«بالداۋرەندەگى» بالالار لاگەرى

تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدى­عىن اتاپ وتكەلى وتىرعان قازاق ەلى ءبىلىم بەرۋ ىسىمەن قاتار, وقۋ­شىلاردىڭ دەمالىسىنا دا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلە جاتىر. ءبىر زاماندارى ەلىمىزدىڭ جاس ۇرپاعى قىرىمداعى «ارتەككە» بارۋدى ارمان ساناسا, ەندىگى جەردە ەل­با­سى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن 2002 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن «بال­داۋ­رەن» رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىق­ت­ىرۋ ورتالىعى سول «ارتەكتىڭ» ورنىن باسىپ وتىر. پرەزيدەنت ەل بولاشاعى جاستاردىڭ قولىن­دا دەدى. ال سول جاستاردى پات­ريوت­تىققا تاربيەلەۋ, وتان ءسۇي­گىشتىككە باۋلۋ, ەلىنىڭ تاريحىن, جەرىنىڭ قاسيەتىن ۇعىندىرۋ جۇ­مى­سىندا وقۋشىلاردىڭ دەما­لى­سىن ساتىمەن ۇيىمداستىرۋ ۇلكەن ءرول اتقاراتىنى بەلگىلى. وسى يگىلىكتى ءىس ون جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى ءوز دارەجەسىندە ورىندالىپ كەلە جاتىر. «بالداۋرەن» وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىندا جىل سايىن ەلىمىز­دىڭ بارلىق ايماعىنان بەس مىڭ­عا جۋىق وقۋشى 16 اۋىسىمدا دەمالادى. وسى ارادا مەن مىنا نارسەنى باسا ايتقىم كەلەدى. وقۋشىلار بىزدەگى دەمالىسىن تەك جازدا عانا ەمەس, جىل بويى ۇزدىكسىز وتكىزۋىنە بولادى. سا­باق كەزىندەگى دەمالىستا وقۋشى ءبىلىم الۋىن جالعاستىرا بەرەدى. تاربيەشىلەرمەن قاتار, ءار ءپاندى تەرەڭ وقىتاتىن مۇعالىمدەر قۇ­را­مى, وقۋلىقتار, وقۋ ادىستە­مە­لەر, لابوراتوريالىق جۇمىس­تار­عا قاجەت قۇرال-جابدىقتار تو­لىعىمەن جاساقتالعان. بيىلعى جازعى دەمالىستا ەلىمىزدىڭ بار­لىق وڭىرىنەن كەلگەن جۇزدەگەن وقۋشىلار جوعارى دارەجەدە دەمالۋدا. دەمالىس كەزىندە ءار وقۋ­شى­نىڭ وزىندىك قارىم-قابىلەتىن شىڭداۋعا ارنالعان ءتۇرلى سايىس­تار مەن بايقاۋلارعا, فەستيۆالدار مەن وليمپيادالارعا قاتى­سىپ, باعىن سىناۋعا, تابيعات ايا­سىن­دا بولۋعا مۇمكىندىك جاسال­عان. ءبىر ۇلت, كوپتەگەن ەتنوستىڭ باسىن قۇراپ, الەمگە دوستىقتىڭ التىن تۇعىرى رەتىندە تانىلعان وتانىمىزدى مەكەندەپ جاتقان بارلىق جۇرتتاردىڭ ۇل-قىزىنىڭ دەمالىسى تەڭ دارەجەدە ۇيىمداس­تىرىلىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتسەم دەيمىن. ءبىزدىڭ لاگەردەگى جاس­تاردىڭ ءبىر اۋىزدان ايتاتىن ءسوزى ءبىرتۇتاس قازاقستاننىڭ پەرزەنتىمىز دەگەنگە سايادى. وسىنداي يگىلىكتى ىستەردى ءجۇ­زە­گە اسىرۋدا الەمدەگى وركەنيەتتى ەل­دەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن ءوز جۇ­مى­سى­مىزعا ءتيىمدى پايدالانۋعا تال­پى­نىپ كەلەمىز. قازاق ارتەگى اتان­عان ورتالىقتىڭ عيماراتى جان-جاق­تى جوندەۋدەن ءوتىپ, قا­جەت­تى ما­تە­ريال­دىق, تەحنيكالىق جانە عى­لى­مي-ادىستەمەلىك بازاسى تالاپقا ساي جا­راق­تالعان دەۋگە بولادى. بۇل تاربيە كەشەنىندە ءتورت­كۇل دۇنيەدە ءوتىپ جا­تاتىن حا­لىقارالىق جانە رەسپۋب­لي­كالىق بايقاۋلار مەن فەستيۆالدار, كور­مەلەر وتكىزىلىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر دالەلى وتكەن جىلى دۇنيەجۇزىنىڭ 97 ەلىنەن 625 بالا قاتىسقان 51 حالىقارالىق ماتەماتيكا وليم­پيا­داسى دەر ەدىك. وسى ءبىزدىڭ وقۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىندە بول­­عان سول ءبىلىم سايىسىندا وتانى­مىزدىڭ 5 تۇلەگى جۇلدەگەر اتانىپ, مەملەكەتىمىز بەستىكتىڭ قۇرامىنا كىردى. وتكەن ايدىڭ سوڭىنا قاراي ەگەمەندىكتىڭ 20 جىلدىعىنا ارناپ, دەمالىپ جاتقان وقۋشىلار «قازاقستاننىڭ كۇشى – بىرلىكتە!» دەگەن تاقىرىپتا ۇلتتار مادە­نيەتى­نىڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىن وتكىزدى. وعان ءبىلىم جانە عى­لىم ءمينيسترى باقىتجان جۇما­عۇلوۆ قا­تىسىپ, وقۋشىلاردىڭ جاز­عى دەما­لىسى ارقاشان باستى نازاردا تۇرا­تىنىن ايتىپ, بالالار ساۋىق­تىرۋ ۇيىمىن جاڭاشا ۇلگىدە ۇيىم­داس­تىرىپ, ۋاقىت تالابىنا ساي جاڭار­تۋ جايىن العا تارتتى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا وسى بالالار كەشەنىن حالىقارالىق دارە­جە­گە كوتەرۋمەن بىرگە, وبلىس, اۋدان كولەمىندە بولىمشەلەرىن قۇرۋ ءما­سە­لەسىن قوزعاپ كەلە جاتىرمىز. ەگەر ونداي مۇمكىندىك بولىپ جاتسا, بولاشاقتا «بالداۋرەنگە» سول ورتالىقتاردا بىلىمىمەن, تاربيە­سىمەن كوزگە تۇسكەندەردى عانا جىبەرىپ وتىرۋ ارقىلى كەشەننىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا بولادى دەگەن پىكىردەمىز.  بۇل ويىمىزدى وبلىس, اۋدان باسشىلارى قولداپ, وزدەرى ۇيىت­قى بولىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. وقۋشىلاردىڭ دە­ما­لىسىن ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋعا جول اشىلاتىنى ءشۇباسىز. جوعا­رى­داعى جينالىستا مينيستر «بال­داۋرەندى» حالىقارالىق لاگەرگە اينالدىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان ەدى. ءبىز بۇل جۇمىستى ءبىرازدان بەرى ويلاستىرىپ كەلەمىز. مىسالى, «ورلەنوك» (رەسەي), «كام­چيا» (بول­گاريا), «زۋبرەنوك» (بەلارۋسسيا), «ارتەك» (ۋك­راينا) سەكىلدى ورتالىقتارمەن تى­عىز قا­رىم-قاتىناس جاساپ, وزىق ءتاجى­ري­بەنى وزىمىزگە ساباق ەتىپ الۋدا­مىز. ءبىزدىڭ كەشەندە جاپونيا, ءتۇر­كيا, ءۇندىستان, ءوز­گە دە ەلدەر­دىڭ ءبىلىم بەرۋ مەكە­مە­لەرىنىڭ وكىلدەرى, ەۋروپالىق بالالار مەن يۋنيسەف, ەقىۇ, باسقا دا حا­لىقارالىق ۇيىمدار­دىڭ باس­شى­لارى بولدى. سول سەكىلدى ەۋروپا بيزنەس اسسامب­لەيا­سىنىڭ كوميتەتى (ەۆا وكسفورد, ۇلىبريتانيا) ۇسىنىسى بويىن­شا «بالداۋرەن» رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ور­تالىعى ەۋرو­پا­لىق ساپاعا يە بولدى. ءبىز  قا­زىر تامىز ءماسلي­حا­تىنا ءازىر­لە­نىپ جاتىرمىز. وسى القالى جيىن­دا «بالداۋرەن» رەس­پۋب­لي­كالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ كە­شەنىنىڭ وبلىستاردان فيليا­لىن اشۋ ءجو­نىندەگى الدا ايتقان ۇسىنى­سى­مىزدى قولداسا دەگەن تىلەگىمىز بار. بۇل ءبىلىم مەن ءتار­بيەنى ۇش­تاستىرىپ, قاتار ءجۇر­گىزۋ­گە ەرەكشە سەپتىگىن تيگىزەر ەدى. وسى ارادا ويىمىزعا ءال-فارابي بابا­مى­ز­دىڭ تاربيەسىز بەرگەن ءبى­لىم­­نىڭ, ۇرپاق ساناسىنا جۇقپاي­تى­نى جونىندەگى بايلامى ورالىپ وتىر. تۇيىندەي ايتقان­دا, ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر بالا­لار­عا ار­نال­عان وقۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى ال­دا­عى ۋاقىتتا اياسىن كە­ڭەي­تىپ, اۋ­قى­مىن ءوسىرىپ جاتسا, ميل­ليون­دا­عان ۇر­پاق­تىڭ تاعى­لىم­­دى دا ءتار­بيەلى بولىپ وسۋىنە مول مۇمكىن­دىك جاسالا بەرەتىن بولادى. مۇحيتدين تولەپباەۆ, «بالداۋرەن» رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ باس ديرەكتورى.