شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باس پروكۋرورلارىنىڭ كەزەكتى توعىزىنشى وتىرىسىنا قازاقستاننىڭ, قىتايدىڭ, قىرعىزستاننىڭ, رەسەيدىڭ, تاجىكستان مەن وزبەكستاننىڭ قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى. ونجىلدىق قارساڭىندا وتكەن بەدەلدى مەملەكەتتىك ۇيىمنىڭ وتىرىسىندا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك نەگىزى سانالاتىن ماڭىزدى ماسەلەلەر قارالدى. ءبىز ەلىمىز, كورشىلەس ەلدەر, جالپى ادامزات ءۇشىن ءمانى مەن ناتيجەسى زور فورۋم بارىسى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەرۋىن ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى اسحات داۋىلباەۆتان سۇراعان ەدىك.
– اسحات قايزوللا ۇلى, شىۇ-عا ءمۇشە مەملەكەتتەردىڭ جوعارى قاداعالاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ وتىرىسى توعىزىنشى رەت ءوتىپ وتىر. بۇل كەزدەسۋ قانشالىقتى ناتيجەلى بولدى؟
– مەن سىندارلى جانە جەمىستى ءوتتى دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر الدىڭعى كەزدەسۋلەردىڭ جالعاسى بولىپ تابىلاتىندىقتان, ماسەلەلەر وتە وزەكتى جانە ۋاقتىلى ەكەندىگى داۋسىز. ءبىز تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەسىرتكى مەن قارۋعا, ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل, سونداي-اق قىلمىستىق جولمەن الىنعان تابىستاردى شىققان ەلىنە قايتارۋ سياقتى ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەستىڭ كوكەيكەستى اسپەكتىلەرى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى جالعاستىرۋدىڭ وزەكتى باعىتتارىن تالقىلادىق.
كەڭەسكە قاتىسۋشىلار ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەستە شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بىرلەسىپ كۇرەسۋگە, شىۇ وڭىرىندە تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ تۇرعىسىندا ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە دايىن ەكەندىگىن راستاۋ ءۇشىن حاتتاماعا قول قويۋى وسى كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىسى بولدى.
– بۇل ورايدا وڭىردەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باس پروكۋرورلارىنىڭ كەڭەس جۇمىسىنىڭ ءتيىمدىلىگى قانشالىقتى بولدى دەپ ويلايسىز؟
– بۇگىندە دۇنيە ءجۇزى ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسپەن بايلانىستى ونىڭ ءار ءتۇرلى كورىنىستەرىمەن جاڭا قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىندا تۇر. الەمدە قىلمىسپەن بايلانىستى پروبلەمانىڭ وسۋىنە قاراي ونى الدىن الا بىلەتىن تۇبەگەيلى جانە ورتاق شارالاردى ىزدەستىرۋ قاجەتتىگى سەزىلە باستادى. مىنە, سوندىقتان دا ءار مەملەكەتتىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىككە ۇلەس قوسۋىنىڭ بارعان سايىن ماڭىزى ارتا تۇسۋدە. وسىلاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, شىۇ ەلدەرى باس پروكۋرورلارىنىڭ كۇش-جىگەر بىرىكتىرۋىنىڭ وزەكتىلىگى مەن قاجەتتىگى, ەڭ الدىمەن, جاھاندانۋ عاسىرىندا ۇلتتىق مۇددەنىڭ تار شەڭبەرىنەن شىعاتىن وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق ەلدەرگە ورتاق ستراتەگيالىق مىندەتتەردەن تۋىندايتىندىعى قىزۋ تالقىلاندى.
باس پروكۋرورلاردىڭ كەڭەسى ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەستە شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ماڭىزدى ۇلەسى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان وسىنداي ءىس-شارالاردىڭ بارىسىندا قازىرگى الەمنىڭ قوقان-لوققىسى مەن قاۋىپ-قاتەرلەرىنە بىرلەسىپ قارسى تۇرۋ جولدارىنىڭ تالقىلانۋى ءار ەلدىڭ كاسىپقويلارى جينالاتىن فورۋمنىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى. ءبىزدىڭ ءاربىر كەزدەسۋىمىز – ەلدەردى جاقىنداستىرۋ, وڭىرلەر تۇراقتىلىقتىلىعىن نىعايتۋ جولىنداعى تاعى ءبىر قادام. ال ءبىز شىۇ شەڭبەرىندە وسى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى دايەكتىلىكپەن ۇستانامىز.
– دەمەك, بۇل وتىرىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ناقتى ۋاعدالاستىققا قول جەتتى مە؟
– ەڭ الدىمەن, قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى جۇرگىزىپ جاتقان تەرگەۋلەر تۋرالى اقپارات الماسۋ, ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن بەرۋ ارقىلى ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ كونترابانداسىمەن, ادام ساۋداسىنا, زاڭسىز كوشى-قونعا جانە وڭىردەگى باسقا دا قىلمىس تۇرلەرىنە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەردى بارىنشا پايدالانۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن راستادى. تاراپتار تەرروريزمگە, سەپاراتيزمگە جانە ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس ىسىندە شىۇ وڭىرلىك تەررورعا قارسى قۇرىلىممەن (وتقق) تىعىز ىنتىماقتاستىقتى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى دا ۋاعدالاستى. بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ ارقىلى تەرروريستىك, سەپاراتيستىك جانە ەكسترەميستىك قىزمەتكە قاتىسى بار ادامداردى ىزدەستىرۋدە بارلىق تاراپتاردىڭ مۇمكىندىگى كوبەيە تۇسەدى.
ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا, تەرروريزمگە, ەكسترەميزمگە, ەسىرتكى بيزنەسىنە جانە ادام ساۋداسىنا بايلانىستى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قىلمىسكەرلەردى ۇستاپ بەرۋ جانە قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋدى دامىتۋ ماسەلەلەرى ودان ءارى ءوربي ءتۇسىپ, ونى باس پروكۋرورلار باسىمدىلىق رەتپەن قاراستىرۋعا كەلىستى. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار قىلمىستىق جولمەن الىنعان تابىستاردى ەلگە قايتارىپ الۋ ماسەلەسىن شەشۋ قىزىقتىراتىنىن ءبىلدىردى. تابىستاردىڭ جىلىستاۋىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىن, سونداي-اق, زاڭسىز اكتيۆتەردى ەلگە قايتارۋ جونىندەگى كەلىسىلگەن ءراسىمدەر زاڭسىز قارجى اعىندارىنىڭ جولىنا توسقاۋىل قويۋدا پارمەندى قۇرال بولا الاتىنى اتاپ كورسەتىلدى.
– تەرروريزمدى, ەكسترەميزم مەن سەپاراتيزمدى قارجىلاندىرۋ كوزىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەسىرتكى جانە قارۋ-جاراق كونترابانداسىنا قارسى كۇرەستە ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ قاي ەلگە دە ءتيىمدى ەكەنى ءسوزسىز.
– ءيا, بۇل ماسەلەلەردىڭ كوكەيكەستى بولىپ وتىرعانى ايدان انىق. وكىنىشكە وراي, قابىلدانىپ وتىرعان شارالارعا قاراماستان ەسىرتكىگە بەت الۋ ءالى دە جوعارى. بۇل كوبىنەسە اۋعان ەسىرتكىسى ترافيگىنىڭ ارنالارى شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىمەن وتەتىندىگىنە بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى.
اۋعانستان جاھاندىق ەسىرتكى قاۋپىنىڭ باستى كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالۋدا. بۇل پراكتيكالىق ۇسىنىمدار مەن بىرلەسىپ ءىس-قيمىل جوسپارلارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن تالاپ ەتەدى. بىرنەشە دەرەكتەر كەلتىرە كەتەيىن. بۇۇ ساراپشىلارىنىڭ باعالاۋى بويىنشا 2010 جىلى اۋعانستاندا 123 مىڭ گەكتارعا جۋىق اپيىن كوكنارى ەگىلگەن. 3600 توننا اپيىن جينالىپ, ودان شامامەن 340 توننا گەروين الىنعان. بۇل ورايدا ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس جونىندەگى ورتاازيالىق وڭىرلىك اقپارات ورتالىعىنىڭ ء(واواو) ماماندارى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە شەكارالاس اۋدانداردا اۋعاندىق گەروين زەرتحانالارىنىڭ كوبەيگەندىگىن اتاپ وتۋدە. مۇنىڭ سالدارىنان اۋعانستاندا وندىرىلگەن بارلىق ەسىرتكىنىڭ 30 پايىزعا جۋىعى ورتاازيالىق وڭىردەگى ەلدەر مەن رەسەي ارقىلى وتەدى.
اۋعانستاننان كەلەتىن ەسىرتكى ترافيگىن شەكتەۋ ءۇشىن شەكارادا كەدەن جانە شەكارالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋمەن عانا ماسەلە شەشىلمەيتىنى ايقىن. ولاردى جويۋ ارقىلى اۋعانستاندا اپيىن كوكنارىن ەگۋدى ازايتۋ جونىندەگى تۇبەگەيلى شارالار قاجەت. وسى ەلگە پرەكۋرسورلاردىڭ جەتكىزىلۋى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنۋى ءتيىس. بۇل باعىتتا شىۇ ەسىرتكىگە قارسى ستراتەگيا شەڭبەرىندە ىنتىماقتاستىعىمىز پارمەندى تەتىك بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدا ءبىز بۇگىنگى كۇنى ەسىرتكى قاۋپىن جويۋعا جانە شىۇ جاۋاپكەرشىلىگى ايماعىندا تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان بىرلەسكەن ارەكەتتەردى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىلەمىز.
– ەسىرتكى بيزنەسىنىڭ پروبلەماسى كوبىنەسە زاڭسىز قارۋ-جاراق اينالىمىمەن بايلانىستى قاراستىرىلادى. وسى تۇرعىدا ىنتىماقتاستىقتىڭ جولعا قويىلۋى قانداي؟
– قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە شارالاردى بىرلەسىپ جۇرگىزۋدى ايتۋعا بولادى. مىسالى, شىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر 2003 جىلدان باستاپ «ارنا» جەدەل شاراسىن تۇراقتى جۇرگىزىپ كەلەدى. بىرنەشە جىلدار بويى ونى ءتيىمدى جۇرگىزۋ شەڭبەرىندە اۋعانستاننان ەسىرتكى ترافيگىنىڭ جولىن كەسۋدىڭ ۇيىمدىق-شتابتىق جانە جەدەل-ىزدەستىرۋ تەتىكتەرى قولدانىلۋدا. سوندىقتان, ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ورنىقتى تەتىكتەرىن دامىتىپ, قاتىسۋشى ەلدەردىڭ بارلىق قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ بەلسەنە قاتىسۋىمەن قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمى ماسەلەلەرىندە وسىنداي ءىس-شارالاردى وتكىزىپ قانا قويماي, ولاردى وتكىزۋ شەگىن دە كەڭەيتۋ قاجەت. اقشانىڭ «جىلىستاۋ» امالدارى مەن تەتىكتەرىن انىقتاۋ ارقىلى وسى قىلمىستىق بيزنەستىڭ ەكونوميكالىق بازاسىنا نۇقسان كەلتىرۋ جونىندە جۇيەلى شارالاردى ىسكە اسىرۋ كەرەك.
ەسىرتكى مەن قارۋ-جاراقتى تاسىمالداۋ ارنالارىندا ورناعان ولاردىڭ حالىقارالىق اينالىمىنا, قىلمىستىق تابىستاردى زاڭداستىرۋعا قاتىسى بار ادامدار تۋرالى اقپاراتپەن ءوزارا الماسۋ ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇرامدى بولىگى بولۋعا ءتيىس. بۇل تۇرعىدا ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس جونىندەگى ورتاازيالىق وڭىرلىك اقپارات ورتالىعىمەن ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىل ناقتى جاردەمدەسە الادى.
– ەسىرتكى بيزنەسىندەگى قىلمىستاردى تەرگەۋ بويىنشا كوپتەگەن كۇردەلى ماسەلەلەر بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ولاردى شەشۋ دەڭگەيى قالاي؟
– ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارىنان قۇرالعان قىلمىستىق توپ مۇشەلەرىنىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا جاساعان قىلمىستارىن انىقتاۋ مەن تەرگەۋ كەزىندە باستى قيىندىق بىرلەسكەن جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىن وتكىزۋدىڭ زاڭدىق تۇرعىدا رەتتەلمەۋىنەن تۋىنداپ وتىر. مىسالى, كونتراباندانى ۇيىمداستىرۋشى قازاقستاندا, ال باسقا قاتىسۋشىلار بوتەن ەلدە بولعاندا, باقىلاۋعا الىنعان جەتكىزىلىمدى وتكىزۋ كەزىندە قىلمىستىق ءىستى قوزعاۋ كۇردەلى. بۇعان تىيىم سالىنعان زاتتاردىڭ سوڭعى جەتكىزۋ پۋنكتى بولىپ تابىلاتىن ەلدىڭ اۋماعىندا الىنۋى سەبەپ بولۋدا. بۇل ورايدا كورشى مەملەكەتتەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان الىنعان دالەلدەمە ماتەريالدار كىنالى ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن كوبىنەسە جەتكىلىكسىز.
بۇدان باسقا, بەرۋگە جاتپايتىن, سونىمەن بىرگە ۋاقىتشا باسقا ەلدەردىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن قىلمىسكەرلەردى قىلمىستىق قۋدالاۋ مۇمكىندىگى دە قيىنىراق. قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى حالىقارالىق تاپسىرمالاردى جىبەرۋ پروتسەسسۋالدىق شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن قاجەت بارلىق ءمان-جايلاردى تولىق كولەمدە انىقتاۋعا ءمۇمكىندىك بەرمەيدى. مۇنداي ءمان-جايلاردا, تەرگەۋ بولىمشەلەرى ءبىر مەملەكەتتىڭ اۋماعىنداعى قىلمىستىق ارەكەتتەردىڭ جەكەلەگەن ەپيزودتارىن تەرگەۋمەن عانا شەكتەلۋگە ءماجبۇر. سوڭىندا, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە نەگىزىنەن كۋرەرلەر تارتىلادى دا, ال ۇيىمداستىرۋشىلار سوت تورەلىگىنەن تىس قالادى.
– دەمەك, كەدەرگىلەر ءالى جوق ەمەس ەكەن. ەندەشە, قازاقستاندىق تاراپ فورۋمدا ەسىرتكى قىلمىستارىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە قانداي ۇسىنىستار جاسادى؟
– ءبىز وسى تۇرعىدا ءبىرىنشى كەزەكتە ناقتى وسى قىلمىستارعا مامانداناتىن مەملەكەتارالىق جەدەل تەرگەۋ توپتارىن قالىپتاستىرۋدى ۇسىنامىز. ەكىنشىدەن, شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وكىلدەرىنىڭ ىشىنەن تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن جۇمىس توپتارىن قۇرۋ. ولارعا شەكارا ماڭىنداعى ءوڭىرلەردە جەدەل احۋالدى تالداۋ جانە بولجام جاساۋ, بىرلەسكەن ۇيىمداستىرۋ-پراكتيكالىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ مىندەتتەرىن جۇكتەۋ كەرەك.
شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اراسىنداعى ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ شەڭبەرىندە, بىزدىڭشە, ونى ىسكە اسىرۋدىڭ ەكى بۋىندى تەتىگىن جاساعان دۇرىس بولادى. قولدانىلىپ جۇرگەن جوعارى بۋىن – كەڭەسكە قوسىمشا ەكىنشى دەڭگەيدەگى ورگاندى, پروكۋراتۋرالار اراسىندا تىعىز ءارى جەمىستى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن, ساراپشىلاردىڭ جۇمىس توپتارىن قۇرۋ ماقساتقا ساي كەلەدى. مۇنداي ەكى دەڭگەيلى تەتىك شىۇ-نىڭ ەسىرتكىگە قارسى جۇمىسىن ۇيلەستىرۋدە جانە ىنتىماقتاستىعىندا ءتيىمدى قۇرىلىم بولا الادى. بۇدان باسقا, ءبىز شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ الدىندا ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس ءجونىندەگى تۇراقتى قۇرىلىم – ەسىرتكىگە قارسى ورتالىق قۇرۋ يدەياسىنا باستاما كوتەردىك. ورتالىققا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارنايى قىزمەتتەردىڭ ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرۋ جانە قويىلعان مىندەتتەردى شەشۋ, ارنايى جوبالاردى ازىرلەۋ جۇكتەلەدى.
سونىمەن بىرگە, ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىزشا, وڭىردەگى احۋالعا مونيتورينگتى تۇراقتى جۇزەگە اسىراتىن ەقىۇ مەن بۇۇ-نى مىسالعا الا وتىرىپ, ورتالىق ازيا اۋماعىندا ەسىرتكى زاتتارىن ءوسىرۋدى باقىلاۋ بويىنشا حالىقارالىق ينسپەكتسيالار مەن بايقاۋشىلار جۇيەسىن قۇرعان ورىندى بولادى. ولاردىڭ تۇراقتى كەڭسەسىن ءتۇرلى وڭىرلەر بويىنشا ەسىرتكىنى تاسىمالداناتىن جانە پارتيالار جونەلتىلەتىن جەرلەردىڭ بىرىنە ورنالاستىرۋ, سونداي-اق ناقتى وكىلەتتىكتەرىمەن شىۇ ەسىرتكىگە قارسى ورتالىعىنىڭ جۇمىس ىستەۋى كوپتەگەن مىندەتتەردى شەشە الار ەدى.
– الەم جۇرتشىلىعىن ادام ساۋداسى سياقتى قىلمىس ەرەكشە الاڭداتادى. وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە؟
– ادام ساۋداسىمەن بايلانىستى قىلمىستار قوعامعا كەلتىرەتىن قاۋپى جاعىنان كۇردەلى دە كوپ قىرلى كريمينالدى قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىندىعى ءسوزسىز. مىسالى, دوستاستىق ەلدەرىندە ادامداردى جىنىستىق جانە ەڭبەككە پايدالانۋ تابىسى جاعىنان قارۋ مەن ەسىرتكى ساۋداسىنان كەيىن ءۇشىنشى ورىندا تۇر. قازىرگى كەزدە ادامدار ساۋداسىنىڭ زاڭسىز ارنالارىن ۇيىمداستىرۋ كوبىنەسە ۇلتارالىق سيپات الاتىندىقتان, ۇيىمداسقان قىلمىسپەن كەشەندى كۇرەسۋ ارقىلى پروبلەمانى قاراستىرىپ, ونى شەشۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ كەرەك.
قازاقستان نەگىزگى حالىقارالىق اكتىلەردى راتيفيكاتسيالادى, ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىلدى رەتتەيتىن حالىقارالىق قۇقىقتىق اكتىلەردى ۇلتتىق زاڭناماعا يمپلەمەنتاتسيالاۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلۋدا. بىلتىرعى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن بەكىتىلگەن تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ادام ساۋداسىنا كۇرەستىڭ 2011-2013 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى بويىنشا شارالار كەشەنى بەلگىلەندى.
شىۇ-نىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ءۇشىن, ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىزشا, وسى باعىتتا پراكتيكالىق ىنتىماقتاستىق ماقساتىندا ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى مامانداندىرىلعان بولىمشەلەردى قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرعان ءجون. بۇل ءۇشىن, مىسالى, وسى قىلمىستارعا قاتىسى بار ادامدار تۋرالى حالىقارالىق دەرەكتەر قورىن قۇرۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان ادامدار مەن تانىلماعان مايىتتەر تۋرالى ءبىرىڭعاي مەملەكەتارالىق دەرەكتەر قورىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەۋ كەرەك. وسى اقپاراتتى ادام ساۋداسىمەن بايلانىستى قىلمىستاردىڭ قۇرباندارىن ىزدەستىرۋدە جانە تانۋدا پايدالانۋعا بولادى.
ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءبىز ادامداردىڭ زاڭسىز ترافيگىنە قاتىسى بار جۇمىس ىستەيتىن قىلمىستىق توپتار تۋرالى, ولار قولداناتىن ازاماتتاردى تارتۋ جانە اكەتۋ ادىستەرى مەن تاسىلدەرى تۋرالى اقپارات الماسۋدى دەر كەزىندە قامتاماسىز ەتۋدى, ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بىرلەسىپ جەدەل-ىزدەستىرۋ جانە جەدەل-الدىن الۋ شارالارىن وتكىزۋىن كەڭىنەن تاجىريبەگە ەنگىزۋدى ۇسىنامىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.
– اسحات قايزوللا ۇلى, شىۇ-عا ءمۇشە مەملەكەتتەردىڭ جوعارى قاداعالاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ وتىرىسى توعىزىنشى رەت ءوتىپ وتىر. بۇل كەزدەسۋ قانشالىقتى ناتيجەلى بولدى؟
– مەن سىندارلى جانە جەمىستى ءوتتى دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر الدىڭعى كەزدەسۋلەردىڭ جالعاسى بولىپ تابىلاتىندىقتان, ماسەلەلەر وتە وزەكتى جانە ۋاقتىلى ەكەندىگى داۋسىز. ءبىز تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەسىرتكى مەن قارۋعا, ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل, سونداي-اق قىلمىستىق جولمەن الىنعان تابىستاردى شىققان ەلىنە قايتارۋ سياقتى ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەستىڭ كوكەيكەستى اسپەكتىلەرى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى جالعاستىرۋدىڭ وزەكتى باعىتتارىن تالقىلادىق.
كەڭەسكە قاتىسۋشىلار ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەستە شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بىرلەسىپ كۇرەسۋگە, شىۇ وڭىرىندە تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ تۇرعىسىندا ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە دايىن ەكەندىگىن راستاۋ ءۇشىن حاتتاماعا قول قويۋى وسى كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىسى بولدى.
– بۇل ورايدا وڭىردەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باس پروكۋرورلارىنىڭ كەڭەس جۇمىسىنىڭ ءتيىمدىلىگى قانشالىقتى بولدى دەپ ويلايسىز؟
– بۇگىندە دۇنيە ءجۇزى ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسپەن بايلانىستى ونىڭ ءار ءتۇرلى كورىنىستەرىمەن جاڭا قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىندا تۇر. الەمدە قىلمىسپەن بايلانىستى پروبلەمانىڭ وسۋىنە قاراي ونى الدىن الا بىلەتىن تۇبەگەيلى جانە ورتاق شارالاردى ىزدەستىرۋ قاجەتتىگى سەزىلە باستادى. مىنە, سوندىقتان دا ءار مەملەكەتتىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىككە ۇلەس قوسۋىنىڭ بارعان سايىن ماڭىزى ارتا تۇسۋدە. وسىلاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, شىۇ ەلدەرى باس پروكۋرورلارىنىڭ كۇش-جىگەر بىرىكتىرۋىنىڭ وزەكتىلىگى مەن قاجەتتىگى, ەڭ الدىمەن, جاھاندانۋ عاسىرىندا ۇلتتىق مۇددەنىڭ تار شەڭبەرىنەن شىعاتىن وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق ەلدەرگە ورتاق ستراتەگيالىق مىندەتتەردەن تۋىندايتىندىعى قىزۋ تالقىلاندى.
باس پروكۋرورلاردىڭ كەڭەسى ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەستە شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ماڭىزدى ۇلەسى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان وسىنداي ءىس-شارالاردىڭ بارىسىندا قازىرگى الەمنىڭ قوقان-لوققىسى مەن قاۋىپ-قاتەرلەرىنە بىرلەسىپ قارسى تۇرۋ جولدارىنىڭ تالقىلانۋى ءار ەلدىڭ كاسىپقويلارى جينالاتىن فورۋمنىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى. ءبىزدىڭ ءاربىر كەزدەسۋىمىز – ەلدەردى جاقىنداستىرۋ, وڭىرلەر تۇراقتىلىقتىلىعىن نىعايتۋ جولىنداعى تاعى ءبىر قادام. ال ءبىز شىۇ شەڭبەرىندە وسى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى دايەكتىلىكپەن ۇستانامىز.
– دەمەك, بۇل وتىرىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ناقتى ۋاعدالاستىققا قول جەتتى مە؟
– ەڭ الدىمەن, قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى جۇرگىزىپ جاتقان تەرگەۋلەر تۋرالى اقپارات الماسۋ, ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن بەرۋ ارقىلى ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ كونترابانداسىمەن, ادام ساۋداسىنا, زاڭسىز كوشى-قونعا جانە وڭىردەگى باسقا دا قىلمىس تۇرلەرىنە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەردى بارىنشا پايدالانۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن راستادى. تاراپتار تەرروريزمگە, سەپاراتيزمگە جانە ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس ىسىندە شىۇ وڭىرلىك تەررورعا قارسى قۇرىلىممەن (وتقق) تىعىز ىنتىماقتاستىقتى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى دا ۋاعدالاستى. بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ ارقىلى تەرروريستىك, سەپاراتيستىك جانە ەكسترەميستىك قىزمەتكە قاتىسى بار ادامداردى ىزدەستىرۋدە بارلىق تاراپتاردىڭ مۇمكىندىگى كوبەيە تۇسەدى.
ۇلتارالىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا, تەرروريزمگە, ەكسترەميزمگە, ەسىرتكى بيزنەسىنە جانە ادام ساۋداسىنا بايلانىستى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قىلمىسكەرلەردى ۇستاپ بەرۋ جانە قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋدى دامىتۋ ماسەلەلەرى ودان ءارى ءوربي ءتۇسىپ, ونى باس پروكۋرورلار باسىمدىلىق رەتپەن قاراستىرۋعا كەلىستى. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار قىلمىستىق جولمەن الىنعان تابىستاردى ەلگە قايتارىپ الۋ ماسەلەسىن شەشۋ قىزىقتىراتىنىن ءبىلدىردى. تابىستاردىڭ جىلىستاۋىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىن, سونداي-اق, زاڭسىز اكتيۆتەردى ەلگە قايتارۋ جونىندەگى كەلىسىلگەن ءراسىمدەر زاڭسىز قارجى اعىندارىنىڭ جولىنا توسقاۋىل قويۋدا پارمەندى قۇرال بولا الاتىنى اتاپ كورسەتىلدى.
– تەرروريزمدى, ەكسترەميزم مەن سەپاراتيزمدى قارجىلاندىرۋ كوزىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەسىرتكى جانە قارۋ-جاراق كونترابانداسىنا قارسى كۇرەستە ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ قاي ەلگە دە ءتيىمدى ەكەنى ءسوزسىز.
– ءيا, بۇل ماسەلەلەردىڭ كوكەيكەستى بولىپ وتىرعانى ايدان انىق. وكىنىشكە وراي, قابىلدانىپ وتىرعان شارالارعا قاراماستان ەسىرتكىگە بەت الۋ ءالى دە جوعارى. بۇل كوبىنەسە اۋعان ەسىرتكىسى ترافيگىنىڭ ارنالارى شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىمەن وتەتىندىگىنە بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى.
اۋعانستان جاھاندىق ەسىرتكى قاۋپىنىڭ باستى كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالۋدا. بۇل پراكتيكالىق ۇسىنىمدار مەن بىرلەسىپ ءىس-قيمىل جوسپارلارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن تالاپ ەتەدى. بىرنەشە دەرەكتەر كەلتىرە كەتەيىن. بۇۇ ساراپشىلارىنىڭ باعالاۋى بويىنشا 2010 جىلى اۋعانستاندا 123 مىڭ گەكتارعا جۋىق اپيىن كوكنارى ەگىلگەن. 3600 توننا اپيىن جينالىپ, ودان شامامەن 340 توننا گەروين الىنعان. بۇل ورايدا ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس جونىندەگى ورتاازيالىق وڭىرلىك اقپارات ورتالىعىنىڭ ء(واواو) ماماندارى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە شەكارالاس اۋدانداردا اۋعاندىق گەروين زەرتحانالارىنىڭ كوبەيگەندىگىن اتاپ وتۋدە. مۇنىڭ سالدارىنان اۋعانستاندا وندىرىلگەن بارلىق ەسىرتكىنىڭ 30 پايىزعا جۋىعى ورتاازيالىق وڭىردەگى ەلدەر مەن رەسەي ارقىلى وتەدى.
اۋعانستاننان كەلەتىن ەسىرتكى ترافيگىن شەكتەۋ ءۇشىن شەكارادا كەدەن جانە شەكارالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋمەن عانا ماسەلە شەشىلمەيتىنى ايقىن. ولاردى جويۋ ارقىلى اۋعانستاندا اپيىن كوكنارىن ەگۋدى ازايتۋ جونىندەگى تۇبەگەيلى شارالار قاجەت. وسى ەلگە پرەكۋرسورلاردىڭ جەتكىزىلۋى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنۋى ءتيىس. بۇل باعىتتا شىۇ ەسىرتكىگە قارسى ستراتەگيا شەڭبەرىندە ىنتىماقتاستىعىمىز پارمەندى تەتىك بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدا ءبىز بۇگىنگى كۇنى ەسىرتكى قاۋپىن جويۋعا جانە شىۇ جاۋاپكەرشىلىگى ايماعىندا تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان بىرلەسكەن ارەكەتتەردى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىلەمىز.
– ەسىرتكى بيزنەسىنىڭ پروبلەماسى كوبىنەسە زاڭسىز قارۋ-جاراق اينالىمىمەن بايلانىستى قاراستىرىلادى. وسى تۇرعىدا ىنتىماقتاستىقتىڭ جولعا قويىلۋى قانداي؟
– قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە شارالاردى بىرلەسىپ جۇرگىزۋدى ايتۋعا بولادى. مىسالى, شىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر 2003 جىلدان باستاپ «ارنا» جەدەل شاراسىن تۇراقتى جۇرگىزىپ كەلەدى. بىرنەشە جىلدار بويى ونى ءتيىمدى جۇرگىزۋ شەڭبەرىندە اۋعانستاننان ەسىرتكى ترافيگىنىڭ جولىن كەسۋدىڭ ۇيىمدىق-شتابتىق جانە جەدەل-ىزدەستىرۋ تەتىكتەرى قولدانىلۋدا. سوندىقتان, ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ورنىقتى تەتىكتەرىن دامىتىپ, قاتىسۋشى ەلدەردىڭ بارلىق قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ بەلسەنە قاتىسۋىمەن قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمى ماسەلەلەرىندە وسىنداي ءىس-شارالاردى وتكىزىپ قانا قويماي, ولاردى وتكىزۋ شەگىن دە كەڭەيتۋ قاجەت. اقشانىڭ «جىلىستاۋ» امالدارى مەن تەتىكتەرىن انىقتاۋ ارقىلى وسى قىلمىستىق بيزنەستىڭ ەكونوميكالىق بازاسىنا نۇقسان كەلتىرۋ جونىندە جۇيەلى شارالاردى ىسكە اسىرۋ كەرەك.
ەسىرتكى مەن قارۋ-جاراقتى تاسىمالداۋ ارنالارىندا ورناعان ولاردىڭ حالىقارالىق اينالىمىنا, قىلمىستىق تابىستاردى زاڭداستىرۋعا قاتىسى بار ادامدار تۋرالى اقپاراتپەن ءوزارا الماسۋ ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇرامدى بولىگى بولۋعا ءتيىس. بۇل تۇرعىدا ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس جونىندەگى ورتاازيالىق وڭىرلىك اقپارات ورتالىعىمەن ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىل ناقتى جاردەمدەسە الادى.
– ەسىرتكى بيزنەسىندەگى قىلمىستاردى تەرگەۋ بويىنشا كوپتەگەن كۇردەلى ماسەلەلەر بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ولاردى شەشۋ دەڭگەيى قالاي؟
– ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارىنان قۇرالعان قىلمىستىق توپ مۇشەلەرىنىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا جاساعان قىلمىستارىن انىقتاۋ مەن تەرگەۋ كەزىندە باستى قيىندىق بىرلەسكەن جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىن وتكىزۋدىڭ زاڭدىق تۇرعىدا رەتتەلمەۋىنەن تۋىنداپ وتىر. مىسالى, كونتراباندانى ۇيىمداستىرۋشى قازاقستاندا, ال باسقا قاتىسۋشىلار بوتەن ەلدە بولعاندا, باقىلاۋعا الىنعان جەتكىزىلىمدى وتكىزۋ كەزىندە قىلمىستىق ءىستى قوزعاۋ كۇردەلى. بۇعان تىيىم سالىنعان زاتتاردىڭ سوڭعى جەتكىزۋ پۋنكتى بولىپ تابىلاتىن ەلدىڭ اۋماعىندا الىنۋى سەبەپ بولۋدا. بۇل ورايدا كورشى مەملەكەتتەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان الىنعان دالەلدەمە ماتەريالدار كىنالى ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن كوبىنەسە جەتكىلىكسىز.
بۇدان باسقا, بەرۋگە جاتپايتىن, سونىمەن بىرگە ۋاقىتشا باسقا ەلدەردىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن قىلمىسكەرلەردى قىلمىستىق قۋدالاۋ مۇمكىندىگى دە قيىنىراق. قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى حالىقارالىق تاپسىرمالاردى جىبەرۋ پروتسەسسۋالدىق شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن قاجەت بارلىق ءمان-جايلاردى تولىق كولەمدە انىقتاۋعا ءمۇمكىندىك بەرمەيدى. مۇنداي ءمان-جايلاردا, تەرگەۋ بولىمشەلەرى ءبىر مەملەكەتتىڭ اۋماعىنداعى قىلمىستىق ارەكەتتەردىڭ جەكەلەگەن ەپيزودتارىن تەرگەۋمەن عانا شەكتەلۋگە ءماجبۇر. سوڭىندا, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە نەگىزىنەن كۋرەرلەر تارتىلادى دا, ال ۇيىمداستىرۋشىلار سوت تورەلىگىنەن تىس قالادى.
– دەمەك, كەدەرگىلەر ءالى جوق ەمەس ەكەن. ەندەشە, قازاقستاندىق تاراپ فورۋمدا ەسىرتكى قىلمىستارىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە قانداي ۇسىنىستار جاسادى؟
– ءبىز وسى تۇرعىدا ءبىرىنشى كەزەكتە ناقتى وسى قىلمىستارعا مامانداناتىن مەملەكەتارالىق جەدەل تەرگەۋ توپتارىن قالىپتاستىرۋدى ۇسىنامىز. ەكىنشىدەن, شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وكىلدەرىنىڭ ىشىنەن تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن جۇمىس توپتارىن قۇرۋ. ولارعا شەكارا ماڭىنداعى ءوڭىرلەردە جەدەل احۋالدى تالداۋ جانە بولجام جاساۋ, بىرلەسكەن ۇيىمداستىرۋ-پراكتيكالىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ مىندەتتەرىن جۇكتەۋ كەرەك.
شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اراسىنداعى ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ شەڭبەرىندە, بىزدىڭشە, ونى ىسكە اسىرۋدىڭ ەكى بۋىندى تەتىگىن جاساعان دۇرىس بولادى. قولدانىلىپ جۇرگەن جوعارى بۋىن – كەڭەسكە قوسىمشا ەكىنشى دەڭگەيدەگى ورگاندى, پروكۋراتۋرالار اراسىندا تىعىز ءارى جەمىستى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن, ساراپشىلاردىڭ جۇمىس توپتارىن قۇرۋ ماقساتقا ساي كەلەدى. مۇنداي ەكى دەڭگەيلى تەتىك شىۇ-نىڭ ەسىرتكىگە قارسى جۇمىسىن ۇيلەستىرۋدە جانە ىنتىماقتاستىعىندا ءتيىمدى قۇرىلىم بولا الادى. بۇدان باسقا, ءبىز شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ الدىندا ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس ءجونىندەگى تۇراقتى قۇرىلىم – ەسىرتكىگە قارسى ورتالىق قۇرۋ يدەياسىنا باستاما كوتەردىك. ورتالىققا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارنايى قىزمەتتەردىڭ ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرۋ جانە قويىلعان مىندەتتەردى شەشۋ, ارنايى جوبالاردى ازىرلەۋ جۇكتەلەدى.
سونىمەن بىرگە, ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىزشا, وڭىردەگى احۋالعا مونيتورينگتى تۇراقتى جۇزەگە اسىراتىن ەقىۇ مەن بۇۇ-نى مىسالعا الا وتىرىپ, ورتالىق ازيا اۋماعىندا ەسىرتكى زاتتارىن ءوسىرۋدى باقىلاۋ بويىنشا حالىقارالىق ينسپەكتسيالار مەن بايقاۋشىلار جۇيەسىن قۇرعان ورىندى بولادى. ولاردىڭ تۇراقتى كەڭسەسىن ءتۇرلى وڭىرلەر بويىنشا ەسىرتكىنى تاسىمالداناتىن جانە پارتيالار جونەلتىلەتىن جەرلەردىڭ بىرىنە ورنالاستىرۋ, سونداي-اق ناقتى وكىلەتتىكتەرىمەن شىۇ ەسىرتكىگە قارسى ورتالىعىنىڭ جۇمىس ىستەۋى كوپتەگەن مىندەتتەردى شەشە الار ەدى.
– الەم جۇرتشىلىعىن ادام ساۋداسى سياقتى قىلمىس ەرەكشە الاڭداتادى. وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە؟
– ادام ساۋداسىمەن بايلانىستى قىلمىستار قوعامعا كەلتىرەتىن قاۋپى جاعىنان كۇردەلى دە كوپ قىرلى كريمينالدى قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىندىعى ءسوزسىز. مىسالى, دوستاستىق ەلدەرىندە ادامداردى جىنىستىق جانە ەڭبەككە پايدالانۋ تابىسى جاعىنان قارۋ مەن ەسىرتكى ساۋداسىنان كەيىن ءۇشىنشى ورىندا تۇر. قازىرگى كەزدە ادامدار ساۋداسىنىڭ زاڭسىز ارنالارىن ۇيىمداستىرۋ كوبىنەسە ۇلتارالىق سيپات الاتىندىقتان, ۇيىمداسقان قىلمىسپەن كەشەندى كۇرەسۋ ارقىلى پروبلەمانى قاراستىرىپ, ونى شەشۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ كەرەك.
قازاقستان نەگىزگى حالىقارالىق اكتىلەردى راتيفيكاتسيالادى, ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىلدى رەتتەيتىن حالىقارالىق قۇقىقتىق اكتىلەردى ۇلتتىق زاڭناماعا يمپلەمەنتاتسيالاۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلۋدا. بىلتىرعى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن بەكىتىلگەن تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ادام ساۋداسىنا كۇرەستىڭ 2011-2013 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى بويىنشا شارالار كەشەنى بەلگىلەندى.
شىۇ-نىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ءۇشىن, ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىزشا, وسى باعىتتا پراكتيكالىق ىنتىماقتاستىق ماقساتىندا ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى مامانداندىرىلعان بولىمشەلەردى قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرعان ءجون. بۇل ءۇشىن, مىسالى, وسى قىلمىستارعا قاتىسى بار ادامدار تۋرالى حالىقارالىق دەرەكتەر قورىن قۇرۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان ادامدار مەن تانىلماعان مايىتتەر تۋرالى ءبىرىڭعاي مەملەكەتارالىق دەرەكتەر قورىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەۋ كەرەك. وسى اقپاراتتى ادام ساۋداسىمەن بايلانىستى قىلمىستاردىڭ قۇرباندارىن ىزدەستىرۋدە جانە تانۋدا پايدالانۋعا بولادى.
ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءبىز ادامداردىڭ زاڭسىز ترافيگىنە قاتىسى بار جۇمىس ىستەيتىن قىلمىستىق توپتار تۋرالى, ولار قولداناتىن ازاماتتاردى تارتۋ جانە اكەتۋ ادىستەرى مەن تاسىلدەرى تۋرالى اقپارات الماسۋدى دەر كەزىندە قامتاماسىز ەتۋدى, ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بىرلەسىپ جەدەل-ىزدەستىرۋ جانە جەدەل-الدىن الۋ شارالارىن وتكىزۋىن كەڭىنەن تاجىريبەگە ەنگىزۋدى ۇسىنامىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.
