15 ماۋسىم، 2011

ماجارلاردىڭ قازاقتارعا ىقىلاسى ەرەكشە

244 رەت كورسەتىلدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ جولداۋىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم ساپا­سىن كوتەرۋ، ءبىلىم بەرۋ مەن عى-لىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا دەڭ­گەيىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرىن تاراز مەملەكەتتىك پەداگو­گي­كالىق ينستيتۋتى ويداعىداي ءجۇ­زەگە اسىرىپ، الەمدەگى بەدەلدى وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسە جۇ­مىس ىستەپ جاتىر. سونىڭ ءبىر دالەلى – جاقىندا تاراز مەملەكەتتىك پەداگو­گيكا­لىق ينستيتۋتىندا ستۋدەنتتەر، ماگيسترانتتار، وقىتۋشىلارعا ارناپ وتكىزىلگەن ماجارستاننىڭ سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن عا­لىمدار يۆانيچ ماريا جانە وسى جولداردىڭ اۆتورى اكا­دە­ميا­لىق ۇتقىرلىق ءدارىس­تەرىن وتكىزدى. كەزدەسۋدى اشقان ينستيتۋت رەك­تورى، تاريح عى­لىم­دارىنىڭ دوك­تورى، پروفەسسور اس­قار ابدۋالى قازىرگى ءبىلىم بەرۋ­دىڭ ماڭىزدى ءما­سەلەلەرىنە، جوعارى ءبىلىم ءجۇ­يەسى، بولون پروتسەسىنىڭ ولشەم­دەرىن جۇزەگە اسىرۋ شارالارىنا توق­تال­د­ى. پەداگوگيكالىق ينستيتۋت بۇل اكادەميالىق ۇتقىرلىق دارىستە­رىن تىڭداۋعا تاراز قالاسىنداعى بىرنەشە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جانە پەداگوگيكالىق ۇجىمداردىڭ وكىل­دەرىن دە شاقىرىپتى. ءسويتىپ، ولار دا ماجارستاننىڭ جوعارى ءبى­لىم جۇيەسى جانە عىلىمي ىزدەنىستەر جونىندە اڭگىمە تىڭدادى. سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى 2006 جىلدان باستاپ بولون پروتسەسىنە قوسىلعان. سونداي-اق ول الەمدە ءبىلىم ساپاسى مويىن­دال­عان 500 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاتا­رى­نا كىرەتىنىن دە اتاپ وتكەن ءجون. ماجارستاننان بۇل قاتارعا كىرگەن تەك ەكى ۋنيۆەرسيتەت: بۋداپەشتەگى لوراند ءوتۆوش اتىنداعى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مەن وسى سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى. بۇل توپقا ەنۋ مۇمكىندىگى عىلىمي جاريالانىم­دار جانە وقىتۋشىلار، ستۋدەنت­تەر­دىڭ سانىنا، شەتەلدىك وقىتۋ­شى­لار مەن ستۋدەنتتەردىڭ ۇلەس سالماعىنا قاراپ باعالانادى. ءتىزىمدى باستاپ تۇرعان – انگليانىڭ كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى، ەكىنشى-ءۇشىنشى ورىندى امەريكانىڭ گارۆارد جانە يەل ۋنيۆەرسيتەتتەرى ەنشىلەگەن. قابىرعاسىنان نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، بيولوگ البەرت سەنت-دەرديدىڭ شىققا­نى دا – سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسي­تەتى­نىڭ ابىرويى. اتالمىش ءبىلىم ورداسى جاراتىلىستانۋ عىلىم­دارى­مەن قاتار تۇركىتانۋ سالا­سىن­دا دا زور بەدەلگە يە. وسى ۋنيۆەرسيتەتتە الەمگە اتى بەلگىلى شىعىستانۋشىلار لايوش ليگەتي، ديۋلا نەمەت قىزمەت ەتكەن. التايستيكا كافەدراسىنىڭ نەگىزىن قالاعان – اكادەميك اندراش رونا-تاش. ال ونىڭ شاكىرتتەرى، ارا­مىز­دان ەرتە كەتكەن، رۋنا جازۋى­نىڭ، قىپشاق گرامماتيكاسىنىڭ بىلگىرى – ارپاد بەرتا، ماجار­ستان­نىڭ قازاقستانداعى العاشقى ەلشىسى، تۇركىتانۋشى يوجەف تورما سەكىلدى عالىمدار تۇركىتانۋ عى­لىمىندا ءوز ەسىمدەرىن ماڭگى­لىك­كە قالدىردى. سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ التايستيكا كافەدراسىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى، پروفەسسور ماريا يۆانيچ – وسمان يمپەرياسى، التىن وردا جانە قىرىم حاندىعى تۋرا­لى تاريحي زەرتتەۋلەردىڭ اۆتورى. عالىمنىڭ ەڭبەكتەرى ەۋروپانىڭ اتاقتى ءبىلىم وردالارىندا وقى­تىلادى. تاراز مەملەكەتتىك پەدا­گو­گيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ءوزى زەرتتەپ جۇرگەن تا­قىرىپتار بويىنشا دارىستەر ءوت­كىزىپ، ولاردىڭ بىلىمدەرىن ەسەلەدى. ال مەن بولسام، التايستيكا كا­فەدراسىنىڭ قازاق ءتىلى لەكتورى رەتىندە ماجارستانداعى قىپشاق ءما­دەنيەتىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى جانە ءتۇر­كى­­تانۋشى يشتۆان ماندوكي قو­ڭىر­دىڭ عىلىمي قىزمەتى، قا­زاق-ماجار ادەبي بايلانىستارى تۋ­رالى ءدارىس وقىدىم. ماجارستاندا تەك سەگەد ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاق ءتىلى وقىتىلادى. ماجار­لار­دىڭ تۇركى حالىقتارىنىڭ ىشىندە تەك قازاق تىلىنە ەرەكشە ىقىلاس اۋدارىپ، ىج­داھاتتىلىقپەن ۇيرە­نىپ جاتقانىن ايرىقشا اتاپ ايتۋ كەرەك. سەبەبى، تاۋەلسىزدىگىمىزدى ال­عاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مويىن­داعان ماجار ەلى مەن قازاقستان اراسىندا تۋىستىق، دوستىق، ىنتى­ماقتاستىق كۇن ساناپ نىعايىپ كەلەدى. وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا Maجارستاننىڭ مەملەكەتتىك حات­شى­سى ميحاي ۆارگانىڭ قا­زاق­ستاندا بولىپ، ەكى ەل ارا­سىن­داعى بايلانىستىڭ ءبىرتالاي وزەكتى ءما­سەلەلەرى جونىندە پارلامەنت سە­نا­تىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى قا­سىمجومارت توقاەۆپەن، مينيسترلەرمەن كەزدەسىپ، كەڭەسىپ قايت­قانى دا – ءسوزىمىزدىڭ ءبىر دالەلى. سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن عالىمداردىڭ اكادە­ميالىق ۇتقىرلىق دارىستەرى وسى سياقتى حالىقارالىق شارالارمەن جالعاسىپ جاتىر. ەڭ باس­تىسى – پروفەسسور ماريا يۆانيچ ايت­قان­داي، قازاقستان جاس­تارىنىڭ كەمەل بىلىمگە قول جەتكىزىپ، كەلەشەككە سەنىممەن اتتا­نۋى. عالىم قازاق جاستارىنىڭ العىرلىعىن، بىلىمگە قۇشتار­لى­عىن بايقاپ، قازاق ەلىنىڭ بولا­شاعى زور، جولى ايقىن دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. سەگەد ۋنيۆەرسيتەتى مەن تاراز مەملەكەتتىك پەداگو­گي­كالىق ينستيتۋتى عى­لىمي باي­لانىستار جونىندەگى كە­لى­سىم-شارت­قا وتىردى. ەندى بولون پروتسەسىنىڭ شەڭبەرىندە ەكى وقۋ ورنى تاجىريبە الماسادى. وسى جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ماجار ستۋدەنتتەرى تاراز مەملەكەتتىك پەدا­گوگيكالىق ينستيتۋتىنا قا­زاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭ­دەپ ۇيرە­نۋ­گە اتتانباق. راۋشانگۇل زاقانقىزى. بۋداپەشت.
سوڭعى جاڭالىقتار

ىرىستى ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسى

ەلباسى • بۇگىن، 01:03

ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى ەل

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:38

كونە مۇرالار – حالىق قازىناسى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:12

اتام ايتقان جارىق جۇلدىز

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:04

يراننىڭ تاڭداۋى

ساياسات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار