ەڭ الدىمەن, قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدىڭ وزەكتىلىگى تۋرالى ايتساق, رۋحاني جاڭارۋسىز ەكونوميكا جانە ساياسات سالالارىن قامتىعان جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرى تولىق سيپاتتا بولا الماس ەدى. بۇعان قوسا, قازاقستان قوعامىنىڭ ساپالىق جاڭارۋى جاhاندىق دەڭگەيدەگى الەۋمەتتىك ۇدەرىستەر تۇرعىسىنان قاراعاندا وزەكتىلىككە يە بولىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, تاريحي وقيعالار قارقىنى بۇگىندە الەۋمەتتىك ۋاقىتتىڭ ۇدەۋى دەگەن قۇبىلىستىڭ پايدا بولۋىنا اكەلۋدە. ادامزاتتىڭ تەحنولوگيالىق مۇمكiندiكتەرiنىڭ دامۋى دا قوعامدىق قاتىناستار سالاسىندا بىرقاتار جاعىمسىز سالدارلار تۋىنداتۋدا.
قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايدا, ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, زامانىمىزعا سايكەس, ءوز سانا-سەزىمىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزدى جاڭارتپاي, كوش باسىنداعى ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭ ۇستاۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل رەتتە, پرەزيدەنت ماقالاسىندا ايتىلعان پىكىرلەر بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان سىنداردان ەلىمىزدىڭ سۇرىنبەي ءوتۋىنىڭ باستى العىشارتى بولىپ تابىلادى.
جالپى العاندا, «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى يدەيالار ادام كاپيتالىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالاردى ارتتىرۋدى كوزدەيدى. ازاماتتاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى سوڭعى ۋاقىتتا كوپ ايتىلۋدا. شىنىمەن دە, ءورىس الىپ وتىرعان تسيفرلىق ەكونوميكا مەن پوستمودەرن داۋىرىندە مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى نەمەسە الپاۋىت وندiرiستىك قۋاتپەن ەمەس, جوعارى دەڭگەيدەگى ادامي كاپيتال مەن قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ تۇراقتىلىعىمەن انىقتالادى. سايكەسىنشە, قازاقستاننىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى پروتسەسىندە باستى ەكپىن ازاماتتاردىڭ باسەكەگە قابiلەتتiلiگىن ارتتىرۋ مەن ولاردىڭ بويىندا پراگماتيزم, بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىق پەن سانانىڭ اشىقتىعىنا ءتۇسىرىلىپ وتىر. ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, ازاماتتارىمىزدىڭ باسەكەلىك ارتىقشىلىققا يە بولۋىن كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق, شەت تiلدەرiن ءبىلۋ مەن مادەني اشىقتىق قامتاماسىز ەتە الادى.
پراگماتيزمگە كەلسەك, مەملەكەت ازاماتتارىن ءوز بويىندا ەكونوميكالىق جاۋاپكەرشىلىك پەن راتسيونالدى قارجىلىق مىنەز-ق ۇلىقتى دامىتۋعا شاقىرىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, ماقالادا الەۋمەتتىك تابىسقا جەتۋ ءۇشىن قازاقستاندىقتاردىڭ كاسىبي قۇزىرەتتەرىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتىلادى.
رۋحاني جاڭعىرۋ بويىنشا مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەن باعىت-باعدارلاردىڭ اراسىندا سانانىڭ اشىقتىعى تۋرالى تەزيس ەرەكشە مانگە يە. وعان سايكەس, قازاقستاندىقتار جاڭالىقتارعا زەرەك بولىپ, جاھاندىق ۇدەرىستەر-
گە ىلەسۋ ارقىلى باسقا ەلدەردىڭ وزىق جەتىستىكتەرىن بويعا سىڭىرۋگە دايىن بولۋلارى قاجەت. سەبەبى, وزگەنىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەۋ – تابىستىڭ كىلتى. ولاي بولماعان جاعدايدا, ماقالادا ايتىلعانداي, بۇقارالىق سانانىڭ «وت باسى, وشاق قاسى» دەڭگەيىندە قالىپ قويۋ قاۋپى بار.
ايتىلعان پىكىر قوعامدا كەڭ تالقىلانىپ وتىرعان اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋدىڭ قاجەتتىلىگىنە دە قاتىستى. الەمدەگى نەگىزگى حالىقارالىق قاتىناس ءتىلىن بىلمەي, جاڭا تەحنولوگيا مەن عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرىن پايدالانۋ مۇمكىن ەمەس.
ارينە, ەلباسى ماقالاسىنىڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعالى وتىرعان ەڭ اۋقىمدى جوبالاردىڭ بiرi – قازاق ءتiلiنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى. بۇل ماسەلەنىڭ ەرەكشە ماڭىزدى ەكەندىگى قوعامداعى قىزۋ تالقىلاۋلاردان بايقالادى. جالپى, ءىرى وزگەرىستەر ارقاشان ادام بويىندا بەلگiسiزدiك سەزiمiن شاقىراتىنى بەلگىلى. وعان قوسا, ۇزاق ۋاقىت پايدالانىپ كەلگەن ءالىپبيدى اۋىستىرۋدىڭ قانشالىقتى سەزىمتال ماسەلە ەكەنىن ەسكەرسەك, كەي ازاماتتار اراسىندا تۋىنداعان الاڭداۋشىلىقتى تۇسىنۋگە بولادى. سەبەبى, الفاۆيت ءتىلدىڭ گرافيكالىق جۇيەسى رەتىندە ءاربىر ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋى بارىسىندا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
بۇل رەتتە, مەملەكەت جوسپارىندا كيريلليتسادان بىردەن باس تارتۋ قاراستىرىلمايتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. جاڭا الىپبيگە بەيىمدەلۋ كەزەڭىندە بەلگىلى ءبىر ۋاقىت كيريلليتسا ءالفاۆيتى دە قولدانىلا بەرمەك. ياعني, قازاقستاندىق بيلىك قارىپ اۋىستىرۋ پروتسەسىنىڭ بارىنشا جايلى سيپاتتا ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋدى قالايدى.
وعان قوسا, لاتىن الىپبيىنە كوشۋ تۋرالى ەلباسى العاش رەت 2012 جىلى جەلتوقساندا جاساعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى جولداۋىندا ايتقان بولاتىن. سوندىقتان, لاتىن الىپبيىنە كوشۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارىنىڭ باستالۋى قازاقستاننىڭ يدەولوگيالىق پلاتفورماسىنداعى قانداي دا ءبىر تۇبەگەيلى وزگەرىستەردەن حابار بەرەدى دەپ ايتا المايمىز. سوڭعى ايتىلعان وي قارىپ اۋىستىرۋ ماسەلەسىن ساياسيلاندىرۋعا جول بەرمەۋ تۇرعىسىندا ماڭىزعا يە.
ءوز كەزەگiندە, لاتىن قارپىنە كوشۋ قازاق ءتiلىنiڭ جاڭارۋىنا ۇلكەن سەرپىن قوسادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل رەتتە, گۋمانيتارلىق ءبىلىمنىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا الەمدەگى ۇزدىك 100 وقۋلىقتى قازاق تىلىنە اۋدارۋ جوباسىنىڭ قولعا الىنۋىن ەرەكشە ايتۋ كەرەك. قازاق تiلiندە ساپالى ەڭبەكتەردىڭ پايدا بولۋى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ دايىندىق دەڭگەيىن ارتتىرىپ قانا قويماي, قازاق تىلىندەگى كونتەنتتiڭ ازدىعىمەن بايلانىستى ولقىلىقتى تولتىرۋعا مۇمكiندiك بەرەدى.
سونىمەن قاتار, لاتىن ءالىپبيىن قولدانۋ اعىلشىن تiلiن ۇيرەنۋ پروتسەسىن جەڭىلدەتىپ, قازاقستاننىڭ الەمدiك اقپاراتتىق كەڭiستiككە ينتەگراتسيالانۋىن جەدەلدەتەدى.
قوعامدىق جاڭعىرۋ پروتسەسىندەگى نەگىزگى ءرول مەملەكەتكە تيەسىلى بولعانىمەن, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋى تىكەلەي قوعامنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە, ياعني ءسىز بەن بىزگە بايلانىستى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ ماقالاسىندا اتاپ كورسەتىلگەن ماقساتتار مەن تاپسىرمالاردى دۇرىس ءتۇسىنۋ جانە ءتۇسىندىرۋ قاجەت.
سوداي-اق, رۋحاني جاڭعىرۋ اياسىندا ۇسىنىلىپ وتىرعان جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ناۋقانشىلدىققا جول بەرمەۋ كەرەك. ايتپەسە, ماقالادا ايتىلىپ وتىرعان يدەيالاردىڭ جاڭاشىلدىق الەۋەتى جوعالىپ, قوعامنىڭ دامۋىنا دەگەن ىقپالى تومەندەيدى.
سايىپ كەلگەندە, كۇن تارتىبىندە رۋحاني جاڭعىرۋ ارقىلى ۇلتتىق كودتى ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى تۇر. زىمىراعان ۋاقىت پەن قارىشتاپ دامىپ وتىرعان الەم جاعدايىندا ۇلتتىق مادەنيەت پەن قۇندىلىقتاردى, ۇلتتىق بولمىسىمىزدى ساقتاۋ ەلدىگىمىزدى نىعايتۋدىڭ ەڭ باستى شارتى بولىپ تابىلادى.
ەرجان سالتىباەۆ,
ەلباسى قورىنىڭ جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
