ءانىم – ەلىمە تارتار سىيىم

مەنىڭ اتام دالەلحان سۇگىر­باي ۇلى شىعىس تۇركىستان قا­زاق­تارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعا­لىسىن باسقارۋشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە تاريحتا قالعان تۇلعا. اتام 1949 جىلى بۇكىلقى­تاي­لىق ءبىرىنشى قۇرىلتايعا بارا جاتقاندا قاسىنداعى سەرىكتەرى –اۆتونوميانىڭ باسشىلارى احمەتجان قاسىمي, ىسقاقبەك ءمۇ­مينوۆ, ابدىكارىم ابباسپەن ءبىر­­­گە ۇشاق اپاتىنان قايتىس بول­­عان ەدى. ونىڭ ارتىندا ءپاتى­حان, بوكەيحان, شىڭعىسحان, بىلىكحان, تابىسحان اتتى ۇلدارى قالدى. مەن بوكەي­حاننىڭ قىزى­مىن. كىشكەنتايىمىزدان قىتاي جەرىندە اتا-انامىزدىڭ اتا­جۇرت­قا دەگەن ىنتىزارلىعىن, ولار­دىڭ جۇرەك تۇبىندە شىمىر­لاپ جاتقان ساعىنىشىن اڭعا­رىپ وسكەندىكتەن, ءبىزدىڭ دە ەسىل دەرتىمىز ۇنەمى قازاقستان بولا­تىن. ال جالپى اتامەكەنگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى ەشقان­داي دا اۋىزدىقتاۋعا كونبەيتىن ىڭكارلىكتەن – ءبىر كورسەم, توپى­راعىن باسسام, اۋاسىن جۇتسام, سۋىن ىشسەم, ءدامىن تاتسام دەگەن تولىپ جاتقان ارمانداردان تۇرا­دى. سول ارمان جەتەلەپ, مەن دە 1998 جىلى وتانىما كەلدىم. قىتايدا پەكين ۇلتتىق كون­سەر­ۆاتورياسىن ءتامامداسام, ەلگە كەلگەسىن روزا جامانوۆا اپا­مىزدىڭ ايالى الاقانىنىڭ جى­لۋىن سەزىندىم. اسپيرانتۋرادا وقىپ, ءبىلىمىمدى تولىقتىردىم. سەكەن تۇرىسبەكوۆ اعا ءوزى قۇر­عان «اق جاۋىن» انسامبلىنە ءان­شى­لىككە شاقىردى. وسى انسامبلمەن استاناعا گاسترولگە كەلىپ, ودان استانادا قالۋعا مىر­زاتاي جولداسبەكوۆ اعامىز­دىڭ كو­مەگى ءتيىپ, ەلگە ونە­رىمدى كورسەتۋگە مۇمكىن­دىك تۋ­دى. وسىنىڭ بار­لىعى تاۋ­قىمەتتى جىل­دار­دا جەر بەتىنە بى­تى­راپ كەتكەن باۋىرلارىن جيناي بىلگەن ەلباسى­مىزدىڭ ار­قاسى. شەت جەردە ءجۇر­گەن قانشاما قازاق اتا­جۇرتىنا ورال­دى, قال-قا­دەرىنشە ەلىنە ەڭبەك ەتىپ, تاۋەلسىز وتانى­مىز­­دىڭ ءبىر كادەسىنە جا­راساق, سوعان جانىم سا­داعا دەيدى. ەل بولۋ ءۇشىن وسىدان ارتىق نە كەرەك. بىلتىرعى جىلى ەلىمىز ەۋرو­پا­داعى قاۋىپ­سىز­دىك جانە ىنتىماق­تاستىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى بول­عانى وزىمىزگە بەلگىلى. سوندا ۆەنا قالاسىندا توراعالىقتى قو­رى­تىندىلاۋ جينالىسىنىڭ ايا­سىن­دا وتكەن قازاقستان ونەر شە­بەر­لەرى­نىڭ كونتسەرتىنە قاتىسۋعا بارعان­بىز. وسى ساپاردا جۇرگەندە ماعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىر­گەن قاي­راتكەرى اتاعى بەرىلگەنىن ەستىدىم. قالاي قۋانباسسىڭ. قاي ادام دا توككەن تەرى باعالانىپ جاتسا مار­قايادى ەمەس پە, ال ونەر ادامى ءۇشىن ونىڭ ورنى تىپتەن بولەك. شابىتىڭ شالقىپ, شىعار­ما­شى­لى­عىمدى ودان ءارى دامىت­سام, حال­ق­ىما ونەرىمدى كورسەتسەم, شىڭدا­لا تۇسسەم دەيسىڭ. مەن ءۇشىن ەڭ ءبىر مارتەبەلى نارسەنىڭ ءبىرى – شەت مەملەكەتتەرگە قازاقستان اتىنان بارىپ ءان ايتۋىم. ونەردىڭ ارقاسىندا الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ ءبىرازىن ارا­لا­دىم. ايتايىن دەگەنىم, وزگە ەلدىڭ ادامدارى قازاق ونەرىن تاماشالاپ, ءبىزدىڭ كەرەمەت ۇلتتىق كيىمدەرىمىزگە تاڭعالىپ, قازاق مۋ­زى­كاسىنا قول سوعادى, جانىم سوندا قۋانىشقا ءبو­لەنەدى. شى­نىندا ءبىزدىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىمىزدەگى, اۋەن-سازى­مىز­داعى بوياۋ­لارى­مىز ەشبىر كلاسسيكالىق تۋىن­دىدان كەم ەمەستىگىن ءوزىمىز دە بىلەمىز عوي, ال سونى وزگەلەر مويىنداپ, قولدارىن سوعىپ, كون­تسەرتتەن كەيىن پىكىرلەرىن اي­تىپ جاتقاندا, تۋعان حالقىڭ ءۇشىن مارقايىپ تۇراسىڭ. شۇكىر, ءبىز اتاجۇرتىن اڭ­ساپ, ساعىنىشىن جۇرەگىنىڭ ءتۇبى­نە تۇيگەن اتالارىمىزدىڭ ارما­نىن جۇزەگە اسىرىپ, بابالارى­مىز­دان ميراسقا قالعان قاسيەتتى جەرگە تابانى تيگەن, وسىندا كەلىپ, تاۋەلسىز ەلىم بار دەپ مارقايعان ۇرپاقپىز. قىتايدا جۇرگەندە ارمانىمنىڭ ەڭ بيىك اسقارى – ەلگە كەلىپ, قازاق جۇر­تىن ءانىم­مەن سۋسىنداتۋ بولا­تىن. ارما­نىم ورىندالدى, ەلىمە جەتتىم, بيىك-بيىك ساحنالاردان ءان سالىپ ءجۇرمىن. مەن ءۇشىن ءانىمدى ءسۇيىپ تىڭداپ, قولداۋ كورسەتكەن تۋعان ەلىمە ونەرىم­مەن قىزمەت ەتۋدەن ارتىق باقىت جوق. گۇلزيرا بوكەيحان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.