ەستەرىڭىزدە بولسا, وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وپەك-كە مۇشە مەملەكەتتەر مەن وعان كىرمەيتىن مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر بىرلەسىپ, بيىلعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جىل ورتاسىنا دەيىن ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 1,8 ملن باررەلگە ازايتۋ تۋرالى كەلىسىم جاساسقان ەدى. ناتيجەسىندە, 45 دوللارعا ساۋدالانعان قارا التىن ءبىر ايدىڭ ىشىندە 50 دوللاردان اسىپ كەتكەن ەدى.
دەي تۇرعانمەن, ماماندار بۇل كورسەتكىشتىڭ دە كوڭىل كونشىتەرلىك ەمەس ەكەنىن ايتقان. جوسپار بويىنشا, ءوندىرىستى ازايتقاننان كەيىن, جىل ورتاسىنا قاراي باعا 55-60 دوللار بولادى دەپ كۇتىلگەن ەدى. ال قازىرگى تاڭدا باعا 52-56 ارالىعىندا قۇبىلۋدا.
باعانىڭ كوتەرىلمەي قويعانىن ينۆەستورلار اقش ەنەرگەتيكتەرىنەن كورەدى. مالىمەتتەرگە قاراعاند, امەريكالىق كومپانيالار وندىرىسكە قارقىن بەرىپ, نارىقتاعى ۇسىنىستى تاعى دا ۇلعايتىپ جىبەرگەن. ونىمەن قويماي, اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ وسى اپتادا اقش جاعالاۋىنداعى اۋماقتاردا مۇناي مەن گاز شىعارۋ تۋرالى قاۋلىعى قول قويىلاتىنى ايتىلدى. جەرگىلىكتى اقپارات كوزدەرىنىڭ مالىمەتىنشە, ترامپ مۇناي-گاز سالاسىندا 32 قاۋلىعا قول قويماقشى. ولاردىڭ ءبىرى ەل جاعالاۋىنداعى ايماقتاردا گاز بەن مۇناي ءۇشىن وڭتايلى جەرلەردى شولۋعا ارنالادى. قاۋلىلارعا قول قويىلسا, بۇل قايراڭدا مۇناي مەن گاز ۇڭعىمالارىن بۇرعىلاۋدىڭ ءبىرىنشى قادامى بولادى. ارينە, بۇل باعاعا كەرى اسەر ەتپەك.
باعانىڭ ارزاندىعىنا اقش كومپانيالارىن عانا كىنالاپ قويۋ ابەستىك بولار. ءبىر كەزدەرى مۇناي ءوندىرىسىن ازايتۋ تۋرالى ءبىرىنشى بولىپ باستاما كوتەرگەندەردىڭ ءبىرى ساۋد ارابياسى ەندى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ سول كەلىسىمشارتتى ۇزارتۋعا اسىعار ەمەس. سونىمەن قاتار, ەلدىڭ ۇلتتىق مۇناي كومپانياسى Saudi Aramco يران مەن يراك كومپانيالارىن ازيا نارىعىنان ىسىرۋ ءۇشىن باعانى ادەيى تومەندەتىپ ساتىپ جاتقانى ايتىلۋدا.
سونىمەن قاتار ساۋديا ەكسپورت كولەمىن دە ۇلعايتۋدا. كەلەر جىلى قىزىل تەڭىزدەگى مۋادجيز پورتى جوندەلگەننەن كەيىن ەكسپورت ءتىپتى كوبەيمەك.
پارسىلارعا كەلەر بولساق, يراننىڭ دا, يراكتىڭ دا ەنەرگەتيكا ۆەدومستۆو وكىلدەرى وپەك+ كەلىسىمشارتىن ۇزارتۋدى قولداپ وتىر. دەگەنمەن, يراكتىڭ قوياتىن وزىندىك شارتى بار. ەلدەگى ساياسي تۇراقسىزدىقتان ءوندىرىستىڭ تومەندەپ كەتكەنىنە وپەك مۇشەلەرىنىڭ تۇسىنىستىكپەن قاراپ, وندىرىسكە قويىلاتىن شەكتەۋدى ازايتۋدى سۇرايدى.
ءوز كەزەگىندە رەسەي ءالى دە ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا مويىنىنا جۇكتەلگەن ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 600 مىڭ باررەلگە ازايتۋ مىندەتتەمەسىن ورىنداماعان. دەگەنمەن, الداعى ءبىر ايدا جوسپاردى تولىعىمەن جابامىز دەپ وتىر.
وپەك+ كەلىسىمى اياسىندا تاۋلىگىنە 20 مىڭ باررەل ازايتۋ تۋرالى مىندەتتەمە العان قازاقستان كەرىسىنشە, وسى ۋاقىت ارالىعىندا وندىرىسكە قارقىن بەرگەن. تاياۋدا وپەك كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا وسى ماسەلە ءسوز بولىپ, كەيىن وعان قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ جاۋاپ بەرگەن ەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنداعى ەكى ايدا قازاقستاندا جوسپارعا ساي جۇمىس ىستەسە, ودان كەيىنگى ەكى ايدا ءوندىرىستى كوبەيتكەنى راس. ويتكەنى, قاشاعان مەن قاراشىعاناق جوسپارلى قۋاتىنا وتكەن. دەگەنمەن, مەملەكەت وپەك ەلدەرى الدىندا ءوز مىندەتتەمەسىن تولىق ورىنداماق. ول ءۇشىن الداعى مامىر-ماۋسىم ايلارىندا مۇنايدى از شىعاراتىن بولادى.
جالپى, ەكىنشى جارتىجىلدىقتا وپەك+ ەلدەرىنىڭ مۇناي ءوندىرىسىن قىسقارتۋ تۋرالى كەلىسىمى ءوز كۇشىندە قالا ما؟ ينۆەستورلار ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مالىمدەمەلەرىن العا تارتا وتىرىپ, جىل سوڭىنا دەيىن اتالعان مەملەكەتتەر سول شارتتى ساقتايدى دەيدى. جىل باسىنان بەرى 10 دوللارعا قىمباتتاعان شيكىزات الداعى جارتى جىلدا تاعى وسىنشالىقتى قىمباتتاۋى مۇمكىن ەكەنى دە ايتىلۋدا. وعان سەبەپ, بۇگىنگە دەيىن نارىقتاعى ۇسىنىستىڭ سۇرانىستان ارتىقتىعى جويىلىپ, بالانس ورناسا, ەندى ۇسىنىستىڭ تاپشىلىعى تۋماق. بۇل ءوز كەزەگىندە باعانىڭ ايتارلىقتاي قىمباتتاۋىنا تۇرتكى بولۋى ءتيىس.
مۇناي باعاسىنا تىكەلەي بايلانىستى تەڭگە باعامى تۋرالى وتاندىق ساراپشىلار دا كەسىپ ەشتەڭە ايتا الماي وتىر. ونىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس. ويتكەنى, ءبارى 25 مامىرعا بەلگىلەنگەن وپەك وتىرىسىن كۇتۋدە. وندا الگى كەلىسىمدى ۇزارتۋ نەمەسە كۇشىن جويۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانباق.
باۋىرجان مۇقانوۆ
"ەگەمەن قازاقستان"
