قوعام • 21 مامىر, 2011

جەتپىس سەگىز جىلدان سوڭ...

555 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

كەشە, قاسيەتتى جۇما كۇنى ەلورداداعى مۇسىلماندار زيراتىندا قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى, جازۋشى, قازاق تەاترىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى, ۇلتتىق تەاترتانۋداعى العاشقى ەڭبەكتەردىڭ اۆتورى سماعۇل سادۋاقاس ۇلى ءمايىتىنىڭ ك ۇلىن جەرلەۋ ءراسىمى بولدى. وسىدان ءدال ءتورت اي بۇرىن, ياعني 2011 جىلدىڭ 21 قاڭتارىندا اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلى سماعۇل سادۋاقاس ۇلى سۇيەگىنىڭ ك ۇلى ماسكەۋدىڭ دون زيرات­حانا­سىنان استاناعا جەتكىزىلگەن بولا­تىن. ول استانا قالاسىنداعى سا­دۋاقاس عىلماني مەشىتىندە ۋاقىت­شا ساقتالعان ەدى. قايراتكەر سۇيە­گىنىڭ ك ۇلىن مەشىتتەن الىپ شىعار الدىندا مەشىت يمامدارى سماعۇل سادۋاقاس ۇلىنىڭ رۋحىنا باعىش­تاپ قۇران وقىدى. ودان كەيىن تا­بىتقا سالىنعان سۇيەك ك ۇلى ارنا­يى اۆتوكولىكپەن مۇسىلمان­دار زيراتىنا بەت الدى. الاش ارىستارىنىڭ ءبىرى سما­عۇل سادۋاقاس ۇلى 17 جاسىنان باستاپ ساياسي قىزمەتكە ارالاستى. 1917 جىلى ومبىداعى قازاق جاس­تا­رىنىڭ «بىرلىك» ۇيىمىنىڭ بەل­سەندى مۇشەسى بولدى. 1920 جىل­دىڭ قازان ايىندا قازاق اۆتونوميا­سى­نىڭ قۇرىلتاي سەزىندە ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەلىگىنە سايلاندى, كوميتەتتىڭ ساياسي حات­شى­سى قىزمەتىن اتقاردى. ال 1922-1925 جىلدارى قازاق ورتالىق ات­قارۋ كوميتەتىنىڭ تۇركىستان رەس­پۋب­ليكاسىنداعى وكىلەتتى وكىلى, قا­زاق اسسر جەر حالىق كوميس­سارىنىڭ ورىنباسارى, قازاق اسسر جوسپارلاۋ كوميسسياسى توراعاسى­نىڭ ورىنباسارى, كەيىن توراعاسى بولىپ جوعارى قىزمەتتەر ىستەدى. كەيىن, ياعني 1925 جىلدان قا­زاقستاندى باسقارعان گولوششەكين­نىڭ قازاق دالاسىندا جۇرگىزگەن سايا­ساتىمەن كەلىسپەي, اۋىل-ايماق­تىڭ بەيبىت ەۆوليۋتسيالىق دامۋىن قولداپ, بايلار مەن ورتاشالاردى ورىنسىز تاركىلەۋگە, كسرو-نىڭ ەۋروپالىق بولىگىنەن قازاقستانعا شارۋالاردى اكەلىپ قونىستان­دىرۋ­عا قارسى شىقتى. بۇل سماعۇل سادۋاقاس ۇلىنىڭ ۇلتجاندى ەرەكشە تۇلعا ەكەندىگىن كورسەتەدى. وسى­عان بايلانىستى سماعۇل سا­دۋا­قاس ۇلى بۋرجۋازياشىل نيەتتەگى ادام رەتىندە قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشى­را­دى. وسى­لاي­شا ءبىرتۋار تۇلعا دون­باس-ماس­كەۋ تەمىر جولى قۇ­رىلىسىنىڭ ينجەنەرى بولىپ قىز­مەت ىستەپ جۇر­گەندە وندىرىستىك اپات­تان العان اۋىر جا­راقاتتان قايتىس بولدى. كوپشىلىك قاۋىم سماعۇل سا­دۋاقاس ۇلىن زەرتتەۋشى ءارى جازۋشى رەتىندە جاقسى بىلەدى. نەبارى 33 جىل ءومىر سۇرگەن ول ارتىنا «جاس­تار­عا جاڭا جول», «جاستارمەن اڭ­گىمە» ەڭبەكتەرىمەن قاتار, «سارسەن­بەك» رومانىن, «سالماق­باي, ساعىن­دىق», «كۇمىس قوڭى­راۋ», «كۇلپاش» اتتى كوركەم شى­عارمالار قال­دىر­دى. سماعۇل سا­دۋاقاس ۇلى ءمايىتىنىڭ ك ۇلى ماسكەۋ­دەگى دون زيراتحاناسى باس عي­ماراتىنىڭ قابىرعاسىنا ار­نايى قۇتىعا سالىنعان كۇيدە 78 جىل جاتتى. ونىڭ تۋعان-تۋىس­تارى­نىڭ تىنىمسىز ىزدەنۋىنىڭ ناتيجە­سىن­دە ءمايىت ك ۇلى اقىرى تۋعان وتانىنا, سارىارقا توسىنە اكەلىندى. ءمايىت ك ۇلى سالىنعان قۇتى مۇ­سىلماندار زيراتىنا جەتكىزىلىپ, جەر قوينىنا بەرىلگەن سوڭ, مار­قۇمنىڭ رۋحىنا باعىشتالىپ قۇ­ران وقىلدى. ال جەرلەۋ راسى­مى­نە استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمان­عالي تاسماعامبەتوۆ, پارلامەنت دە­پۋ­تاتتارى, سماعۇل سادۋا­قاس ۇلى­نىڭ تۋىستارى, ەلورداداعى ونەر جانە مادەنيەت قايرات­كەر­لەرى, سون­داي-اق كوپشىلىك قاۋىم قاتىستى. ءاليسۇلتان قۇلانباي.

سوڭعى جاڭالىقتار

ادام قۇقىعى – باستى نازاردا

اتا زاڭ • 21 اقپان, 2026