قازاقستان • 05 مامىر, 2017

اسكەرى الەۋەتتى ەلدىڭ ۇيقىسى تىنىش

147 رەت
كورسەتىلدى
9 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىن العان العاشقى كۇننەن باستاپ مەملەكەتتىڭ قورعانىسىن قامتاماسىز ەتۋ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الدىنا قويعان العاشقى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولدى. 1992 جىلدىڭ مامىر ايىندا پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى جارلىعى شىعىپ, سونى ىسكە اسىرۋعا بارلىق اسكەري قىزمەتكەرلەر قىزۋ كىرىسىپ كەتتىك. العاشقى بەس جىلدا وتە قيىن بولدى, ەلدىڭ ەكونوميكاسى دا داعدارىسقا ءتۇسىپ, اقشا كۇننەن-كۇنگە قۇنسىزدانىپ جاتقان جاعدايدا قورعانىستى قامتاماسىز ەتۋ وڭاي بولعان جوق. اسكەري كادرلار دا جەتىسپەدى. كەڭەس وداعىنان قالعان اسكەري تەحنيكالار ەسكى, ولارعا قۇياتىن جانارماي جوق, جوندەپ, ساپقا قوياتىن قوسالقى بولشەكتەر, قارۋ-جاراق جەتىسپەيدى, ساتىپ الۋعا قاراجات جوق. كسرو-نىڭ باسقا وڭىرلەرىندە ءجۇرىپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ شاقىرۋى بويىنشا كەلگەن قازاقستاندىق اسكەري كادرلاردى قونىستاندىرۋ, جاڭا جۇمىستارعا ورنالاستىرۋ – وسىنىڭ ءبارى-ءبارى كەيىنگە قالدىرىلماي شەشۋگە تۋرا كەلگەن پروبلەمالار بولعاندىقتان, ۇلكەن قيىندىقتارمەن ەڭسەرىلىپ جاتتى.

اسكەرى  الەۋەتتى ەلدىڭ ۇيقىسى تىنىش

ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن باسقا ەلدىڭ اسكەري ازاماتتارى دا كوپ ەدى, ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى ءوزىنىڭ قول استىنداعى ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق قۇندىلىقتاردى ۇرلاپ نە­مەسە ساتىپ كەتۋ سياقتى ىستەرمەن اي­نا­­لىسقانى دا جاسىرىن ەمەس. ءتىپتى, ءبۇل­­دىرىپ, قيراتىپ كەتۋگە تىرىسقان قاس­­كۇنەمدەر دە بولدى. ءبىر جاعىنان اس­­كەر قۇرىلىپ, بارلىق كۇشتەر سو­عان شو­عىرلاندىرىلىپ جاتقاندا, وسىن­داي­لاردىڭ قىلمىستى ىستەرىن اشۋعا دا تۋ­را كەلدى. 
سونىڭ بارىنە توتەپ بەرىپ, پرەزيدەنت – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ارميا گەنەرالى, العاشقى قورعانىس ءمي­نيسترى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ باسقارۋىمەن بارلىق ماسەلەلەر ۇلكەن قيىنشىلىقپەن ەپتەپ شەشىلىپ جاتتى. ءوزىم­نىڭ سول كەزدە قازاقستان ارميا­سى­نىڭ قۇرىلۋ تاريحىنىڭ ورتاسىندا جۇر­گە­نىمدى وسى كۇنى ماقتان ەتەمىن. 
الدىمەن قازاقستان وفيتسەرلەرىن داي­ىندايتىن اسكەري جۇيەنىڭ ءتۇرلى سالا­سىنا باعىتتالعان اسكەري وقۋ ورىندارى قۇ­رىلدى. وسىعان دەيىن قازاقستاندا وفي­تسەرلەر دايىندايتىن ەكى عانا جوعارى وقۋ ورنى بار ەدى. ولار الماتىنىڭ جالپى جوعارى كوماندالىق جانە الماتى شە­كارا ۋچيليششەلەرى بولاتىن. 
ارميا گەنەرالى ساعادات نۇر­ما­عام­بە­توۆ جوعارعى كەڭەستىڭ كە­لى­سى­مى­مەن مە­نى كا­در دايىنداۋ ءىسىن دۇرىس جولعا قويۋ ءۇشىن الماتىنىڭ جوعارى جالپى اس­كە­ري كو­ماندالىق ۋچيليششەسىنە باسشى ەتىپ تاعايىندادى. بۇل قازاقستان قارۋلى كۇش­تەرىن قۇرۋ ءۇشىن جاريالانعان 1992 جىلعى جارلىقتان كەيىن بولعان وقي­عا ەدى. مەن وسى قىزمەتتە 10 جىل بوي­ى ىستەپ, قولىمنان كەلگەن بارلىق مۇم­كىندىگىمدى قازاقستان اسكەرىنىڭ وفي­تسەرلەرىن دايىنداۋعا ارنادىم. بۇ­رىن ءبىر-اق سالانىڭ وفيتسەرلەرىن داي­ىندايتىن وقۋ ورنىن ەندى تانكيس­تەر, ارتيللەريستەر, اسكەري تەحنيكا ينجەنەر-وفيتسەرلەرىن, بايلانىسشىلار دايىندايتىن كوپسالالى وقۋ ورنىنا اينالدىردىق. 
وقۋ ورنىنىڭ ماتەريالدىق-تەحني­كا­لىق بازاسىن نىعايتۋعا بارلىق كۇش-جى­گەرىمدى سالدىم. مەملەكەت باسشىسى ءبىز­دىڭ تالاپتارىمىزدىڭ وڭ شەشىلۋىنە نا­زار اۋدارىپ, ۇنەمى قولداپ وتىردى. سو­ڭىنان اسكەري اكادەمياعا اينالعان وقۋ ورنىندا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس اشى­لىپ, بىلىكتى مامانداردىڭ عىلىمي اتاق الۋىنا جول اشىلدى. مەن تاريح عى­لىمدارىنىڭ الدىمەن كانديداتى, ءبى­راز جىلدان كەيىن دوكتورى عىلىمي اتاعىن قورعادىم. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ وقۋ ورنىمىزدى بىتىرگەن تالاي تۇلەك اس­كەرىمىزدىڭ باسشىلىق قىزمەتتەرىندە ءجۇر. ءبارى دە بىلىكتى ماماندار, جوعارى شەن­دى وفيتسەرلەر بولعان. ولارمەن كەزدەس­كەندە كەۋدەمدى ماقتانىش سەزىمى كەر­نەيدى.
جوعارى ءبىلىمدى وفيتسەرلەر دايىن­داۋ­داعى ەڭبەگىمىز جوعارى باعالانىپ, گەنە­رال-لەيتەنانت اتاعىن العان مەنى 2002 جى­­لى پرەزيدەنت ءوزىنىڭ جارلىعىمەن قور­­عانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قىز­­مەتىنە اۋىستىردى. بۇل قىزمەتتە دە باسقا مىندەتتەرىممەن قاتار, كادر­لار دايىنداۋ سالاسىن باقىلادىم. اكا­­دەميادان اسكەري ۋچيليششەنى ءبو­­لىپ, قازىرگى اقمولا وبلىسىنىڭ ششۋچينسك قا­لا­سىنا اۋىستىردىق. ال اكا­دە­ميا­نىڭ ورنىندا قۇرلىق اسكەرلەرى وفي­­تسەرلەرىن دايىندايتىن وقۋ ورنى قۇ­رىل­دى. اقتوبە قالاسىنداعى بۇرىنعى ازا­ماتتىق اۋە اۆياتسياسى ماماندارىن داي­ىندايتىن وقۋ ورنى اسكەري-اۋە كۇش­تەرىنىڭ وفيتسەرلەرىن دايىنداۋعا اۋىس­­تىرىلعان. وسى جانە الماتىداعى ر­ا­­ديوەلەكترونيكا بايلانىسى اسكەري ينس­­تيتۋتتارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحني­كا­­لىق بازالارى جەتىلدىرىلدى. ولارعا وسى زامانعى ۇزدىك تەحنيكالار الىنىپ, ازا­­ماتتىق بىلىكتى ماماندار قىزمەتكە شا­قىرىلدى. كۋرسانتتاردىڭ جاتىن ور­نى مەن قامتاماسىز ەتىلۋى بارىنشا ارت­تىرىلدى. 
پەتروپاۆل قالاسىندا 2000 جىلى ىشكى اسكەرلەر وفيتسەرلەرىن دايىندايتىن جوعارى وقۋ ورنى اشىلعان. بۇل وقۋ ورنى دا ءوزىنىڭ مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. ال ششۋچينسك قالاسىندا زامانا تالابىمەن سەرجانتتار دايىندايتىن كادەت كورپۋسى جۇمىس ىستەيدى. بۇلاردان باس­قا, الماتى, شىمكەنت, قاراعاندى قا­لالارىنداعى سالالىق مەكتەپتەرىمىز, استانا قالاسىنداعى «جاس ۇلان» مەك­­تەبى جوعارى اسكەري ورىندارىنا تۇ­سۋ­گە جاستاردى دايىندايدى. وسى وقۋ ورىن­دارىنىڭ قۇرىلۋ, جاراقتالۋ جانە جە­تىل­دىرىلۋ جۇمىستارىنا كەزىندە بەلسە­نە ات­سالىسىپ, ءوزىمنىڭ ءبىلىمىم مەن تا­جى­ري­بەم­دى اياماي جۇمسادىم دەپ ايتا الامىن. 
بۇگىنگى تاڭدا استانا قالاسىنداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆ اتىن­داعى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى اسكەري عىلىمنىڭ دامۋىنا شەكسىز ۇلەس قو­سىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋىم كەرەك. وقۋ ورنىنىڭ قابىرعاسىندا سالانىڭ جوعارى بىلىكتى ماماندارى ءتۇرلى تاقىرىپتارعا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. 
2006 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ەلباسى ءوزىنىڭ جارلىعىمەن مەنى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى ۇلتتىق ۇلانىنىڭ قولباس­شى­سى لاۋازىمىنا تاعايىندادى. بۇل – وزىن­د­ىك ەرەكشەلىگى بار ايرىقشا اسكەري ءبو­لىم. ونىڭ مىندەتتەرىنىڭ قاتارىنا پرە­زيدەنت پەن مەملەكەتتىك بيلىك جانە باس­قارمالاردىڭ جوعارعى ورگاندارىن جا­نە ت.ب. كۇزەتۋ; مەملەكەتتىك تۋ مەن ەلتاڭ­بانىڭ ەتالوندارىنىڭ ساقتالۋىن قام­تاماسىز ەتۋ; شەتەل مەملەكەت باس­شى­لارىن كۇتىپ الۋ, شىعارىپ سالۋ كە­زىندە, قازاقستان مەملەكەتتىك مەيرامدا­رى مەن سالتاناتتارىندا جورالعىلىق را­سىم­دەردى ورىنداۋ جانە ت.ب. ەنەدى. 
پرەزيدەنت 1995 جىلدىڭ 5 جەلتوق­سان­داعى زاڭ كۇشى بار جارلىعىمەن رەس­پۋبليكالىق ۇلاننىڭ تىكەلەي قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنە با­عى­­نا­­تىنىن جانە قازاقستان رەس­پۋب­لي­كا­سى­نىڭ قارۋلى كۇشتەرى قۇرامىنا كىر­مەي­­تىنىن ايقىندادى. وسى قىزمەتتى مەن التى جىلداي اتقاردىم. ال 2012 جىلدان باستاپ پارلامەنت ماجىلىسىنە دەپۋتات بولىپ سايلاندىم. سوڭعى بەس جىلدا پارلامەنتتىڭ حالىقارالىق ىستەر, قور­عا­نىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە قىز­مەت جاساپ كەلەمىن. قورعانىس سالاسىنا قا­تىستى بارلىق زاڭنامالىق اكتىلەرگە ارا­لاسىپ, قولدان كەلگەنىنشە ءوزىمنىڭ كو­مەگىمدى كورسەتۋدەمىن. سونداي-اق, اس­كەري قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك تۇر­عى­دان قامتاماسىز ەتىلۋىنە بايلانىستى زاڭ جوبالارىن جەتىلدىرۋگە بەلسەندى تۇر­دە قاتىسىپ, ءوزىمنىڭ ۇسىنىستارىم مەن پىكىرلەرىمدى قوسىپ وتىرامىن. سون­دىق­تان بۇل جەردە دە مەن اسكەري سالادان اۋ­لاق كەتكەن جوقپىن دەپ ايتا الامىن. 
قازىر قارۋلى كۇشتەردىڭ الدىندا وتە ۇلكەن جاۋاپتى مىندەتتەر تۇر. 
جىل سايىن اسكەري پاركىمىزدى تەح­ني­ك­ا­نىڭ سوڭعى ۇلگىلەرىمەن بەلگىلى ءبىر دەڭ­گەيدە جاڭارتىپ كەلەمىز. بۇل ۇدەرىس ال­داعى 8-9 جىلدا قارۋلى كۇشتەرىمىزدى الەم­دىك وزىق, اسكەري كۇشتەر تالاپتارى­نا ساي جاراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بە­رە­دى. بۇل جەردە مىنا ءبىر جايعا نازار اۋ­دارۋ كەرەك. الەمنىڭ بىردە-ءبىر ەلىنىڭ ار­­مياسى قازىرگى زامانعى اسكەري تەحنيكا 100 پايىز قامتاماسىز ەتىلمەگەن. ويت­كە­نى, ءاربىر تەحنيكانىڭ بەلگىلى ۋاقىتتا اۋ­ىس­­تىرىلۋى ءتيىس. مەرزىمى كەلگەندە كون­سترۋكتورلار ولاردى ودان ءارى جە­تىل­دى­رىپ, قۋاتىن ارتتىرىپ وتىرادى. سول تۇر­عىدان كەلگەندە, ءبىزدىڭ قارۋلى كۇش­تەرىمىزدە دە ستراتەگيالىق ماڭىزدى كور­سەت­كىشتەر ۇنەمى انىقتالىپ وتىرادى. ال بۇل – اسكەرلەرىمىز ەڭ وزىق تەحني­كا­مەن جاراقتاندىرىلا بەرەدى دەگەن ءسوز.
قازىر مەملەكەت تاراپىنان اسكەريلەر ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. قارۋلى كۇش­تەردىڭ بولىمدەرى ۇنەمى ءتۇرلى دەڭ­­گەي­دە وقۋ-جاتتىعۋلار وتكىزىپ, اس­كەري شە­بەرلىگىن, كاسىبي بىلىكتىلىگىن كو­تە­­رىپ وتىرادى. ءبىز – ۇجىمدىق قاۋ­ىپ­­سىز­دىك شارتى ۇيىمىنا مۇشەمىز. جىل ساي­ىن وسى ۇيىمعا مۇشە مەملە­كەت­تەر اس­كەرلەرىمەن بىرگە اسكەري جات­تى­عۋ­لار­عا قاتىسامىز. جىلدام ءارى شا­لت
قي­مىل­دايتىن ۇتقىر اسكەرىمىزدىڭ شە­بەر­لىك­تەرى سول جاتتىعۋلاردا انىق باي­قا­لا­دى. زاماناۋي تەحنيكا مەن قارۋ, بى­لىكتى اس­كەري مامان كەز كەلگەن جاعدايدا العا قوي­عان ماقساتىنا جەتە الادى. 

اباي تاسبولاتوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, گەنەرال-لەيتەنانت

سوڭعى جاڭالىقتار