كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن «زاڭ شىعارۋشىلىق قىزمەتتى جەتىلدىرۋ جونىندەگى پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعى جانە دەپۋتاتتار كوتەرگەن ماسەلەلەرگە بايلانىستى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قابىلداناتىن ءىس-شارالار تۋرالى» اتتى كۇن ءتارتىبى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق ءماجىلىسى بولىپ ءوتتى. وعان پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەەۆ باستاعان سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ جانە ءماجىلىس سپيكەرىنىڭ ورىنباسارى ءجانىبەك كارىبجانوۆ باستاعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلدەرى, مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ باسشىلارى, ءوڭىر اكىمدەرى قاتىستى.
– پارلامەنت جانە ۇكىمەت اراسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىق دارەجەسىندەگى ءىس-قيمىل شارالارىنىڭ ماڭىزى اسا زور. وسى سەسسيا بارىسىندا مەنىڭ اتىما 523 دەپۋتاتتىق ساۋال ءتۇستى. ونىڭ 450-ىنە تولىق دەڭگەيدە جاۋاپ بەرىلسە, 73 ساۋال مەنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىمدا تۇر. بۇل ساۋالدار بويىنشا جان-جاقتى شارالار قابىلدانىلۋدا, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى وتىرىستى اشار الدىنداعى كىرىسپە سوزىندە.
وتىرىستا زاڭ شىعارۋشىلىق قىزمەت بويىنشا پارلامەنت پەن ۇكىمەت اراسىنداعى بايلانىس حاقىندا جانە زاڭ جوبالارىنىڭ دايىندالۋ ۇدەرىسى تۋرالى ادىلەت ءمينيسترى راشيد تۇسىپبەكوۆ ەسەپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلدان بەرى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ سايتىندا ارنايى زاڭ بازاسى جۇمىس ىستەي باستاعان. قازىر بۇل بازادا 87 زاڭ جوباسى ساقتالعان. بۇل زاڭ جوبالارىمەن كەز كەلگەن ادامنىڭ تانىسۋىنا بولادى. سونداي-اق, بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا تامان ادىلەت مينيسترلىگى قابىلداناتىن بارلىق زاڭ جوبالارىن ينتەرنەت جۇيەسىنە سالادى.
ۇكىمەت باسشىسى مينيسترلىكتەردىڭ زاڭ جوبالارىن دايىنداۋ بارىسىندا اۋدارما ماسەلەسىندە جىبەرەتىن كەلەڭسىز كەمشىلىكتەرىن سىن تەزىنە الدى. «پارلامەنتكە زاڭ جوبالارىن جولداعان كەزىمىزدە ءبىز دەپۋتاتتار تاراپىنان زاڭ جوباسى ءماتىنىنىڭ ساپاسىزدىعى جانە اۋدارمادا جىبەرىلەتىن ورەسكەل قاتەلىكتەر تۋرالى ورىندى سىن-ەسكەرتپەلەر ەستيمىز. زاڭ جوبالارىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى ماتىندەرىندە, ءتىپتى حالىقارالىق كەلىسىمدەردىڭ اۋدارما ماتىندەرىندە جىبەرىلەتىن قاتەلەرگە بايلانىستى بۇل قۇجاتتاردى قايتا قاراپ, كوپ ۋاقىت شىعىندايتىن جاعدايلارىمىز از ەمەس», دەي كەلىپ, كارىم ءماسىموۆ زاڭ جوبالارىنىڭ ماتىندەرىن اۋداراتىن ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىن قاناعاتتانعىسىز دەپ باعالادى.
قازىر ەلىمىزدە قازاق ءتىلىنىڭ تازالىعىن جانە قولدانىسىن جەتىك بىلەتىن بىرنەشە ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. الايدا, زاڭ جوبالارى ماتىندەرىن اۋدارۋ كەزىندە بۇل ورتالىقتار ءبىرىنىڭ ءماتىنىن ءبىرى تۇزەتىپ, ورتاق كەلىسىمگە كەلە المايدى. وسىعان بايلانىستى ادىلەت مينيسترلىگى الداعى ۋاقىتتا بارلىق زاڭ جوبالارىنىڭ ماتىندەرى عىلىمي-لينگۆيستيكالىق سۇرىپتاۋدان وتكىزىلەتىندىگىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, قازىر وسىنداي سۇرىپتاۋ-لينگۆيستيكالىق ورتالىعىن قۇرۋ جونىندەگى ماسەلە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە قارالىپ جاتقانىن ايتتى.
وتىرىستا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ ۇستىمىزدەگى جىلعى ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ (ۇبت) ورتاشا باللى 86,6 پايىزدى قۇراپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 بالل جوعارى بولعانىن جەتكىزدى. وتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا 107 مىڭ وقۋشى ۇبت تاپسىرسا, بيىلعى جىلى 129 مىڭ وقۋشى ۇبت-عا قاتىستى. بيىلعى جىلى 5050 مەكتەپ ءبىتىرۋشى «التىن بەلگىگە» تالاپتانسا, ونىڭ ىشىندە 3222 وقۋشى وسى جوعارى بەلگىنى يەلەندى. سىنعا قاتىسقان مىڭ وقۋشىعا وسىنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن 1 بالل جەتپەي قالدى. باقىتجان جۇماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن وقۋ جىلىنىڭ ىشىندە مينيسترلىككە دەپۋتاتتار تاراپىنان 211 ساۋال جانە ۇسىنىستار تۇسكەن. ونىڭ بارلىعىنا دەرلىك دەر كەزىندە ءتيىستى جاۋاپ بەرىلىپ, شەشىم قابىلدانعان.
پرەمەر-مينيستر باقىتجان جۇماعۇلوۆقا وقۋلىق كىتاپتاردىڭ ساپاسىنا بايلانىستى بىرنەشە سۇراق قويدى. ءمينيستردىڭ ايتۋى بويىنشا, بۇرىن ءبىزدىڭ ەلىمىز وقۋلىق كىتاپتارىن شىعارۋ ماسەلەسىندە كەنجەلەپ قالعان. ءتاجىريبە از. سوڭعى جىلدارى وسى كەمشىلىكتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. قازىر وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەسىمەن اينالىساتىن تۇراقتى تۇردەگى رەسپۋبليكالىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى.
كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى بەرىك كاماليەۆتىڭ ءمالىمدەۋىنشە, وتكەن جىلى بۇل ۆەدومستۆوعا دەپۋتاتتار تاراپىنان 138 ساۋال مەن ۇسىنىستار تۇسكەن. ۇستىمىزدەگى جىلعى سانى – 50. ولاردىڭ 60 پايىزعا جۋىعى جەرگىلىكتى ماڭىزداعى جولداردى ءجوندەۋ جانە كۇتۋ ماسەلەسىنە ارنالسا, 22 پايىزى جولاۋشى پويىزدارىنىڭ جۇمىسىن جانە تەمىر جول ۆوكزالدارىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ, 8 پايىزى ازاماتتىق اۋە جولدارىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسىنە ارنالعان. وسىعان بايلانىستى 2010 جىلى دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىستارىنا بايلانىستى جەرگىلىكتى اۆتوكولىك جولدارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسىنە قوسىمشا 4,7 ميللارد تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ ىشىندە 2,2 ميلليارد تەڭگە ماڭعىستاۋ, قوستاناي, اتىراۋ وبلىستارىنداعى جەرگىلىكتى ماڭىزداعى جولداردى جوندەۋگە جۇمسالعان. جالپى العاندا, 2010 جىلى ەلىمىزدىڭ اۆتوكولىك جولدارىن قايتا جاراقتاندىرۋعا 268 ميلليارد تەڭگە قارجى بولىنگەن. دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىستارى بويىنشا ۇستىمىزدەگى جىلى اۆتوكولىك جولدارىن جاقسارتۋعا قوسىمشا 10,3 ميلليارد تەڭگە قارجى قاراستىرىلىپ وتىر. تۇتاستاي العاندا, 2011 جىلى ەلىمىزدەگى اۆتوكولىك جولدارىن سالۋ جانە كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتكىزۋ جۇمىستارىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 246 ميلليارد تەڭگە, ترانسفەرتتەر نەگىزىندە 94 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ وتىر.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ت.دۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل ۆەدومستۆوعا دا پارلامەنت دۋپۋتاتتارى تاراپىنان ءبىرقاتار ساۋالدار مەن ۇسىنىستار تۇسكەن. جۇمىس ءوتىلى كوپ, الايدا, ەڭ تومەنگى زەينەتاقى الاتىن ادامداردىڭ زەينەتاقى مولشەرىن قايتا قاراۋ ماسەلەسى بويىنشا دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا بايلانىستى ول مينيسترلىكتىڭ 2011 – 2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارىندا وسى ماسەلەلەرگە بايلانىستى ءىس-شارالار كوزدەلگەنىن اتاپ كورسەتتى. وسىعان بايلانىستى جۇمىس ءوتىلى كوپ, بىراق زەينەتكە شىعار الدىندا جۇمىس ىستەمەگەن نەمەسە تابىسى از بولعان ادامداردى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە شەشىلەتىن بولادى.
سونداي-اق, ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىن قايتا قاراۋعا قاتىستى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقى مولشەرىن ايقىنداۋ جانە ەڭبەكاقى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزىنە ەڭ تومەنگى جالاقى ەمەس, بازالىق لاۋازىمدىق جالاقى الىنادى.
ۇكىمەت باسشىسى وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتىق ساۋال جانە ۇسىنىستارعا دەر كەزىندە جاۋاپ بەرۋ ماسەلەسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆتى سىنعا الدى. ءماسەلەن, مينيسترلىككە جولدانعان شارۋا جانە فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار قىزمەتى جونىندەگى دەپۋتاتتىق ساۋالعا مەرزىمىنەن وتە كەشىكتىرىلىپ جاۋاپ بەرىلگەن. ال جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ ءماسەلەلەرى بويىنشا جولدانعان ساۋالدارعا بىرنەشە اي وتكەننەن كەيىن عانا نازار اۋدارىلعان. اسىلجان مامىتبەكوۆ دەپۋتاتتار تاراپىنان جولداناتىن ساۋالدار مەن ۇسىنىستاردىڭ بىرتەكتى بولمايتىندىعىن ايتا كەلىپ, الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەلەرگە دەر كەزىندە جاۋاپ قايتارىلاتىندىعىنا سەندىردى. «وزدەرى جولداعان ساۋالدارىنا دەر كەزىندە جاۋاپ الۋ – دەپۋتاتتاردىڭ زاڭدى قۇقى. سوندىقتان دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا زاڭدا قاراستىرىلعان مەرزىم ىشىندە جاۋاپ بەرىلۋى ءتيىس», دەپ اتاپ كورسەتتى كارىم ءماسىموۆ.
بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالدارى مەن ۇسىنىستارى ماسەلەسى تۋرالى ەسەپ بەرە كەلىپ, الداعى ۋاقىتتا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا ەڭ جوعارى سۇرانىمداعى 10 قىزمەت ءتۇرى بويىنشا ەشقانداي كەزەك بولمايتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. ءبىز تۇرعىنداردىڭ ەڭ كوپ سۇرانىسىنا يە بولىپ وتىرعان 10 قىزمەت تۇرىنە ساراپتاما ءجۇرگىزدىك. وسى قىزمەت تۇرلەرى ءۇشىن تۇتىنۋشىلار ورتالىقتارعا 100 انىقتاما اكەلۋى ءتيىس ەكەن. ءبىز الداعى ۋاقىتتا 60 انىقتامانى قىسقارتۋ نەمەسە اۆتوماتتاندىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇتىنۋشىلارعا ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە ىقپال ەتپەك. ءمينيستردىڭ ايتۋى بويىنشا, ەلىمىزدە 2015 جىلعا دەيىن ۇيالى تەلەفوندار بايلانىسىنا تولەنەتىن اقى جىل سايىن 10 پايىزعا ارزانداتىلىپ وتىراتىن بولادى.
پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەەۆ بۇگىن ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ ايرىقشا ماڭىزدىلىعىنا توقتالا كەلىپ, جالپى پارلامەنت پەن ۇكىمەت اراسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىق دەڭگەيىندەگى جۇمىستىڭ ەل دامۋىنىڭ بولاشاعىنا زاڭدىق نەگىز بەرەتىن ماڭىزدى ماسەلە ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ودان ءارى مۇحامبەت كوپەەۆ مينيسترلىكتەر تاراپىنان زاڭ جوبالارىن ازىرلەگەن كەزدە جىبەرىلەتىن كەمشىلىكتەردى تىلگە تيەك ەتتى. زاڭ جوبالارى پارلامەنتكە ۋاقىتىندا جىبەرىلمەيدى. جىل ىشىندە قابىلدانۋعا ءتيىس بىرقاتار زاڭدار جىلدىڭ اياعىندا توپتالىپ تۇسەدى. وسىعان بايلانىستى دەپۋتاتتاردىڭ زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋعا بولىنگەن ۋاقىت مەرزىمى قىسقارىپ, ولاردىڭ ءتۇن قاتىپ جۇمىس ىستەۋىنە تۋرا كەلەدى. سەنات ءتوراعاسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋى بويىنشا, زاڭ جوبالارىنىڭ قازاق ءتىلدى ماتىندەرى ەشقانداي سىن كوتەرمەيدى. ءار ۆەدومستۆو ءوزىنشە اۋدارىپ, قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىق شەڭبەردە قولدانىلۋ ءورىسىن تارىلتادى. ورەسكەل ساۋاتسىزدىقتارعا جول بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلە بويىنشا ساۋاتتى ءبىر ورتالىق قۇرۋ قاجەت شىعار.
پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانىبەك كارىبجانوۆ پارلامەنت قاراۋىنا ۇسىنىلاتىن زاڭ جوبالارىنىڭ ساپاسىزدىعىن تىلگە تيەك ەتتى. ماسەلەن, ۇكىمەت تاراپىنان پارلامەنتكە جولدانعان 144 زاڭ جوباسىنىڭ 71-ءى تىركەلمەي كەرى قايتارىلعان. 29 زاڭ جوباسىنىڭ قازاق تىلىندەگى ءماتىنى ورىس تىلىندەگى ماتىنىمەن مۇلدە سايكەس كەلمەي, مازمۇنى بۇرمالانعان. ول ول ما, «مەملەكەتتىك م ۇلىك تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ ماتىنىنە 636 تۇزەتۋ كىرگىزۋگە ءماجبۇر بولعان. زاڭ جوباسىنىڭ ماتىنىنە مۇنشا تۇزەتۋ ەنگىزۋ ونىڭ باستاپقى ءماتىننەن مۇلدە وزگەرىپ شىعۋىنا اكەلەدى.
جانىبەك كارىبجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنت ماجىلىسىندە قارالىپ, سەناتتىڭ قاراۋىنا جىبەرىلگەن زاڭ جوبالارىنا دا مينيسترلىكتەر تاراپىنان قوسىمشالار مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ مىسالدارى ورىن العان. ەرەكشە اتاپ كورسەتەتىن ماسەلە, سوڭعى كەزدە قولدانىستاعى زاڭدارعا قوسىمشا تۇزەتۋلەر مەن وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ شارالارى دا تىم بەلەڭ الىپ بارادى. بۇل ءوز كەزەگىندە قولدانىستاعى زاڭنىڭ ىقپالى مەن بەدەلىن تومەندەتسە كەرەك. سونىمەن بىرگە, جانىبەك كارىبجانوۆ بيىلدىڭ وزىندە ۇكىمەت تاراپىنان 36 دەپۋتاتتىق ساۋالعا جاۋاپ بەرىلمەي وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. كەيبىر مينيسترلىكتەر ءماجىلىسپەن كەلىسىپ الماي دەپۋتاتتاردى شەتەلدىك ىسساپارلارعا شاقىرۋ, ءتۇرلى كوميسسيالارعا مۇشە ەتىپ كىرگىزۋ شارالارىن داستۇرگە اينالدىرعان. الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەلەر بويىنشا ورتاق كەلىسىمگە كەلگەن ءجون.
ۇكىمەت وتىرىسىن قورىتىندىلاي كەلىپ, ۇكىمەت باسشىسى بۇگىنگى كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە توقتالدى. بۇگىن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ زاڭ شىعارۋشى جانە اتقارۋشى بيلىگى ورتاق مامىلەگە كەلىپ, الداعى بىرلەسكەن جۇمىستى جانداندىرۋ جانە ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا كەشەندى كەلىسىمگە كەلدى. سونىمەن بىرگە, ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى قولدانىسىنداعى جەر تەلىمدەرىنە رەۆيزيا جاساۋ ماسەلەسى قارالدى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى.
