ماڭگىلىك جىر تۋدىرعان اقىن

قاسىم امانجولوۆ – 100 قاسىم امانجولوۆ ءوز زامانداس­تارىنىڭ ورتاسىندا تولاسسىز بەدەلگە يە عاجايىپ اقىن بولدى. ونى دوستارى, قالىڭ وقىرمان باعالاپ, قادىرىنە باس ءيدى. بىراق, بيلىك يەلەرى قاسىمدى ىلعي دا شەتكە قاعىپ, ونىڭ اقىن­دى­عىنا تەجەۋ سالىپ وتىردى. «ۇلتشىل» دەپ ايىپتادى. قاسىمدى ۇلى مۇحتار اۋەزوۆ باعالاپ, تالانتتى قادىر تۇتقان. اقىننىڭ 80 جىلدىعى قارساڭىندا الماتىعا ارنايى ساپارلاپ بارعانىمىز ەسكە تۇسەدى. 1991 جىلعى كوكتەمدە الماتىعا دەلەگاتسيا بولىپ جەتتىك. جەتەكشىمىز – قار­قارالى اۋداندىق كەڭەسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ابەن راحىمجانوۆ, قوسشىسى مەن جانە اۋداندىق اۋرۋحانا باس دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى سوۆەت نۇرماعانبەتوۆ ەدى. ۇكىمەت ۇيىنە كىرگەن سوڭ ەڭ اۋەلى جوعار­عى كەڭەس توراعاسى ەرىك اسانباەۆقا باردىق. – ءيا, قاسىم عاجايىپ دارىن يەسى ەدى. ءبىز ۇلى اقىنعا قاتىستى ءاربىر ەسكەرتكىشتى كوز­دىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك. انا ءبىر جىلداعى الماتىداعى قاسىم تۇرعان ءۇي­دى بۇزۋ تۋرالى اڭگىمە شىققاندا, مەن قار­سى بولعام, – دەدى ەرىك ماعزۇم ۇلى. سول كۇنى ءبىز قاسىمنىڭ مەرەيتويىنا باي­لانىستى كوپتەگەن لاۋازىمدى باسشى­لار­دىڭ قابىلداۋىندا بولدىق. ۇكىمەت الدىنا قوي­عان نەگىزگى ماسەلەلەرىمىز: تۋعان جەرى قار­قا­را­لىدا اقىن مەرەيتويىن وتكىزۋ, قا­سىم­نىڭ شىعارمالارىنىڭ ەكى تومدىعىن شىعارتۋ ەدى. سول كەزدەگى پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى ءابىش كەكىلباەۆتا بولىپ, كەزدەسۋ ۇستىندە ابە­كەڭ «جازۋشى» باسپاسىنىڭ ديرەك­تورى­نا تەلەفون سوعىپ وتىرىپ: –­ قاسىم كوزى تىرىسىندە ايتارلىقتاي جاق­سى­لىق كورگەن جوق. تىم قۇرىسا, ارۋاعى ريزا بولسىن, تاڭدامالىسىن شىعارىپ بە­رىڭ­دەر, – دەپ اعىنان جارىلا سويلەدى. قاسىم تويى قارساڭىندا تۋعان اۋىلىنا ۇلى اقىننىڭ ەسىمى بەرىلدى. قارقارالىدان اسفالت جول تارتىلىپ, مەرەيتويى كەنت باۋى­رىن­دا ءوتتى. الماتىدان عافۋ قايىر­بەكوۆ باس­تا­عان اتاقتى اقىندار كەلىپ, سەرىك اقسۇڭ­قار­ ۇلى بايانداما جاسادى. سەرىكتىڭ «قاسىم تۋرا­لى ءسوز» دەپ اتالاتىن وسىناۋ ەڭبەگى «ورتالىق قا­زاق­ستان» گازەتىندە تۇگەل­دەي دەرلىك باسىلىپ شىقتى. اقيىق اقىن قاسىمنىڭ 90 جىلدىعى دا كەنتتىڭ باۋىرىندا ءوتىپ, سول جولى الماتى­دان ءبىر توپ قازاق زيالىلارى, تەلەديدار, ءباسپاسوز قايراتكەرلەرى كەلگەنىن كوردىك. ءيا, اقىن رۋحى قارقارالى اسپانىن جاڭ­عىر­تىپ تۇرعانى شىندىق. ول – ماڭگىلىك رۋح. داۋىسى بيىك, دابىسى كۇشتى قاسىمنىڭ ەسىمى اتالعاندا ءبىزدىڭ كوز الدىمىزعا تۇڭ­عيى­ق اسپان توسىندە, زامانىنىڭ كوشىندە قۇي­رىقتى ءبىر جۇلدىزداي جالت-جۇلت ەتىپ وتە شىققان وتتاي عۇمىر كەلە قالادى. وكى­نىشى مەن ءور تى­نىسى, تايتالاسى مەن ال­دا­نىشى, ءۇمىتى مەن كۇ­دىگى مول مىناۋ كۇردەلى ومىرگە كەلگەن ءور اقىن­نىڭ ءوز تاعدىرى, ءوز الەمى, ءوز تابيعاتى بار. ادام ءوزى جارالعان تابيعاتتىڭ تال بەسىگىندە تەربەلىپ وسەدى دەسەك, سول ۇلى جارا­تۋ­شىنىڭ سان ءتۇرلى سىرى مەن قىرى اقىن بو­يىن­دا ءساتتى توعىسىم بەرمەك. قۇدىرەتتى قا­سىمنىڭ مىنەزى مەن ولەڭىنەن, جان-كۇيى مەن ونەرىنەن بۇرقاعان بۇرقاسىننىڭ, قارا ءنوپىر نوسەردىڭ, جىلتىلداعان جاسىننىڭ داۋىلدى لەبىن سەزىنىپ, تۇيسىنەسىڭ. اقىننىڭ ءبىر اۋىز ولەڭى كەيدە ورمانداي تۇڭعيىق ويلارىن بەينەلەپ جاتادى, بەدەرلەپ جاتادى. وكىنبەن مەن دە ءبىر ولەمىن دەپ, وكىنەم ۇقساتا الماي كەلەمىن دەپ. كۇنىنە ون ويلانىپ, ءجۇز تولعانام, وزىممەن بىرگە ولمەسىن ولەڭىم دەپ! – مىنە, قاسىمنىڭ ۇلى ومىرلىك كرەدوسى وسى. ونىڭ جالىندى جۇرەگى ءورشىل ءومىر دەپ سوعادى. ادالدىق, ازاماتتىق دەپ سوعادى. قاسىم پوەزياسى – شىندىقتىڭ ايناسى, ءداۋىر­دىڭ بۋىرقانعان تىنىسى مەن دىبىسى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ وت-جالىنىن كەشكەن قا­سىم­نىڭ «اقىن ءولىمى تۋرالى اڭىز» پوەماسىنداعى: ءومىر گ ۇلىن جانشىپ تاپتاپ, شاشتان سۇيرەپ ماحابباتتى. جەرىمىزگە جىنداي قاپتاپ, نايزاعا ءىلىپ ار-ۇياتتى, – دەگەن جالىندى جولدار قانداي كەرەمەت وبراز-شەندەستىرۋگە تولى جىر دەسەڭىزشى. قاسىم ماحاببات پەن نامىستىڭ ۇلى جارشىسى. – جەڭدىك قوي جاۋدى, ارمان نە قۇربىم كۇركىرەپ كۇندەي ءوتتى عوي سوعىس. تابا الماي ءجۇرمىن ايعايلاپ ءان ساپ, قايدا ەكەن, قايدا, داريعا سول قىز, – دەگەن قاسىم جىرى قانداي عاجاپ؟! ۇلى اقىن سوعىستان, قان كەشۋ ورتاسىنان امان قايتىپ كەلە جاتقان جاس جىگىتتىڭ ماحابباتى مەن ساعىنىشىن سونشالىق كۇشتى پوەزيالىق وت-قۋاتپەن سۋرەتتەمەي مە! داۋىلپاز تالانتتاردىڭ عۇمىرى قاشان دا قىسپاق پەن قىسىمنان, ىشتارلىق پەن قىزعانىشتان زارداپ شەگۋى – ومىردە, تاريحتا ءجيى كەزدەسەدى. قاسىم دا سونداي اعايىن باقاستىعىن, قوعامنىڭ زورلىق-زومبىلىعىن كوپ كورگەن تالانت يەسى. مەن دە جازدىم شىعارماستاي ءۇنىمدى, الدە ماعان قىرىق دەي مە ءتىلىمدى. الدە مەنىڭ جۇرەگىمە سۋ قۇيىپ, وشىرمەك پە وتتاي جانعان كوڭىلىمدى. جوق! ول بولماس! مۇمكىن ەمەس, بولماعى! كوپ تۇرعاندا ازدىڭ باتپاس سالماعى. مەن – كوپتىكى, كوپ تە مەنى ءوزىنىڭ قولتىعىنا ايداي انىق الماعى! مۇمكىن ەمەس ازدىڭ ءتيىپ قولدارى, مەزگىل جەتپەي قىزىل گۇلدىڭ سولعانى. مۇمكىن ەمەس كوكتە جۇرگەن بۇركىتتىڭ قارا قۇسقا ويداعى جەم بولماعى, – دەپ شيرىققان اقىن كەلەشەككە دەگەن ۇكىلى ۇمىتپەن ءومىر كەشەدى. ونىڭ كۇنشىل دە كۇدىكشىل, تار پەيىلدى توبىرعا ارناپ جازعان: جازعانىمدى جامانداپ سەن توككەنمەن جىنىڭدى. مەن جاتقام جوق الاڭداپ, ۇردىم سەنىڭ سىنىڭدى. اۋىرسام دا قاجىمان, قۇيعان قايرات-جىگەرمەن سورىڭ ءۇشىن جازىلام اۋىزىڭدى بۇرەرمىن, – دەگەن جاسىن جىرلارى اتالعان قاھارلى وقتاي كورىنەدى. كۇللى ورتاق ۇعىمدار ابايعا دا, قاسىم­عا دا ورتاق. ءولدى دەۋگە بولا ما, ويلاڭدارشى, ولمەيتۇعىن ارتىنا ءسوز قالدىرعان, – دەگەن دانىشپاندىق تەڭەۋدى ابايعا دا, قا­سىم­عا دا ارناۋعا بولار ەدى. ونىڭ قايتىس بولار ال­دىندا: «ۇلكەن ارمانىم – ابايعا جەتۋ ەدى...» دەگەن جان سىرىن ايتۋى دا تەگىن ەمەس ەدى... ...قاسىمنىڭ تۋعان اۋىلىندا ۇلى اقىن­نىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشى تۇر. ەسكەرتكىشكە ءبىر ءسات زەر سالىپ قارايىقشى: اقىننىڭ شا­بىت بۋىپ بۋىرقانعان ءساتى بولاشاق ۇرپاققا, تۋ­عان جە­رى مەن ەلىنە ءوز ارمان-سىرىن, ءوز سالە­مىن جەت­كىزگىسى كەلىپ الىسقا كوز تىككەن وي­شىل ءساتى سول ەسكەرتكىش تۇلعاسىندا ۇيىپ تۇرعانداي ەمەس پە... بۇگىن: – ەي, تاكاپپار دۇنيە, ماعان دا ءبىر قاراشى. كورەسىڭ بە سەن مەنى, مەن – قازاقتىڭ بالاسى! – دەپ سۇڭقار­داي داۋىلداتىپ تۇرعان قاسىم داۋىسى ءماڭ­گىلىك. * * * كوكشەنىڭ مولدىرەگەن جانارىنداي كەربەز كولدەرى, سىلاڭ قايىڭدى سۇلۋ ورمان­دارى, ۇشار باسىن جىبەك مۇنار جەلپىگەن شىڭ­دارى كىمدى عاشىق ەتپەگەن, كىمدى تاڭداي قاعا تامساندىر­ما­عان, شىركىن. سوناۋ شال­عاي­داعى قارقارالىدان وسىنداعى ساناتوريگە كەشە عانا كەلىپ تۇسكەن مەكەباي ەرتە تۇرىپ, كوكشە كوركىن تاماشالاپ ءجۇر. كول جاعاسىنداعى اللەياعا تۇسە بەرگەنى سول ەدى, ارتىنان جەدەل ءجۇرىپ كەلە جاتقان الدەكىم­نىڭ اياق تىقىرىن ەستىپ, جالت قارادى. – باعانا سىرتىڭنان تانىپ, كوز جازباي سوڭىڭنان ەرىپ وتىردىم. ءوزىڭ ءتىپتى جەتكىز­بەيسىڭ عوي, – دەپ مارتبەك ك ۇلىمسىرەي كەلىپ قولىن الدى. مەكەباي بۇل ازاماتتى جاقسى تا­نيتىن. مارتبەك مامىراەۆ – كەڭەس ودا­عى­نىڭ باتىرى, بۇل ەكەۋى دە بال داۋرەن بالا­لىق قىزىعىن قارقارالى قويناۋىندا بىرگە وتكىزگەن سىرلاس جاندار ەدى. ەكەۋى اماندىق-ساۋلىق سۇراسقان سوڭ مارت­بەك ءبىر توسىن جاڭالىق ايتتى. وسىن­داعى ەكىنشى ساناتوريدە قاسىم دەمالىپ جاتىر ەكەن. كادىمگى ەل ەركەسى, اتاقتى اقىن قاسىم. – ياپىرماۋ, شىنىمەن سول قاسىم با؟ – مەكەبايدىڭ كورمەگەنىنە 32 جىل ءوتىپتى. قاسىم مەن مەكەباي ءبىر اۋىلدا ءوستى. بۇ­لاردىڭ قىستاعى – كەنتتىڭ ءبىر سىلەمى – قى­زىل دەگەن جەردە بولاتىن. قاسىمنىڭ اكەسى جاس كەزىندە قايتىس بولدى دا, قارشاداي كەزىنەن جەتىمدىك تاقسىرەتىن كوپ تارتتى. – قاسىمدى قايدان تانۋشى ەدىڭ؟ – دەپ سۇرادى مارتبەكتەن. – ءپالى, قاسىمدى مەن مايدان كۇندەرىنەن بىلەمىن. ۇلى وتان سوعىسى تۋرالى كوپ ولەڭدەر, كوپ شىعارمالار جازىلدى ەمەس پە, بىراق سولاردىڭ ىشىندە قاسىمنىڭ ولەڭىنە تەڭ كەلەتىن جىر وقىدىڭ با, ءوزىڭ؟ ەكەۋى قاسىم جاتقان بولمەنىڭ الدىنا كەلگەندە, مارتبەك مەكەبايدى توقتاتىپ: «اۋەلى سەن كىر, تانىر ما ەكەن؟» – دەدى. مەكەباي ەسىكتى بولار-بولماس سىقىر ەتكىزىپ كىرىپ باردى. قاسىم تەرەزە الدىنا قويىل­عان جازۋ ۇستەلىندە ءبىر سۋرەتكە قاراپ وتىر ەكەن. ەسىك سىقىرىن ەستىپ جالت قاراعان قاسىم مە­كەبايدى كورىپ ورنىنان ۇشىپ تۇردى. ورىن­دىعىن جەدەل قيمىلمەن ىسىرىپ تاستاپ: «وۋ, مەكەبايمىسىڭ!» دەپ قۇشاعىن ايقارا اشتى. – قاسىم-اۋ, 32 جىل كورمەگەن تۋىسىڭدى قالاي بىردەن تانىدىڭ؟ – دەدى وسى ساتتە كىرە بەرگەن مارتبەك. – مەكەباي كىرىپ كەلگەندە, اكەسى جازى­بايدى كورگەندەي بولدىم. تۋ-ۋ, مىنا كوك­شە­نىڭ ورتاسىنا ەل كوشىپ كەلگەندەي, ءبىر جاساپ قالدىم-اۋ. ال, قانە جوعارى شىعىڭ­دار... – قاسىم قۋانىشى قوينىنا سىيماي, الىپ-ۇشىپ ءجۇر. – ءيا, بالالىق شاقتاعى كوپ سۋرەتتەر, كوپ ەلەستەر كوكەيىمدە جاتتالىپ قالعانداي, ەلدى كورمەگەن وتىز ەكى جىل ىشىندە ءبىر ءسات تە ەسىمنەن شىققان ەمەس, – دەدى قاسىم قوناق­تارى جايلانىپ وتىرعان سوڭ. – ءالى ەسىمدە, قىستاۋىمىزدىڭ الدى قۇلاما بەتكەي بولا­تىن, قىستى كۇنى اۋىل بالالارى سول بەتكەيدە سىرعاناق تەبەتىنبىز. مەنىڭ كەيىنىرەكتە جازعان «سىرعاناقساي» اتتى ولەڭىم سول بالالىق اسەردىڭ ىزىمەن جازىلىپ ەدى... – قاسىم, ءبىزدىڭ اكەيدىڭ تايجان ەكەۋىڭدى مايوزەكتە جىلقى باعىپ جۇرگەندە تاۋىپ الاتىنى قايدا, ەسىڭدە مە؟ – دەدى مەكەباي. – ە, ول مەنىڭ جەتىگە شىققان جىلىم عوي. نەگە ەسىمدە بولماسىن... قاسىم اكەدەن جاستاي قالدى. سول جەتىمدىك زاردابى جاس جۇرەگىن شىمىرلاتقان كەزەڭ تۋرالى ول: ومىرگە ەندىم ەڭبەكتەپ, شالقالاپ اكەم شىقتى ۇيدەن. جەتىمدىك تاعدىر جەتتى ەپتەپ, قاباعىن جابا تۇكسيگەن, – دەپ جازعان ەدى, كەيىننەن. – قاسىم, وسى سەنىڭ: «و, داريعا, التىن بەسىك تۋعان جەر, قادىرىڭدى كەلسەم بىلمەي كەشە گور. جاتا الماس ەم توپىراعىڭدا تەبىرەنبەي, اقىن بولماي – تاسىڭ بولسام مەن ەگەر», دەگەن جىر جولدارىڭ بار عوي. سول ولەڭىڭ قاي جەرگە ارنالعان؟ – دەدى مىنادان بەرى ءۇنسىز كەلە جاتقان مارتبەك. – مىنا مەكەباي بىلەدى, مەن ەلدەن ەرتەرەك كەتتىم عوي. جاستىق شاعىم سەمەيدە, ورال­دا, ودان بەرىرەكتە الماتىدا ءوتتى. قۇيىن­داي سوعىپ كەشەگى وتان سوعىسى ءوتتى باسى­مىزدان. وسى جىلدار ىشىندە ەلگە بارۋدىڭ ءبىر رەتى كەلمەدى. مەن بۇگىندە اقىن اتانسام, تالانتتى ەلىمە, تاڭعاجايىپ جەرىمە, قاسيەتتى قازاق جەرىنىڭ اتىرابىنا, سەمەيىم مەن ورالىما, الماتىم مەن قار­قارا­لى­ما بورىشتىمىن. سول اناداي الپەشتەگەن ەلىمە قارىزدار كوڭىلدەن تۋعان ولەڭ ەدى ول, – دەدى قاسىم تەبىرەنە سويلەپ. – ال, بىراق ول بورىشىمدى ءالى دە وتەيمىن. ورالعا ارنالعان ولەڭىمدى بىلەسىڭ­دەر. ەندى «قاراعاندى قازاعى» دەگەن اتپەن رومان جازباقپىن... – قاسىم, وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىز سەنى اقىن رەتىندە عانا ءبىلىپ كەلدىك قوي... – مارتبەك قاسىمنىڭ شابىتتى جۇزىنە سۇراۋلى كەسكىنمەن كوز تاستادى. – ولەڭ – مەنىڭ ءومىرىمنىڭ ءمانى دە ءنارى ەكەنى راس. بىراق, كەيىنگى كەزدە پروزالىق شى­عار­مالاردى جازۋعا تالاپتانىپ ءجۇرمىن. بۇل تا­لابىما سەبەپ بولعان – مۇقاڭ, كادىمگى ۇلكەن جازۋشىمىز مۇحتار اۋەزوۆ بولاتىن. ەرتەرەكتە ءبىر اڭگىمە جازىپ ەدىم, سونى وقىپ: «قاسىم, سەنىڭ پروزاعا دا يكەمىڭ بار ەكەن, قاراسوز جازىپ, بايقاپ كور», دەپ كەڭەس بەردى. مۇقاڭنىڭ اقىلىمەن كولەمدى ءبىر شى­عار­ما جازۋعا نيەت قىلدىم. قازىر روماننىڭ جالپى نوبايى ويىمدا ءپىسىپ تۇر. باستاپقى تاراۋلارىنا «بوستاندىق», «دۇيسەننىڭ ءولى­مى», «بولشەۆيك سادىق» دەگەن تاقىرىپتار قويماقپىن. – قاسىم, اقىرى قاراسوزگە دەن قويساڭ, تىلەنىپ تۇرعان ۇلكەن ءبىر تاقىرىپ بار-اۋ. كەشەگى كۇركىرەپ وتكەن سوعىس, قان مايدانداعى حالىق ەرلىگى – سان كىتاپقا التىن ارقاۋ ەمەس پە. تولارساقتان ساز كەشىپ, بەلۋاردان قار كەشىپ دەگەندەي ءوزىڭ دە سول تامۇقتىڭ ورتا­سىندا ءجۇردىڭ. سەنەن ارتىق ول تاقىرىپتى كىم جازباق, – دەدى مارتبەك. – دۇرىس ايتاسىڭ. سوعىس تاقىرىبى – كو­كەي­­دەگى وشپەس كۇي, سونبەس جالىن عوي. وي­لاپ وتىر­سام, مىنا ومىردە مەن جازار تاقى­رىپ كوپ-اق. بۇگىن مەن قاسىم اقىن اتانسام, سول ءۇشىن ەڭ الدىمەن كەڭەستىك ەلىمە بورىشتىمىن. ومىردەن ءۇمىت جوق وزگە, دالانىڭ تەردىم تەزەگىن. اكەم بوپ تاپتىڭ سول كەزدە, سوۆەتتىك مەنىڭ ءوز ەلىم!   ءسۇيسىنتتىم دوستى, ەرجەتتىم, ورتەدىم جاۋدىڭ وزەگىن. قۋاتىن بەردىڭ جەر-كوكتىڭ سوۆەتتىك مەنىڭ ءوز ەلىم!   اعىتتىم ويدان ەل ءۇشىن, ولەڭنىڭ ەركە وزەنىن. اقىنىڭ بولدىم سەن ءۇشىن, سوۆەتتىك مەنىڭ ءوز ەلىم, – دەپ جىرلاعان, وسى قاستارىندا كەلە جاتقان قاسىم اقىن بولاتىن. – سەندەرگە ءبىر سىرىمدى ايتايىن, كەيبىر اقىنسىماقتاردىڭ ساياسي تاقىرىپ­تار­عا ارناعان ولەڭدەرىن ءتىپتى وقىعىم دا كەلمەيدى. ەشبىر جىلۋ جوق-اۋ, جىلۋ جوق... ۇيقاس­تىر­عاننىڭ ءبارى ولەڭ ەمەس دەگەن وسىدان شىعا­د­ى. مەن وتان, ەل تۋرالى قالام تەربەسەم, ول جازعانىم – قاسىم اقىننىڭ ەڭ شىنايى دا شىنشىل جۇرەك ءۇنى, ەڭ ءمولدىر, ەڭ تازا سەزىم ءدىرىلى, ەڭ قىمبات سىرى دەپ بىلىڭدەر. مەن ءار ولەڭىمدى جۇرەك قانىمەن جازامىن! ۇشەۋى قىزۋ اڭگىمە ۇستىندە مەكەباي ورنا­لاس­قان تاۋ بەتكەيىندەگى ۇيگە قالاي كەلىپ قال­عان­دارىن دا بىلمەي قالدى. بولمە ورتاسىنداعى شاعىن ۇستەلگە ەل ءدامى ءتۇر-تۇرىمەن مول قو­يىل­سا دا, قاسىم كارلەن كەسەگە شۇپىلدەتە قۇيعان ايرانعا الدىمەن قول سوزدى. ءسال قىشقىلتىم سۋسىننىڭ ءدامىن الا تامسانىپ ۇزاق ءىشتى. – تالاي جەردىڭ, تالاي ەلدىڭ ءدامىن تاتتىم عوي, بىراق ءدال ايرانعا جەتەتىن سۋسىن ىشپەگەن ءتارىزدىمىن, – دەپ جىپسىنگەن ماڭدايىن ءسۇرتىپ, ورنىنان تۇردى. سەندەر, بالكىم: «ەشتەنە كورمەگەندەي قا­سىم­­نىڭ مۇنىسى نەسى؟»  دەپ ىشتەرىڭنەن وي­لاپ كەلە جاتقان بولارسىڭدار, دەدى اقىن بۇ­لار سىرتقا شىققان سوڭ. – جاڭاعى ءبىر كەسە ايران مەنى سوناۋ قىر استىندا قالعان بالالىق شا­عىما قايتا ورالتقانداي بولدى, كوز الدىما اتامەكەن تۋعان جەرىمنىڭ قوڭىر بەلدەرى, قى­زىل­دىڭ ەتەگىندەي نۋ توعاي, كوك قاسقا بۇ­لاق­تار تاعى دا جارق ەتىپ ءبىر ەلەستەپ ءوتتى. سەندەرگە – وتىرىك, ماعان – شىن, جاڭاعى ايراندى ءىش­كەن­­دە, تاڭدايىما وسكەن ەلىمنىڭ بۇلدىرگەنى مەن جۋاسىنىڭ, قاراقاتى مەن جابايى سارىم­ساعىنىڭ ءدامى ۇيىرىلە كەتكەندەي بولدى, ساۋمال اۋاسىن, دالامنىڭ حوش ءيىسىن جۇتقانداي تۇشىركەندىم. – قاسىم-اي, ەل مەن جەردى ساعىنعان-اق ەكەنسىڭ. وسى جولى قارقارالىعا سوعا كەتسەڭ­شى. مارتبەك ەكەۋىمىز بىرگە ەرىپ, قاسىڭدا جۇرەيىك, – دەدى مەكەباي. – ءيا, وسى جولى رەتى كەلىپ-اق تۇر, – دەپ مارتبەك تە قوستاپ كەتتى. – دۇرىس ەكەن. وسى ساپاردا تۋعان جەردى ار­مانسىز ءبىر ارالايىق. جازباق رومانىما قا­جەتتى تىڭ ويلار دا تۋىپ قالار, – دەپ شاپ­شاڭ مىنەزدى قاسىم شۇعىل شەشىم جاسادى. وسىدان ءبىر-ەكى اي وتكەندە قاسىم مەن مەكەباي قاراعاندىعا كەلىپ ءتۇستى. بۇل ۋا­قىتتا جادىراعان جاز كۇنى سارعىش كۇزدىڭ سال­قىنىنا اۋىسقان ەدى. اۋا كادىمگىدەي سۋى­تىپ, اسپاندى بوز مۇنار تورلاي باستادى. قاراعاندىعا كەلىپ تۇسكەن كۇنى ءبىر تۋىستىڭ ۇيىنە قونعان قاسىم تاڭەرتەڭ اۋىرىپ تۇر­دى. كوپتەن سوڭىنا شام الىپ تۇسكەن ەسكى سىر­قاتى بوي الا باستادى. جەدەل شاقىر­تۋ­مەن جەتكەن دارىگەر قاسىمنىڭ كەنتكە بارۋ نيەتىن مۇلدەم قوشتامادى. «قازىر كەنت تاۋىنىڭ ءىشى سۋىق, ءجيى-ءجيى جاڭبىر جاۋىپ تۇر, جەر لايساڭ. مۇنداي اۋا رايىندا ءسىزدىڭ ناۋقا­سىڭىز ءتىپتى ءورشىپ كەتۋى مۇمكىن. ءتىل الساڭىز, الماتىعا قايتىڭىز», دەگەن دارىگەر. ءبىر-ەكى كۇن وتكەن سوڭ توسەكتەن باس كو­تەرۋگە جاراعان قاسىم مەكەبايدى كەنتكە با­را­تىن قاسقا جولعا شىعارىپ سالدى. قام كوڭىل اقىن كوز ۇشىندا بۇلدىراپ كورىنگەن كوگىلدىر تاۋلارعا ۇزاق قاراپ, سول جاقتان تولقىي ەسكەن سالقىن سامالعا بەتىن توسەي بەردى. – قوش, مەكەباي, قوش باۋىرىم, تۋعان جەرىمە, ءوزىم جەتە الماسام دا جان-جۇرەگىمنەن تۋ­عان ءانىم مەن جىرىم جەتسىن, مەنىڭ ساعى­نى­شىم دا, ماحابباتىم دا, ازاماتتىق پاراساتىم دا, بار شىنىم مەن سىرىم دا – سول ءانىم مەن جى­رىم دا, ولار باردا مەن دە ماڭگى ءتىرىمىن! مە­نىڭ مىناۋ دۇنيەگە قالدىرار ءىزىمدى سول جىر جولدارى كەلەشەك ۇرپاققا ايگىلەپ جاتار... اقىن كوكەيىندەگى وسى ارمانداي تىلەك, اسىل سىر اۋىزبەن ايتىلماسا دا, ونىڭ ۇشقىن اتقان جانارىندا لاۋلاپ تۇرعان ەدى... ماقسىم وماربەك ۇلى. قاراعاندى وبلىسى.