كوشى-قوندى رەتتەۋ تەتىكتەرى

ەل پارلامەنتى حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىمەن, استاناداعى ەقىۇ ورتالىعىمەن جانە بۇۇ ايەلدەر ۇيىمىمەن بىرلەسە وتىرىپ, كەشە ەلوردادا «كوشى-قوندى رەتتەۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىكتەرى – حالىقارالىق ستاندارتتار جانە ۇلتتىق زاڭناما» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى. اتالعان شارانى ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى ر.مۇ­قاشەۆ جۇرگىزىپ وتىردى. ال وسى پالاتانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى­نىڭ ءتورايىمى د.نوكە­تاەۆا,  ەۋروپا وداعى دەلەگاتسيا­سى­نىڭ باسشىسى نو­ر­بەرت جيۋستەن, استاناداعى ەقىۇ ور­تالى­عى­نىڭ باسشىسى الەكساندر كەل­چەۆ­سكي جانە جەنەۆاداعى حا­لىق­­ارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ وكى­لى پاتريك تاران ءسوز سويلەدى. بۇۇ مالىمەتىنشە, 2010 جىلى  الەمدە 214 ميلليون ادامنىڭ كەم دەگەندە ءبىر جىلداي وزگە ەلدەردە جۇرۋلەرىنە تۋرا كەلگەن. سونىڭ 105 ميلليونى ەكونوميكالىق بەلسەندى نەمەسە ءوز ەڭبەگىنە تولەم­اقى الا­تىن جاعدايدا بولىپتى. ەگەر ءبىر جۇمىس ىستەيتىننىڭ قا­سىندا تاعى بىرەۋدىڭ ەرە جۇرەتىنىن ەس­كەرسەك, وندا ميگراتسيانىڭ 90 پا­يىزى جۇمىس پەن ەڭبەككە تۇرۋ­مەن بايلانىستى. مىسالى, باتىس ەۋروپادا جالپى جۇمىسشى­لار­دىڭ 10 پايىزىن شەتەلدىكتەر قۇ­راسا, اۆستريا, كانادا جانە اقش سياقتى يمميگراتسيالىق ەلدەردە ول 15 پايىزعا جەتكەن.  حا­لىق­ارا­لىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ وكىلى پاتريك تاراننىڭ پىكىرىنشە, ەڭبەك كوشى-قونى قوعامدىق اۋقاتتى­لىق­تى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قوزعالت­قىش كۇش بولىپ سانالادى. وسى رەتتە جەنەۆالىق وكىل بۇل ماسەلە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن اۋماقتىڭ تۇتاس­تىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىن پروبلەما رەتىندە تانىلىپ كەلە جاتقان­دىعىمەن وي ءبولىستى. بۇۇ-نىڭ ميگرانتتار جانە ولار­دىڭ وتباسى جونىندەگى حالىق­ارا­لىق كونۆەنتسيا ەلىمىز تاراپى­نان راتيفيكاتسيالانعان. كوميتەت ءتور­ايىمى د.نوكەتاەۆا ايتسە دە تمد ەلدەرىندە ميگرانتتار مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ قۇ­قى ءالى دە زاڭدىق تۇرعىدان قور­عالىپ وتىر­ماعاندىعىن اتادى. قازىر قازاق­ستاندا بۇل ماسەلە 1997 جىلى قا­بىلدانعان «حالىق­تىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭمەن رەتتەلۋدە جانە  2007-2015 جىل­دارعا ارنال­عان كوشى-قون ساياساتتى تۇجىرىم­داما­سى اياسىندا شەشىمىن تابۋدا. ەلىمىز بۇگىنگى تاڭدا ەتنيكالىق ميگراتسيا­نى رەتتەۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. جىل سايىن 20 مىڭ وتباسى­نىڭ كەلۋىنە كۆوتا قاراستىرىلعان. ورالمان­دار­دىڭ باسىم بولىگى ەڭ­بەككە جا­رامدى بولسا, كەلۋشى­لەر­دىڭ 18 جاس­قا دەيىنگىلەرىنىڭ ءوزى 40 پا­يىزدى قۇرايدى. ال زەينەت جا­سىن­داعىلارى جالپى ورالمان­دار­دىڭ 5 پايىزى عانا. وتىرىس بارىسىندا ميگرانتتار قۇقىن قورعاۋ, ەڭبەك رىنوگىنا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, گەندەرلىك تەندىك, الەۋمەتتىك قورعاۋ, تۇتقىنداۋ جانە ەڭبەك ميگرانت­تارىن دەپورتاتسيالاۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى ءسوز بولدى. اتالعان شارا  2009 جىلعى وسى ماسەلەگە قا­تىس­تى سەميناردىڭ زاڭدى جالعاسى, ال زاڭ جوباسىنىڭ ءوزى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ تامىزىنا دەيىن قابىل­دانادى دەپ كۇتىلۋدە. اسقار تۇراپباي ۇلى.