بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرەدى

تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن جىلدان باستاپ, ەلىمىزدە عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتىپ, ءبىلىم كە­ڭىس­تىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا ايرىق­شا كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. «حالىق پەن حالىقتى تەڭەستىرەتىن – ءبىلىم» دەپ ۇلى مۇحتار اۋەزوۆ ايتقانداي, باسەكەگە قابىلەتتى ءشا­كىرت, مامان دايىنداۋ – ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتىمىز. «ءبىلىم تۋرالى» قر زاڭىنداعى: «ءبىلىم بەرۋ ءجۇ­يەسىنىڭ باستى مىندەتى – ۇلتتىق جانە ازاماتتىق قۇندىلىقتار, عىلىم مەن پراكتيكا جەتىستىكتەرى نەگىزىندە جەكە ادامدى قالىپ­تاس­تىرۋعا جانە كاسىبي شىڭدارعا باعىتتالعان ءبىلىم الۋ ءۇشىن قا­جەتتى جاعدايلار جاساۋ, وقىتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, ءبىلىم بەرۋدى اقپاراتتاندىرۋ, حا­لىق­ارالىق عالامدىق كوممۋنيكا­تسيا­لىق جەلىلەرگە شىعۋ» دەگەن جولدار ءاربىر مۇعالىمنەن ىزدەنىستى, بىلىمدىلىك پەن بىلىكتىلىكتى قا­جەت ەتەدى. بىلىكتى ۇستاز عانا شاكىرتىن ءبى­لىم نارىمەن سۋسىنداتا الادى. بۇل كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىندە جاتتا­لىپ قالعان ۇعىم. ال ۇستاز بىلىكتىلىگى مەن بىلىمدىلىگىن قالاي قام­تاماسىز ەتۋ كەرەك؟ رەسپۋبلي­كا­نىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب.جۇماعۇلوۆ جالپى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ جاقسارۋىن وسى سالانى قارجىلاندىرۋدىڭ تۇپكىلىكتى وزگەرۋىمەن بايلانىستىرادى. ول ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ ءتيىمدى جانە تۇسىنىكتى بولۋىنا قول جەتكىزۋ قاجەتتىگىن ايتىپ كەلەدى. وسى ورايدا مۇعالىم مامان­دىعىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ با­عى­تىندا ءبىرشاما يگىلىكتى ىستەر اتقارىلماق. ەڭ باستىسى, مۇعا­لىم­نىڭ ەڭبەكاقىسى جۇمىس ءناتي­جەسىنە بايلانىستى تولەنەتىن بو­لادى. بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ ينستيتۋتىنىڭ باس­تى ۇستانىمى – تىڭداۋشىلاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ. ينس­تيتۋت قىزمەتكەرلەرى كۋرس بارى­سىندا وبلىس پەداگوگتارىنىڭ شە­بەرلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ينتەراكتيۆتى تاقتانىڭ, ينتەرنەتتىڭ مول اقپاراتتىق مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى قولدانادى. قازىرگى ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى­نىڭ جاڭا پاراديگماسىنا ساي وقى­تۋدىڭ ساپاسىن, ناتيجەلىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ينس­تيتۋتتا وبلىستىق ليتسەنزيا ءجا­نە ساراپتاما قىزمەتى جۇيەلى ءتۇر­دە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بۇل لي­تسەنزيالىق كەڭەستەن وبلىس مۇعا­لىمدەردىڭ ءوز ءىس-تاجىريبەسىنە باي­لا­نىستى وقۋ-ادىستەمەلىك, ەۋروستاندارت ۇلگىسى بويىنشا جاسالعان دەڭگەيلىك تاپسىرمالار جيناقتا­رى, مەملەكەتتىك ارالىق باقىلاۋ مەن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە دايىندىق جاساۋعا بايلانىستى ۇسىنىستار, ءارتۇرلى پاندەردى وقى­تۋعا ارنالعان ادىستەمەلىك نۇس­قاۋلىقتار مەن كومەكشى قۇرالدار شىعارىلىپ وتىرادى. قوستاناي قالالىق ءبىلىم ءبولىمى ءاربىر مەكتەپ ءۇشىن ۆەب-سايتتار اشىپ, قالا كولەمىندە ۆيرتۋالدى ادىستەمە­لىك كومەك كورسەتىپ كەلەدى. سو­نى­مەن قاتار ادىستەمەلىك كابينەتتە جەلىلىك پەداگوگيكالىق قوعام جۇ­مىس اتقارادى. مۇنداي تاجىريبە­لەردى رەسپۋبليكا كولەمىندە تاراتۋ قولعا الىنىپ وتىرعانى بەلگىلى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – بۇگىنگى بۇلدىرشىندەر. ولاردى جان-جاقتى ءبىلىمدى, ينتەل­لەك­تۋال­دى جاستار ەتىپ قالىپتاستىر­عان­دا عانا قازاق ەلى باسەكەگە قا­بىلەتتى مەملەكەتتەر قاتارىنان كورىنبەك. اڭگىمە جاس ۇرپاقتى جان-جاقتى جەتىلگەن تۇلعا ەتىپ تاربيەلەۋدە بولىپ وتىر. «مەك­تەپتىڭ جۇرەگى – مۇعالىم» دەپ ىبىراي التىنسارين بابامىز ايت­قانداي, الدىمەن مۇعالىمدى جان-جاقتى, ءبىلىمدى جانە رۋحاني باي تۇلعا ەتىپ ءوسىرۋىمىز كەرەك. بالانىڭ كوزىن بىلىمگە مۇعالىم اشادى. سوندا ۇستازدى قالاي دايارلايمىز؟ ەڭ باستىسى, ۇستاز بۇگىنگى ءومىر اعىمىنا ىلەسۋى كەرەك. قازىرگى مۇعالىم جاڭا ءبىلىم بەرۋ پاراديگماسى نەگىزىندە ين­نو­ۆاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن ينتەراكتيۆتى ءادىس-تاسىلدەردى تە­رەڭ مەڭگەرۋلەرى ءتيىس. وسىنىڭ بار­لىعى دا ۇستازدىڭ ينەمەن قۇ­دىق قازعانداي وقۋمەن, ەڭبەكپەن, ىزدەنىسپەن قول جەتەتىن تابىسى. 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ جاعدايىندا مۇعالىمدەر ءۇشىن ينس­تيتۋتتا عىلىمي-پراكتيكالىق كون­فەرەنتسيالار, جوبالاردى قور­عاۋ جۇمىستارى, وقۋلىقتاردى تال­داۋ ەكسپەريمەنتتەرى ۇيىمداس­­تى­رىلىپ وتىرادى. ينستيتۋتتىڭ دارىسشىلەر قۇ­را­مىندا 70-تەن ارتىق مامان بار. ءبىلىم باسقارماسىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى, جوعارى وقۋ ورىندارى­نىڭ, كوللەدجدەردىڭ وقىتۋشى­لا­رى جانە تاجىريبەلى مۇعالىمدەر, جەتەكشىلەر, تاربيە جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋشىلار, ادىسكەرلەر بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە كەلگەن ۇس­تاز­دار الدىندا ءدارىس وقيدى. كۋرس­تاردىڭ ساپاسىن كوتەرۋدى قا­زاقستاننىڭ, رەسەيدىڭ ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىمەن بايلانىسۋ ار­­قىلى قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب.جۇماعۇلوۆ شەتەلدىك وزىق ءتا­جى­ريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, مۇعا­لىم­دەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولەدى. بۇگىندە مۇ­عالىمدەردىڭ عىلىمي دارەجەلەرى وتە ماردىمسىز. ءبىلىم سالاسىندا جۇرگەن قىزمەتكەرلەر عىلىمي جۇ­مىسقا از تارتىلعان. پەداگوگي­كالىق جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇ­سەتىندەردەن پسيحولوگيالىق, پە­دا­گوگيكالىق قابىلەتتەرىن تەكسەرۋ ماقساتىندا ەمتيحان ەنگىزۋ ۇسى­نىسىن دا وتە دۇرىس دەپ سا­ناي­مىز. مەكتەپتە وتكىزىلەتىن پە­دا­گوگيكالىق پراكتيكادا ستۋدەنتتەر بولاشاق مامان رەتىندە تاجىريبە جيناقتامايدى. پراكتيكادان ءوت­كەن مۇعالىمدەرگە جوعارى وقۋ ورنى تاراپىنان, اسىرەسە ادىستە­مە­لىك جاعىنان كومەك از كورسەتى­لەدى. سول سەبەپتى جەكە مەنشىك جوعارى وقۋ ورىندارىن قىسقارتۋ كەرەك دەگەن ماسەلە ورىندى دەپ ويلايمىز. قازىرگى ءبىلىمنىڭ مازمۇنى سانمەن ەمەس, ساپامەن ولشەنەتىن كە­زەڭ. ءبىر كەزدەرى اسا قۇرمەتتى دە قادىرلى بولعان وسى ماماندىقتىڭ بۇل كۇندە بەدەلى تومەندەپ كەتكەنى ەشكىمگە دە جاسىرىن ەمەس. جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە تال­پىن­عان تالاپكەرلەر مۇعالىم ما­مان­دىعىن مەنسىنبەيدى. كوپشىلىك مۇعالىم ماماندىعى بەدەلىنىڭ ءتۇ­سىپ كەتۋىن ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىمەن, ەڭبەكاقىسىنىڭ از­دى­عىمەن نەمەسە مەكتەپتىڭ تەح­ني­كالىق جابدىقتالۋ جاعدايى­مەن بايلانىستىرادى. حالقىمىز ۇستازدى ەرەكشە ۇلىقتاپ, قادىر­لەگەن. ال قازىر سول سىي-قۇرمەت قايدا؟ بۇل مۇعالىمدەردىڭ الەۋ­مەت­تىك جاعدايىن جاقسارتۋدى تالاپ ەتەدى. ءوزىن ءوزى بايىتۋعا, دەم­الۋعا, دۇرىس كيىنۋگە جاعدايى جوق مۇعالىم شاكىرتى ادىندا ءوز ءمۇم­كىندىگىن تولىق كورسەتە المايدى. پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندا­رىنا ءتۇسۋدىڭ جەڭىلدىگى ءبىلىم سا­پاسىنىڭ دەڭگەيىنە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. كوبىنە ۇبت-دا از ۇپاي جينايتىن بالالاردىڭ بۇل ما­مان­دىقتى امالسىزدان تاڭداي­تى­نى انىق. وسى جاعدايدى مينيستر ءوز سوزىندە ەرەكشە قاداپ ايتقان. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كوزگە باتتيىپ تۇرعان كوپ جايلار كادر جۇيەسىن تەز ارادا ءتۇپ نەگىزىمەن قايتا دايارلاۋ قاجەتتىگى تۋىپ وتىرعاندىعىن ەسكەرتەدى. مينيستر بۇل جۇمىستىڭ ەكى باعىتىن ايقىندادى. ءبىرىنشىسى – پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنداعى ستۋدەنتتەردىڭ باستاپ­قى دايىندىعى, ەكىنشىسى – بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ. مينيستر ايتقانداي, كەڭەس ودا­عى زامانىندا قالىپتاسقان پەدكادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تى­رۋ جۇيەسى قازىرگى الەمدىك ءتا­جى­ريبەگە ساي كەلمەيدى. بۇل ماسە­لە­نى شەشۋدىڭ وڭتايلى جولى ۇسى­نى­لادى. بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ءجۇ­يەسىن كوپدەڭگەيلى جانە كوپكوم­پو­نەنتتى جۇيە بويىنشا قايتا قۇ­رۋ ماق­ساتقا جەتكىزەدى. بۇل ءۇش­ىن ءبى­لىك­تىلىكتى ارتتىرۋدىڭ ءۇش با­زا­لىق كەشەنىن دايىنداۋ كەرەك – «پە­داگوگيكالىق شەبەرلىك ورتا­لىق­تارى», «پەداگوگتاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ۇلتتىق ورتا­لىعى» جانە «پەداگوگيكالىق جو­عارى وقۋ ورنىنداعى مۇعالىم­دەر­دىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ» ورتا­لىق­تا­رى. بۇل شارالار ۇيىمداس­تىرۋ­شى­لىق قۇرىلىمى, مازمۇنى مەن ادىستەمەسى جاعىنان الەمدىك پراك­تيكاعا سايكەس بولاتىن مۇعالىم­دەر­دىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇيە­سىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز وبلىستىڭ ءبىلىم كەڭىستىگىن­دە مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ ءۇشىن جۇزەگە اسىرىلاتىن شا­رالار كەشەنى وسى سالادا باسە­كەگە قابىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى دەپ ويلايمىز. تەمىرعالي ەرماعامبەتوۆ, قوستاناي وبلىستىق بقبا جانە قدي ديرەكتورى.