناعىز ەلدىكتىڭ ءسوزى بولىپ شىققانى. دەربەس مەملەكەتتىلىككە قول جەتكىزۋدىڭ جولى قاشاندا وڭاي بولماعان. بۇل ءۇشىن اتا-بابالارىمىزدىڭ ماڭداي تەرىنە قاسىق قاندارىن قوسا توككەنى شىندىق. ەگەمەندىكتىڭ تاريحى – ەلدىكتىڭ تاريحى. ازاتتىق پەن ەركىندىك, تاۋەلسىز بوستان ءومىر جولىنداعى قيىر-شيىر كەسكىلەسكەن كۇرەستىڭ تاريحى. ءبىز وسى تاريحي اقيقاتتى ەشۋاقىتتا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. سونىمەن بىرگە, وسى شىرقىراعان شىندىقتى كەلەر ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سىڭىرە بىلۋگە ءتيىسپىز. تەك سوندا عانا تاۋەلسىزدىك تۇعىرىنا كوتەرىلۋ جولىنداعى اسۋلار مەن قيا شىڭدار قاپىسىز ەڭسەرىلەتىن بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەشەگى تەرەڭ ماعىنالى سوزىندە وسىنداي ايشىقتى استار بار. تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن تەرەڭنەن تۇيسىنە ءبىلۋ تاعىلىمى بار. «جۇرەكتەن شىقپاسا جۇرەككە جەتپەيدى» دەگەندەي, ءوز ەلىنىڭ بارلىق ىشكى-سىرتقى پروبلەمالارىن قايىسپاي كوتەرە بىلگەن ەلباسىنىڭ اتان تۇيە تارتا الماس ۇلان-عايىر ەڭبەگى ءسوز بەن ءىستىڭ تىعىز بىرلىگىنىڭ ناقتى دالەلى. «تاس بۇلاقتىڭ سۋىنداي سىلدىراعان وڭكەي كەلىسىمنىڭ» بەلگىسى. بۇعان دەيىنگى تىلدىك قورىمىزدا «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەگەن ۇنامدى ءتىركەس بار بولاتىن. قازىرگى كۇن بيىگىنەن قاراعاندا ەلۋ جىلدا عانا ەمەس, جيىرما بەس جىلدىڭ وزىندە دە ەلدى جاڭا كەسكىن-كەلبەتكە كوشىرۋگە بولاتىندىعىنا دا ايقىن كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. بۇل وي-پىكىرىمىز بەن تۇجىرىمىمىزدىڭ باستى دالەلى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىز. ءتىپتى ورىندالۋى مۇمكىن ەمەستەي, ەرتەگىدەي كورىنگەن ۇلى ىستەردىڭ تىندىرىلعانى تەك تاۋەلسىزدىكتىڭ ناتيجەسى ەكەنى ەشقانداي تالاس تۋعىزبايدى. ەلباسىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك تويى ۇستىندەگى قيسىندى دا قاستەرلى تەرەڭ تۇجىرىمدارى, ناقتى شىندىقپەن سۋارىلعان وي-ءورىمدەرى كىم-كىمنىڭ دە جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىنەن ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىنىنا دا ەشقانداي كۇمانىم جوق. «حالىق قالاسا حان تۇيەسىن سويادى» دەگەن ەجەلدەن كەلە جاتقان ەستى ناقىل بار. ونىڭ ماعىناسى ەل باسقارعان ادام ءوزىنىڭ جۇرتىنىڭ تالاپ-تىلەكتەرىن, ولاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىن ەشۋاقىتتا جەردە قالدىرمايدى دەگەن ورىندى فيلوسوفيالىق كوزقاراسقا سايادى. بۇل تۇرعىدان العاندا دا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءتور باسىندا تۇرعان تۇلعا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگىنە لايىقتى باعانى تاريحتىڭ ءوزى بەرەتىنى تاعى دا تالاسسىز. سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سالتاناتتى جيىن ۇستىندەگى ساليقالى ءسوزى جوعارىدا ايتىلعان حالىق ناقىلىنىڭ شىندىقپەن سۋارىلۋىنىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى. تاعى ءبىر ويعا كەلگەن تۇجىرىم, تاۋەلسىزدىك تويى تەك جەتكەن جەتىستىكتەردى ايتۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە كەلەشەككە ناقتى باعىت-باعدار قويا ءبىلۋ ەكەندىگى. ەلباسى ءسوزىنىڭ باستى ارقاۋى وسىنداي دەۋگە بولادى. قىسقاسى تاۋەلسىزدىك تويى ۇستىندە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جۇرەگىنە ەركىندىكتىڭ وشپەس رۋحىن سىڭدىرە الدى. رۋحى مىقتى ەلدىڭ ىرگەسى قاشاندا بيىك, ءارى ەشۋاقىتتا شايقالمايدى. ويىمدى تۇيىندەي كەلە ايتايىن دەگەنىم, نۇر-اعاڭ كەشەگى ءبىر تاريحي كۇندە, كەشەگى ءبىر تاريحي ساتتە ءوزى دە قاناتتاندى, ەلىن دە قاناتتاندىردى. ەل باقىتى, ەلباسى مەرەيى دەگەنىمىز دە وسى شىعار, بالكىم! تولەگەن مەرعاليەۆ, باتىس قازاقستان وبلىستىق مەملەكەتتىك مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى سالالىق كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ توراعاسى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ورالەلباسىنا ارناۋ
ءنار العان باستاۋىنان ءور حالىقتىڭ, ۇلىسىز «ۇلتىم» دەگەن سول الىپتىڭ, الەمدىك وركەنيەت مويىندادى پايىمىن قازاقىلىق سىندارلىقتىڭ. ءورىسىن ءوسىردىڭىز جاس ۇرپاقتىڭ, ءبىلىمدى, بىلىكتىنى باسىنباق كىم؟! جول اشىپ, ونەگە بوپ بولاشاققا, جۇرتىڭدى عارىشقا دا جاقىنداتتىڭ. باتىرلىق, كورەگەندىك بويىڭىزدا, جانىڭىز جارقىن, ۇشقىر ويىڭىز دا, ارقانىڭ اق توسىندە استانا تۇر, ارقاۋ بوپ تاۋەلسىزدىك جولىمىزدا! ەل جۇگىن ارقالاعان تارلاندارداي, عۇمىرىڭ تۋعان جۇرتقا ارنالعانداي, ءتاڭىردىڭ سىزگە بەرگەن نۇر-ساناسى حالىقتىڭ جولىنداعى باعدارشامداي! جادىرا دارىباەۆا, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتىەل قاۋىمداسسا, ەر بولادى
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدىكتىڭ ەڭسەلى ءسوزىن ايتتى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تورىندە جەلبىرەگەن كوك تۋىمىز تۋرالى ءسوز قوزعاپ, كونە تۇرىكتىڭ مۇراگەرى ەكەنىمىزدى ەرەكشە اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ «1500 جىل بۇرىن كۇلتەگىن ۇستىنىندا جازىلعان «ماڭگىلىك ەل» ۇعىمىن جالپىۇلتتىق يدەياعا اينالدىردىق» دەۋىندە ۇلكەن ماعىنا, ءمان بار. ءبورىلى بايراق كوتەرگەن كوك تۇرىكتەردىڭ وت جاققان وشاعى التاي بولعاندىقتان, كەۋدەمىزدە بابالارىمىزدىڭ قانى ويناپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتول بولمىسىن, بيىك رۋحىن جان-دۇنيەمىزبەن تۇسىندىك. ەلباسى جەكە-جەكە توقتالعان مەملەكەتتىك نىشانداردىڭ بارلىعى جاسامپازدىققا جەتەلەيتىن ءبىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارىمىز. البەتتە, بۇل قۇندىلىقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن تاۋەلسىز ەلىمىزدى دامىتۋعا بارلىق وڭىرلەرمەن بىرگە جەرىنىڭ ءۇستى دە, استى دا بايلىققا تولى كەندى التاي ءوڭىرىنىڭ دە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز بەن حالقىمىز جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت قۇرۋ ىسىندە ۇلكەن كۇش-جىگەر تانىتتى. «ەل قاۋىمداسسا ەر بولادى, ەر قاۋىمداسسا ەل بولادى» دەگەندەي, ەلدى ورتاق ىسكە – تاۋەلسىز قازاقستاندى نىعايتۋعا جۇمىلدىرا ءبىلۋى, بىرلىكتىڭ بەرىك قازىعىن قاعۋى ءبىزدىڭ 25 جىلدا قول جەتكىزگەن باستى جەتىستىكتەرىمىز. مەملەكەت باسشىسى سىناققا تولى وسى كۇردەلى جىلداردا ەل يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن بارشا حالىققا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ جىلدارىنان بۇگىنگە دەيىن حالىقتىڭ سەنىمى سەتىنەگەن ەمەس. ەلوردادا وتكەن سالتاناتتى جيىندى ءبىز «نۇر وتان» پارتياسى شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالىندا جاستارمەن ءبىرگە تاماشالادىق. 1991 جىلى دۇنيەگە كەلگەن تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتول قۇرداستارى كەلدى. ولاردىڭ اراسىندا وبلىسىمىزدا ءار سالادا وزا شاۋىپ جۇرگەن دارىندى, تالانتتى جاستار بار. سونداي-اق, تاۋەلسىزدىك كۇنى اياسىندا ۆولەيبولدان ءداستۇرلى جارىس وتكىزۋدى قولعا الدىق. جالپى, شىعىسقازاقستاندىقتار پارتيا باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا ءبىر كىسىدەي قاتىسىپ, قولداپ كەلەدى. ەلباسى تاۋەلسىزدىك تارتۋى رەتىندە اتاپ وتكەن ەكونوميكالىق تابىستارىمىز بەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ سىندى سان-سالالى باعدارلاما قولداۋ تاپتى. اسىرەسە, سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىنىڭ جابىلۋىنىڭ داۋىرلىك ماڭىزى بولدى. بۇل اتوممەن ويناعان دەرجاۆالاردىڭ ءداۋىرى اياقتالىپ, الەمدە بەيبىتشىلىك يدەياسىنىڭ سالتانات قۇراتىن جاڭا كەزەڭىنىڭ باستالعانىن, ونىڭ قاينار بۇلاعى قازاق ەلى بولعانىن ايگىلەيتىن ساياسي شەشىم بولدى. انۋاربەك مۇحتارحانوۆ, «نۇر وتان» پارتياسى شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى وسكەمەنكەمەل كەلەشەك كەپىلى
ارينە, ەلباسى توراعالىعىمەن وتكەن تاۋەلسىزدىگىمىزگە 25 جىل تولۋ قۇرمەتىنە ارنالعان سالتاناتتى جيىندى ەلدىڭ ءبارى دە كورگەن بولار دەپ ويلايمىن. قازىر جالپى قازاقستاندىق ورتاق شاڭىراق تۋرالى ءجيى ايتىلادى. تاتۋلىق, تۇراقتىلىق, بەرەكە-ءبىرلىك ەلىمىز كەلەشەگىنىڭ ىرگەتاسىنا اينالىپ كەلدى. ءبىز, 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىسۋشىلار بۇل كۇندەرى ەرەكشە تولقۋمەن جۇرەمىز. كەۋدەمىزگە «جەلتوقسانعا – 30 جىل» دەگەن مەدال دا تاقتىق. بىراق, بىزگە ءبارىنەن قىمباتى – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى, ەركىندىگى. جەلتوقسان, تاۋەلسىزدىك دەگەن ۇعىمدار – ەگىز. ءبىز سول كەزدەرى الاڭعا ءدال وسىنداي ۇلى ماقساتتاردىڭ ورىندالۋىن ءتىلەپ, اڭساپ باردىق. حالقىمىزدىڭ كوز جاسىمەن كەلگەن «قىمباتتى تاۋەلسىزدىكتى» ءبىز ەندى ەشقاشاندا, ەشكىمگە دە بەرمەيمىز. تولقيمىز, كۇرسىنەمىز, جىلايمىز, قۋانامىز, شاتتانامىز وسىلاي. ويتكەنى, ەلىمىز ءوز ەركىندىگىنە قول جەتكىزدى. وسى ۇلكەن جيىندا ن.نازارباەۆ «مەن 25 جىل بۇرىن, 1991 جىلعى 10 جەلتوقساندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە رەسمي كىرىسەر ساتتە «ەلىم ءۇشىن, حالقىم ءۇشىن, قازاقستانىم ءۇشىن تاريحتىڭ قاي سىناعىنا دا تاۋەكەل دەپ باس تىگۋگە دايىنمىن», دەگەن ەدىم. 25 جىل وتكەننەن كەيىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇلى تويىندا وسى ءسوزىمدى سول كۇيىندە قايتالاعىم كەلەدى. مەن ءۇشىن تۋعان قازاقستانىما قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدەن ارتىق باقىت جوق...» دەپ ايتتى. مۇنى ەستىپ وتىرىپ, قالايشا تەبىرەنبەيسىڭ. ءبىز دە ەلىمىز ءۇشىن ءارقانداي بولسىن سىناققا دايىنبىز. ەلىمىز, جەرىمىز قىمبات. ىرىسكۇل شاقامانوۆا, مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ وقىتۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى پاۆلودار
