21 مامىر، 2011

ءتالىمى جوعارى تۋىندى

243 رەت كورسەتىلدى
ەلدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىن تارازىلايتىن تىڭ تۋىندى ءدۇ­نيەگە كەلدى. شىعىس دانىشپاندارى شىن­دىق­تان ەشكىم قاشىپ قۇتىلا المايدى جانە ونى جاسىرۋ دا مۇمكىن ەمەس دەگەن ەكەن. ەندەشە، وسى ءبىزدىڭ اڭگىمەلەگەلى وتىرعان «جو­عار­عى باس قولباسشى – اسكەري قاۋىپسىزدىك كەپىلى» اتتى ەڭبەكتە قازىرگى كۇنگى قۋاتتى اسكەرلەرىمىزدىڭ قالاي قۇرىلعانى جانە سىن ساعاتتا تالاپقا ساي قانداي دارمەن مەن ءپار­مەن كورسەتە الاتىنى شىنايى تۇردە اشىق ايتىلىپ جانە سوعان سايكەس ايبارلى قارۋلى كۇشىمىزدىڭ مۇنداي دارە­جەگە قالاي جەتە العانى ناقتى ءارى جان-جاق­تى باياندالادى. ءبارىمىزدىڭ ءتاتتى ۇيىقتاپ، تىنىش ەڭبەك ەتىپ جاتقان ءومىرىمىزدىڭ ەڭ باستى نەگىزى قاۋىپسىزدىك قالاي جاسالعانى اي­شىقتى ايقىندالىپ، ءتۇرلى مىسالدارمەن جەتكىزىلەدى. ءسويتىپ، جوعارىدا ايتقانى­مىز­داي، وقىرمان قاۋىم قولىنا ءتىلى شۇرايلى، قىزىقتى وقىلاتىن، مازمۇنى تەرەڭ شى­عار­ما ءتيدى. ال ونىڭ اۆتورى وسى سالانىڭ ابدەن ىس­تىق-سۋىعىن باستان وتكەرگەن، اسكەري ونەردىڭ تاريحىن جاتقا بىلەتىن، اسكەري ءىستىڭ قىر-سىرىنا قانىققان كاسىبي مامان، تاريح عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، گەنەرال-لەيتەنانت اباي تاسبولاتوۆ. اتالعان ەڭ­بەك­تىڭ ەرەكشەلىگى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا جارىققا شىعۋىندا بولىپ وتىر. دەمەك، وسىعان وراي كىتاپتا تاۋەل­­سىزدىك جىلدارىندا قارۋلى كۇشتەرى­مىز، باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرى­لىم­دار قاتاردان قالماي قاتار دامىپ، كوپتەگەن وزگەرىستەردى باستان كەشىرگەنى باياندالادى. بۇگىندە بۇل قۇرىلىمدار  جوعارى دەڭگەيدە جابدىقتالعان، ىقتيمال قاتەرلەرگە توتەپ بەرە الاتىن زاماناۋي ارميا. بۇل جەتىستىك – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى، ياعني، مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن، اۋماقتىق تۇتاستىعىن، ەل تىنىشتىعىن قورعاۋعا با­عىت­تالعان سىندارلى ساياساتىنىڭ جەمىسى. ءويت­كەنى پرەزيدەنت قارۋلى كۇشتەر جانە باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىم­دار­دىڭ دامۋ بىعىتىن زامان اعىمىنا، ەل ءومى­رىندەگى نەگىزگى كەزەڭدەرگە ساي ايقىنداپ وتىردى، ولاردى جەتىلدىرۋ جولىندا كوپ­تەگەن ءومىر­شەڭ شەشىمدەر قابىلدادى. مۇ­نىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ءىس ءجۇ­زىنە اسقانى بەلگىلى. وعان دەيىن قازاق­ستان­دىق اسكەرى­مىزدىڭ اتى بار دا زاتى جوق ەدى. بۇل تۋرالى اۆتوردىڭ ءوزى سوناۋ 1992 جىلى ناۋرىزدا الماتى قالاسىنداعى ي. كونەۆ اتىنداعى جوعارى اسكەري ۋچيليششەگە ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىمەن ماسكەۋ ارقىلى باسشى بولىپ تاعايىندالعان ەدىم دەيدى. ءويت­كەنى، ول كەزدە ەلىمىز ەگەمەندىك العانى­مەن قارۋلى كۇشتەر ءبىر ورتالىقتان باس­قارىلاتىن. كوپ ۇزاماي 7 مامىر كۇنى پرەزيدەنت جارلىعىمەن ءوزىمىزدىڭ ءتول قارۋلى كۇشتەرىمىز قۇرىلدى. سودان كەيىنگى تابانى كۇرەكتەي ون جىلدا ول وسى اسكەري ۋچيليششەگە جەتەكشىلىك ەتكەندە قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلۋى مەن قالىپتاسۋىنا قوماقتى ەڭبەك ءسىڭىرىپ، وزىندىك ۇلەس قوسقانى انىق. مىنە، سولاردىڭ ءبارى وسى كىتاپتا كو­رىنىس تاۋىپ وتىر. ارينە، بۇل تۇرعىدان ال­عاندا ءوزىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىز بەن باس­قا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرى­لىم­داردى قۇرۋدا، ونى جاڭا زامان تالابىنا ساي قا­لىپ­تاستىرۋدا ەلباسىنىڭ ەڭبەگى وتە زور ەكەنى بەلگىلى. ولار قورعانىس مينيسترلىگى، ءىىم ىشكى اسكەرلەرى، شەكارا اسكەرى، تجم، رەس­پۋبليكالىق ۇلان جانە ت.ب. وسىنىڭ ءبارىن جازۋدا نەگىزگى دەرەكتەر مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ كوپتەگەن كىتاپتارىنان جانە وزگە دە تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدىڭ قالىپتا­سۋى تۋرالى جازىپ جۇرگەن بىرقاتار بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ شىعارمالارىنان الىندى. مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتىندە جارىق كورگەن ماقالالار سارالاندى. ونىڭ ءبارى تال­دانىپ، زەرتتەلىنىپ، سوسىن ءبىر جۇيەگە ءتۇسىرىلدى. ەلباسىنىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋدەگى ايرىقشا ءرولى ايقىن­دالدى. سوندىقتان بۇل كىتاپ، ەڭ الدىمەن، اسكەري ادامدارعا كەرەك. ونان ءارى اسكەري زەرت­تەۋشىلەرگە قاجەت. سوسىن اكادەميا تىڭداۋشىلارىنا، كۋرسانتتارعا، ستۋدەنتتەرگە جانە اسكەري ىسپەن جاقىنىراق تانىسقىسى كەلەتىن جالپى كوپشىلىك قاۋىمعا ارنالادى. بۇل كىتاپتى وقي وتىرىپ ءۇش ماسەلەگە نازار اۋداردىق. جالپى، مۇنداي كىتاپتا اۆتور­لار وزدەرىن كورسەتۋگە، سۋرەتتەرىن تىقپا­لاۋعا تىرىسادى. مۇندا ونداي جوق. مەن سوندايمىن، مەن سولاي جاسادىم دەگەن دە جوق. اۆتوردىڭ عالىمدىعى دا وسى تاقى­رىپتى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەپ، جازۋىنا كومەك بەرگەن. ونىڭ بۇل سالانى جاقسى بىلەتىنى، وعان ءوزى دە تىكەلەي ارالاسىپ ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنى كىتاپتى وقىپ وتىرعاندا ايقىن اڭ­عارىلىپ، اۆتوردىڭ قاراپايىمدىلىق قا­سيەتى ەرەكشە بايقالادى. بۇل جاڭا تۇرپاتتى اسكەريلەرىمىزدىڭ قازىرگى بەينەسى دەپ بىلەمىز. سونىمەن، بۇل ەڭبەكتىڭ ەكى ەرەكشەلىگى ايقىن اڭعارىلادى: بىرىنشىدەن، مۇندا ءبىلىمنىڭ كوزى بار، ويتكەنى، كوپتەگەن تاريحي دەرەكتەر جي­ناقتالعان. ەكىنشىدەن، جاستارعا وتانشىل­دىقتى تاربيەلەۋدە شىعارمانى قازاق باتىر­لارى­نا سىلتەمە جاساي وتىرىپ باستاۋىنىڭ اسا اسەرى بار. ۇشىنشىدەن، ءتىلى وتە جاتىق. ونىڭ سىرى اۆتوردىڭ وسى كىتاپتى اۋەلى قا­زاق تىلىندە جازىپ، سوسىن باسقا تىلگە اۋدارامىن دەگەنىندە جاتىر دەپ ويلايمىز، دەيدى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىندە ءسوز العان بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگى اقپارات جانە مۇراعات كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى ەربول شايمەردەن. «جوعارعى باس قولباسشى – اسكەري قاۋىپ­سىزدىك كەپىلى» اتتى شىعارمانى وقي وتىرىپ، ەلباسىنىڭ مەملەكەت اسكەرىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن الەمنىڭ وزىق ەلدەرى ارميا­لارى­مەن تەرەزەسى تەڭ دەڭگەيگە جەتۋىنە با­عىت­تالعان ەرەن ەڭبەگى ناقتى دەرەكتەر كو­مەگىمەن جۇيەلەنگەن. دەمەك، ەلىمىزدىڭ قا­رۋلى كۇشتەرىن، باسقا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردى قۇرىپ، قالىپتاستىرىپ، قۋات­تى كۇشكە اينالدىرا بىلگەن ەلباسىنىڭ اسكەري سالاداعى قىزمەتىن ەگجەي-تەگجەيلى باياندايتىن كىتاپ اسكەري قىزمەت ەتۋگە ىنتاسى بار جاستارعا، اسكەري تاريحتى زەرتتەۋشىلەرگە، كوپشىلىككە قاجەتتى قۇندى­لى­عى­مەن قاتار، ەل قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋدا اسكەري­لەردىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن تۋدىرۋعا ۇلكەن كومەك بولارى ءسوزسىز. ال اسكەرگە الىناتىن جاستار ءۇشىن بۇل ولارعا اۋەلى باعىت-باعدار بەرەتىن بولسا، ەكىنشىدەن، ەلباسىدان ۇلگى الۋعا، ەلباسىداي جۇمىس ىستەۋگە جانە ەلباسى سەكىلدى وتان، حالىق ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتە بىلۋگە ءتالىم بەرەدى. اتالعان تىڭ تۋىندى سونىسىمەن دە قىمبات دەپ وي­لايمىز. الەكساندر تاسبولاتوۆ.
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار