ءتىل تاقىرىبىن تىم ساياسيلاندىرىپ جىبەردىك

بارلاپ قاراساڭ, تۋعان تىلگە جانى كۇيەتىن, انا ءتىلىن ارداق­تايتىن ادام كوپ سياقتى. بيىك مىنبەرلەردەن قازاق ءتىلىنىڭ قاي­عى­سىن ايتىپ, «قۇردىمعا كەتىپ بارادى» دەپ ۇستەل توقپاق­تاي­تىن­دار دا جەتكىلىكتى. قازاق ءتىلى ءۇشىن قابىرعاسى سوگىلە ماقالا سىلتەيتىندەردىڭ سانىنا جەتە ال­مايمىز. بۇگىندە ءتىل تۋرالى ەرىن­بەگەننىڭ ەرنى جىبىرلايدى. جال­قاۋعا دەيىن جازادى. قىس­قا­سى, قازاق ءتىلى ساياسيلانىپ كەتتى. مەملەكەتتىڭ تىلگە قامقور­لى­­عىن, قابىلداعان قاۋ­لى-قارا­رىن, بولگەن قار­جى­سىن مىسالعا كەلتىرۋدەن اۋ­لاق­پىز. ءتىپتى, ول تسيفر­لاردان ادامدار جالى­عاتىن جايعا دەيىن جەتتى. وقي قالسا, گازەتتى ىسىرىپ تاس­تايدى. تىڭ­داي قالسا, راديونى ءوشى­رىپ قويادى. كورە قالسا, تەلەارنانى اۋىستىرادى. ونى كوزىمىزبەن كورىپ ءجۇرمىز. ءبىزدىڭ ايتپا­عىمىز باسقا. ءتىل تاقىرىبىن ساياسيلان­دى­رۋ­دىڭ ەش قاجەتى جوق. قازاق ءتى­لى­نىڭ قايعىسىمەن ابىروي جيناۋعا دا بولمايدى. وسى ارقىلى ساياسي ۇپايلارىن تۇ­گەندەپ جۇرگەندەر دە بار. الدەبىر سايلاۋدا قارا­پايىم قازاقتىڭ كوڭىلىن اۋلاۋ ءۇشىن قازاق ءتىلىن جالاۋ ەتىپ كوتە­رەتىندەر دە كەزدەسەدى. قىسقاسى, قازاق باردا قازاق ءتىلى ولمەيدى. ال ونى سايا­ساتتىڭ شوقپارى ەتۋ بۇگىندە ەشكىمگە پايدا بەرمەيدى. انا ءتىلىمىزدىڭ ابىرويىن ارتتى­رىپ, ايبارىن ءوسىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ەسىل باسىن تورگە شىعارۋ ماقساتىندا قانداي ارەكەتتەر جا­سالۋعا ءتيىس؟ مەملەكەتتىك ءتىل وسى مەملەكەتتىڭ ورتاق يگىلىگىنە قالاي اينالادى؟ بولاشاقتىڭ يەلەرى قازاق تىلىندە سويلەۋ ءۇشىن نە ىستەمەك كەرەك؟ وسىنداي ساۋالدارمەن اتتىنى قۇلاتۋعا بولادى. ال بىز­دىڭشە, ونىڭ جاۋابى قاراپايىم عانا. ءاربىر قازاق قازاق تىلىندە سويلەۋى كەرەك. ۇيدە دە, تۇزدە دە. تورقالى تويدا بولسىن, توپى­راقتى ولىمدە بولسىن. ءاربىرىمىز ارەكەت ەتسەك, قازاق ءتىلى قايراڭدا قالماي­دى. سوندا عانا جالپى­ۇلتتىق يگىلىككە اينالادى. ءبىر عانا مىسال. بۇگىندە سىزگە ايلىعىڭىزدى كەڭەس زامانىندا­عىداي كاسسير بەرمەيدى. ءبىر تەرەزەگە تەلمىرىپ تۇرمايسىز. جال­اقى­نى بانكوماتتان الادى جۇرت. قازاق­ستاننىڭ قاي قيىرىندا جۇر­سەڭىز دە, ايلىعىڭىزدى الۋعا مۇمكىندىك مول. سول بان­كو­ماتتىڭ ءتىلى – ۇشەۋ, ياعني قا­زاقشا, ورىسشا, اعىلشىنشا. بايقايمىز, قالا­نىڭ دا, دالانىڭ دا قازاعى اي­لى­عىن الاردا بانكوماتتاعى ورىس ءتىلىن تاڭدايدى. نەگە؟ بان­كومات­تاعى قازاق ءتىلى ساۋاتسىز با؟ جوق, ساۋاتسىز دەي المايمىز. ما­سە­لەنكي, «پين-كودتى ەنگىزىڭىز», «قولما-قول اقشا الۋ», «الۋعا بولاتىن سوما», «تولەمدەر» دەگەن تىركەستەر ءاربىر بانكوماتتا بار. ونى ءاربىر ساۋاتتى ادام تۇسىنە الادى. ال ەندى نەگە ورىس ءتىلىن تاڭدايدى؟ ءبىز ايتار ەدىك: بۇل تۋعان تىلگە جانى اشىماس­تىق دەپ. ەگەر ول ءوز تىلىنە جانى كۇيەتىن بولسا, وندا بانكو­ماتتاعى قازاق ءتىلىن تاڭدار ەدى. ەلەمەيتىن, ەسكەرۋسىز قالدى­را سالاتىن نارسە سياقتى. ءتىپتى, ءسوز ەتۋگە دە كەلمەيتىن ءتارىزدى. دە­گەنمەن, «تەڭىز تامشىدان قۇ­را­لا­دى» دەگەندى العا تارت­ساق, قازاق ءتىلىنىڭ كوركەيۋى وسىنداي ەلەۋسىز جايتتەردەن باستالاتى­نىن بايقايمىز. بانكوماتتان اق­شا­نى قازاق تىلىندە العان ادام, انا ءتىلىنىڭ ابىرويىن وزگە جەردە دە كوتەرەدى دەپ تۇ­سىنەمىز. ءوز باسىم تۇسىنىكسىز بول­سا دا, بارلىق تولەمدەردى قا­زاق تىلىندە جاسايمىن. ال ءسىز شە؟ ەرجان بايتىلەس. قىزىلوردا.