مۇناي-گاز سالاسىنا قاجەتتى ءونىم

اتىراۋدا بيزنەستىڭ قاي ءتۇرى بولسا دا ونى مۇناي-گاز ونەركاسىبىمەن بايلانىس­تىرۋعا تولىق نەگىز بار. ويتكەنى, مۇ­نايلى وڭىردە بۇل سالا قارقىندى دا­مۋعا بەت الدى. وڭىردە وتاندىق كاسىپ­ورىندارمەن بىرگە شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن كومپانيالار دا «قارا التىن» قاينارىن تاسىتۋعا بەل شەشە كىرىسكەن. سول سەبەپتەن, وسى سالاداعى كاسىپ­ور­ىندار ءوز يگىلىگى ءۇشىن قاجەت ونىمدەردى قىمبات بولسا دا شەتەلدەن تاسى­مال­داۋ­دان تارتىنبايدى. بۇدان 10-15 جىل بۇ­رىن ءدال وسىلاي بولىپ كەلگەن. ءالى دە سولاي ەكەنى بايقالادى. نەگە؟ ويتكەنى, سول كەزەڭدە اتىراۋدى ايتپاعاندا, ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندە دە ناق مۇناي-گاز ونەر­كاسىبىنىڭ سۇرانىسىن وتەي الاتىنداي باسەكەگە قابىلەتتى ءارى ساپالى ونىمدەر شى­عارۋ قولعا الىنباعان ەدى. وسى سالا سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتەتىن كەي ءون­ىم­دەر ءالى دە شەتەلدەن الىنادى. ەندى سول ولقىلىقتىڭ ورنى تولاتىنداي جاڭا ءبىر مۇمكىندىككە جول اشىلىپ وتىر. مۇناي-گاز ونەركاسىبىنە قا­جەت ونىمدەردىڭ سانىندا شەك جوق. بۇل سالاعا ساپالى قۇبىر­لار, بۇراندالى سوراپتار, ءتۇرلى كولىكتەر دە, ءتىپتى ارنايى كيىمدەر دە كەرەك. مۇناي كەنىشتەرىنەن مول ءونىم الۋ ماقساتىندا گەولوگيالىق-تەحنيكالىق شارا­لاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن تەحنولو­گيالىق ەرىتىندىلەردى دە قاجەت ەتەدى. ال ۇڭعىمالاردان ءوندىرىل­گەن مۇنايدى ورتاق قازاندارعا تاسىمالداۋ قامىمەن توسەلگەن قۇبىرلاردى ورايتىن, ولاردىڭ اراسىنا توسەلەتىن تىعىزداعىش زاتتارعا مۇناي كاسىپورىندا­رى­نىڭ سۇرانىسى بۇرىنعىدان دا ارتا باستادى. وزگەسىن بىلاي قويعاندا, مۇناي قۇبىرلارىن ور­ايتىن, ولاردىڭ اراسىنا توسە­لەتىن تىعىزداعىش زاتتار قىتاي, ۇلىبريتانيا سەكىلدى شەتەلدەردەن ساتىپ الىناتىنىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ەندى ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز ونەركاسىبى ءۇش­ىن ەڭ قاجەت وسىنداي ءونىمدى اتى­راۋدان شىعارۋعا «نوۆۋس سيلينگ كاسپيان» بىرلەسكەن كاسىپورنى وڭ قادام جاسادى. بىرلەسكەن كا­سىپورىنعا ورىنگۇل ەسجانوۆا باسشىلىق جاسايدى. ورىنگۇل ەسجانوۆانىڭ ايتۋ­ىن­شا, بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ يدەياسى ەكى جىل بۇرىن تۋىن­داعان. سول جىلى 15 اداممەن جۇمىس جاساي باستاعان وتاندىق كاسىپورىن – «يۋلمار-سەرۆيستى» باسقاراتىن قازاقتىڭ قىزى ونى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ تاپ­سى­رىسىن ورىنداي الاتىن ىرگەلى ۇجىمعا اينالدىرا ءبىلىپتى. اع­ىلشىننىڭ ايگىلى FDS Group كومپانيالار توبىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «نوۆۋس سيلينگ ليميتەد» كاسىپورنىمەن ارادا ىسكەرلىك بايلانىس ورناتىپ, اتىراۋدا بىرلەسكەن جوبانى ىسكە اسىرۋعا ۋاعدا جاسالعان ەكەن. ءسويتىپ, بىلتىر وتاندىق جانە اعىل­شىن­دىق كاسىپورىنداردىڭ بىرلەسۋىمەن قۇرىلعان «نوۆۋس سيلينگ كاسپيان» جالپى قۇنى 160 ميلليون تەڭگەلىك تسەح قۇرىلىسىن سالۋدى قولعا الىپتى. مۇندا وندىرىلەتىن نەگىزگى ءونىم – سان-الۋان قۇبىرلار اراسىنا سالى­نا­تىن ارناۋلى تەحنيكالىق ورامدار, ياعني تىعىزداعىش توسەمدەر شىعارۋ. بىرلەسكەن كاسىپورىن ديرەكتورى ورىنگۇل ەسجانوۆا: «ءبىزدىڭ تسەحتان شىعارىلاتىن ءون­ىمنىڭ تانىستىرىلىمى شىلدەنىڭ باسىندا استانادا وتكەن ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىن­دە­گى جاڭا ونىمدەر كورمەسىندە ەل­باسى نازارىنا ۇسىنىلدى. وسى كورمەدە ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى شىعارىلماعان جاڭا ونىممەن مۇ­ناي جانە گاز مينيسترلىگىنىڭ, «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپ­ا­نيا­سىنىڭ وكىلدەرى دە تانىستى», دەيدى. اتىراۋدا شىعارىلا باستاعان جاڭا ءونىمنىڭ ماڭىزىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسقار ءاب­دىروۆ بىلايشا سيپاتتاپ بەردى. «بۇل – قازاقستاندىق جانە اعىل­شىندىق بيزنەستىڭ بىرلەسۋىمەن قولعا الىنعان جاڭا جوبا. سو­نىمەن بىرگە, بۇل ەلباسىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆ وتاندىق ەكونوميكاعا شەتەل ينۆەستي­تسيا­سىن كوپتەپ تارتۋعا بايلانىستى بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ ورىندا­لۋى­نىڭ ناقتى كورىنىسى. ەڭ باس­تىسى, جاڭا ءونىمنىڭ ءبىزدىڭ وڭىردە شىعارىلۋى مۇناي-گاز ونەركا­سى­بىندەگى قازاقستاندىق ۇلەستى مو­لايتۋعا تىڭ قادام جاسايدى. مۇ­ناي كومپانيالارى ەندى مۇن­داي ءونىمدى بۇرىنعىداي شەتەلدەن ساتىپ الۋعا شىعىندالماي, ەڭ ساپالى, ەڭ قاجەتتى ءونىمدى جەر­گىلىكتى جەردەن الۋىنا جول اشىلىپ وتىر», دەيدى وبلىس اكى­مىنىڭ ورىنباسارى ا. ءابدىروۆ. قازاقستاندىق ۇلەس دەمەكشى, مۇناي-گاز ونەركاسىبى ءۇشىن ەڭ قاجەتتى ءونىمدى شىعاراتىن كاسىپ­ورىن اكتيۆىنىڭ باسىم بولىگى, ياعني, 51 پايىزى قازاقستاندىق كا­سىپورىنعا تيەسىلى. شەتەلدىك ينۆەستور تەك 49 پايىزدىق اكتيۆكە يەلىك ەتەدى, دەيدى ورىنگۇل ەسجانوۆا. تسەحتاعى قوندىرعى­لار الەمدىك تالاپقا سايكەس وزىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان. مۇن­­دا 14 ادام تۇراقتى جۇمىس­قا تارتىلعان. ونىڭ ەكەۋى نيكولاي كادىنتسەۆ پەن الەكساندر كونوۆالەۆ ۇلىبريتانياداعى وس­­ىنداي ءونىم شىعاراتىن زاۋىتتا ءتا­جى­ريبەدەن ءوتىپ, وزىق تەحنولوگيامەن ساپالى ءونىم شىعارۋدىڭ قىر-سىرىنا قانىعىپ كەلىپتى. تسەحتاعى جۇمىستاردىڭ بارلىعى دەرلىك اۆتوماتتاندىرىلعان, كوم­­پيۋتەرمەن باسقارىلادى. بۇل كۇندەرى جۇمىس ىستەي باستاعا­نى­نا ءبىر اي تولماسا دا اتىراۋداعى تسەحتا «تەڭىزشەۆرويل» جانە PSN بىرلەسكەن كاسىپورىندارىنىڭ تاپ­سىرىستارىمەن ءونىم شىعارى­لۋ­دا. بۇل كومپانيالار ساتىپ الا­تىن ءونىمنىڭ ساپاسىنا بارىنشا نازار اۋدارادى. اناۋ-مىناۋ ءون­ىمدى بىرەۋدىڭ كوزى, بىرەۋدىڭ ءوزى جاقسى قاعيدامەن المايدى. دەمەك, جاڭا تسەح ءونىمىنىڭ ساپاسى جوعارى بولعانى عوي. – جاقىندا ءبىزدىڭ تسەحقا ازەر­بايجان ەلىندەگى مۇناي كومپا­نيا­لارىنىڭ بىرىنەن تاپسىرىس ءتۇستى. ولار نەگىزىندە ۇلىبري­تا­نياداعى زاۋىتقا تاپسىرىس بەرگەن عوي. ال شەتەلدەگى ءارىپ­تەس­تە­رىمىز مۇنداي ءونىم قازاقستاننىڭ اتىراۋ وب­لىسىندا شىعارىلا­دى. سىزدەرگە تاپسىرىستى اتى­راۋداعى تسەحقا بەرىپ, قاجەتتى ءونىمدى سول جاقتان ساتىپ العان تيىمدىرەك بولادى دەپ اقىل قو­سىپتى. قازىر ازەر­باي­جاندىق تاپ­سىرىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە كىرىستىك, –دەيدى ورىنگۇل ەسجانوۆا. وسى كەزگە دەيىن اتالعان ءونىم تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, تمد ەلدەرىندە دە شىعارىلماعانىن ەسكەرسەك, وتاندىق مۇناي كومپا­نيالارى ءۇشىن ەڭ تاپتىرماس ءونىم بولعالى تۇر. ماسەلەن, قازىر اتى­راۋدا گاز-حيميا كەشە­نى­نىڭ قۇرى­لىسى باستالدى. اتى­راۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا قاي­تا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قارقىن الۋدا. «تە­ڭىز» كەنىشىنەن باستاۋ الىپ, قارا تەڭىز جاعالاۋىنا دەيىن سوزىلا­تىن كاسپي قۇبىر جەلىسىن كە­ڭەي­تۋ جوباسىنىڭ قۇ­رىلىسى باس­تال­عانى ايان. مىنە, باسقاسىن ايتپا­عاندا, تەك وسى ءۇش جوبانى ىسكە اسىرۋ بارى­سىن­دا قۇبىرلاردىڭ اراسىن تى­عىز­داۋعا اتالعان تسەح­­تىڭ شىعا­را­تىن ءونىمى تاپتىرماس ولجا ەمەس پە؟ ويتكەنى, ءدال وس­ىن­داي ءونىمدى الىس شەتەلدەن تاسى­مال­داۋ شى­عىنى ەداۋىر قىمباتقا شىعادى. ال جەرگىلىكتى جەردەگى ءونىمنىڭ باعاسى يمپورتتان الدە­قايدا ارزانعا تۇسەدى. بىراق, بىرلەسكەن كاسىپورىن ديرەكتورى و. ەسجانوۆا ايتقانداي, ازىرگە وتان­دىق مۇناي كومپانيالارىنان, اتال­عان جوبالاردى ىسكە اسىرۋشى مەر­دىگەرلەردەن دە تاپسىرىس ءتۇ­سە قويماپتى. نەگە؟ الدە اتال­عان جوبالاردى ىسكە اسىرۋشى كومپانيالار قىمبات بولسا دا شەتەلدىكىنە كوز تىگىپ وتىر ما؟! ازىرگە اتىراۋداعى جاڭادان جۇ­مىس ىستەي باستاعان تسەحتىڭ ۇجى­مى ازەربايجاندىق جانە ءوڭ­ىر­دەگى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ تاپسى­رىسىن ورىنداۋعا قىزۋ كىرىستى. جولداسبەك شوپەعۇل, اتىراۋ وبلىسى.