مىندەت ايقىن بولسا, جول اشىق

وبلىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ  وبلىس اكتيۆىن جيناپ,  كەڭەس وتكىزدى. جيىن ەلباسىنىڭ 17 ءساۋىر كۇنگى كەڭەستە ۇكىمەتتىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەرىن ءوڭىر بويىنشا جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنا ارنالدى. سوعان وراي, وبلىس باسشىسى  ءوڭىردىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىندا قول جەتكەن تابىستارى مەن الداعى مىندەتتەر تۋرالى بايانداپ, ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ماقساتىندا الدا اتقارىلۋعا ءتيىس  ماسەلەلەردى اتادى, ونى ورىنداۋدا جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنە ارنايى تاپسىرمالار بەردى. وڭىردە ۇدەمەلى يندۋستريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دار­لاماسى ويداعىداي جۇزەگە اسۋدا. ىشكى ءونىم ءوندىرۋ كولەمى 7 پايىزعا وسسە, سىرتقى ساۋدا اي­نالىمىنىڭ 2 ەسەگە جۋىق ۇل­عايعانى بايقالۋدا.  جىل باسى­نان بەرى  وڭىرگە 25 ملرد. تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتى­لى­پتى. بۇل كۇندەرى وبلىستاعى بارلىق اۋداندار ناۋقانعا ساي كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن دا باستاپ كەتتى. شارۋالارعا 15 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى ءبولىندى. بيىل اگ­رار­لىق سالانى قولداۋعا 6,5 ملرد. تەڭگە جۇمسالماقشى. جەلەزينكا اۋدانىنىڭ شارۋالارى 260 ميلليون تەڭگەنىڭ تەحني­كالارىنا قول جەتكىزدى. قازىردە 29 ارنايى كەشەندى تەحنيكا تۇ­قىم سەبۋگە ساقاداي ساي تۇر. وسىلايشا, بۇل جىلى استىقتى القاپتى وتكەن جىلعىعا قارا­عاندا 16 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ مۇمكىن بولىپ وتىر. اۋداننىڭ مال شارۋاشى­لىقتارى ەت ءون­دىرىسىن دامىتۋعا ءمان بەرۋدە. مىسالى, «پاحار» سەرىكتەستىگى 7 مىڭ گەكتار جەردى سۋارمالى جۇيەمەن يگەرۋگە كىرىسكەن, سون­داي-اق الدا مال بور­داقىلاۋ ور­تا­لىعى مەن كوكونىس قويماسىن سالۋدى جوسپارلاپ قويعان. ازىق-ت ۇلىك باعاسىنا ءتارتىپ نارىق جولىمەن ىسكە اسىرى­لا­دى. ال, وبلىس ءوزىن-ءوزى قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى. پاۆلودار اۋدانىنا قاراستى چەرنويار اۋىلدىق اۋماعىندا سۋارمالى القاپتىق جۇيە قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇرىن وندا 2,5 مىڭ گەكتار جەر سۋارىلسا, بيىلدان باستاپ  تاعى دا 5 گەكتار القاپ­قا سۋ جىبەرىلەدى. بۇل كوكونىس ءونىمى كولەمىن 63 مىڭ توننادان 100 مىڭ تونناعا دەيىن ارت­تىرۋ­­عا مۇمكىندىك بەرەدى.  ولاي بولسا, ەندى بارلىق باسقا اۋداندار وسى جۇيە بويىنشا سۋارمالى القاپتاردى كوبەيتۋگە كىرىسۋلەرى قاجەت. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىز­دىگى دەگەندەگى تاعى ءبىر ماسەلە, جالپى وبلىس بويىنشا كوكونىس قويمالارىنىڭ ازدىعى. بىلتىر جالپى سىيىمدىلىعى 3700 تون­نا بولاتىن ءۇش قويما اشىلدى. ءوز اۋداندارىندا كوكونىس قوي­مالارىن  جاساۋ تۋرالى اۋدان اكىمدەرى ناقتى ۇسىنىستار بىلدىرە الماي وتىرعاندارى وكى­نىشتى.  بيىل وبلىسقا 3 ملرد. تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا بەرىلەدى. قايتارىمسىز قارجىنى ال­عان ءونىم وندىرۋشىلەر ءوز كەزەگىندە باعا تۇراقتىلىعىن ساق­تاۋ­عا دا كومەكتەسەدى دەگەن ءۇمىت بار. ەلباسى تاپسىرماسىنا ءساي­كەس, وڭىردەگى اۋىل شارۋا­شى­لى­عىنىڭ جەر قورىن تەكسەرۋ جۇ­مىسى جۇرگىزىلەدى. ءالى 380 مىڭ گەكتار جەر مەملەكەتكە قايتا­رىل­عان جوق. بۇل «ماقساتقا ساي پايدالانىلمايدى», «مۇلدەم قول­دانىلمايدى» دەگەن جەلەۋمەن تۇرعىنداردان جەرىن دورەكى تۇردە تارتىپ الۋ دەگەن ءسوز ەمەس. بارلىق زاڭ تالاپتارى ساق­تالۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار, سوڭعى جىل­دارى شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەرلىكتىڭ, سونىڭ ءىشىن­دە اۋىلدا­عى كاسىپكەرلىكتىڭ دامي تۇسكەنى كو­ڭىل قۋانتادى. وبلىس اكىمى وسى باعىتتا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جالعاسىن تاۋىپ جات­قا­نىن اتاپ ءوتتى. بيىل بۇل باع­دار­لاما اياسىندا رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتەن 2 ملرد. تەڭگە قارجى ءبو­لىندى. ال الداعى جىلى  «ءونىم­دىلىك-2020» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلادى. بيىلعى جىل باسىنان بەرى ءبىر مىڭنان استام جاڭا جۇ­مىس ورنى قۇرىلىپتى. وڭىردە قول­عا الىنعان ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دار­لاماسى دا  تابىستى ورىن­دا­لۋ­دا. بيىل 122 ينۆەستيتسيالىق جوبا  وسى باعدارلاماعا ەنگىزىلدى. ونىڭ جالپى قۇنى 1 تريلليون 121 ملرد. تەڭگە تۇرادى. وتكەن جىلى وڭىردە 30 جوبا ءساتتى ىسكە قوسىلعانى بەلگىلى, بيىل تاعى دا    وسىنداي 40 جوبانىڭ تۇساۋى كەسىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. جاڭا ءوندى­رىستەر اشىلۋىمەن قاتار, ءونىم­دىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان جاڭا باستامالار ۇسىنىلىپ وتىر. وندىرىستەر قازىردەن باستاپ تەح­نو­لوگيالىق جاڭعىرۋعا باتىل كىرىسپەسە كاسىپورىننىڭ ونىمدەرى ءبا­سە­كەگە قابىلەتتى بولا المايدى, سۇ­رانىسقا جاۋاپ بەرە المايدى. جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ماسە­لە­سىنە كەلگەندە, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ دە مۇددەلەستىگى اۋاداي قاجەت.  «ونىمدىلىك-2020» باعدار­لا­ماسى اياسىندا وبلىس ىشىندەگى ءون­دىرىستى جاڭعىرتۋعا جانە ءونىم­دىلىكتى كوتەرۋگە نەگىزدەلگەن 49 جوبا ۇسىنىپ وتىر. ەل پرەزي­دەنتى­نىڭ ۇستانعان ساياساتى بوي­ىن­شا العاش رەت بيزنەس سالاسىنا جە­ڭىلدەتىلگەن نەسيەدەن باستاپ, كادر دايارلاۋعا دەيىنگى قولداۋدىڭ 100 ءتۇرى كورسەتىلە باستايدى. ەل­باسى  شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جولىندا كەزدەسەتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ ءۇشىن بارلىق زاڭ­نامالارعا تەكسەرۋ جاساۋدى تاپ­سىر­دى. بيزنەسكە بوگەت جاساۋ­شى­لار ورتالىق اپپاراتتاردا عانا ەمەس, قالالىق كەڭسەلەردەن دە تابىلادى. سول سەبەپتى بيزنەس وكىلدەرى ارىزدارىنىڭ قارالۋ با­رىسىن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ينتەرنەت-سەرۆيس قىزمەتىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى. ونلاين ءتار­تىبىندەگى بۇل  جاڭا قىزمەت ءتۇرى 1 شىلدەگە دەيىن دايىن بولۋعا ءتيىس. تاعى ءبىر ماسەلە, رەسەيمەن كور­شىلەس ورنالاسقان وبلىس ءۇشىن كەدەن وداعىنىڭ ماڭىزى زور. ياعني, كاسىپكەرلەر رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ رىنوگىن زەرتتەپ ءبىلىپ الۋلارى قاجەت. ال جەرگىلىكتى كا­سىپكەرلەر شەتەلدىڭ تەح­نو­لوگياسىن الىپ كەلۋدى عانا بىلەدى. وبلىس ورتالىعىنداعى ەكى ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى يننوۆا­تسيا­لىق  جاڭا­لىق­تار ويلاپ تاپ­قا­نى­مەن, ازىرگە ولاردى ءتاجى­ري­بە­گە الىپ, تانىسىپ جاتقان ەشكىم جوق. ءوندىرىستى ءوڭىر ءۇشىن كا­سىبي ماماندار دايارلاۋدى جاڭا دەڭگەيگە جەتكىزۋ ماقساتىندا وب­لىس ورتالىعىنداعى №7 كاسىپتىك ليتسەي ەندى  مەتاللۋرگيا سالاسى­نا ماماندار دايىندايتىن ورتا­لىققا اي­نا­لادى. سونىمەن بىرگە, ەكىباستۇزدا دا وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ جۇ­مىسشىلارىن دايار­لايتىن وقۋ ور­نىنىڭ عيماراتى سا­لىنۋدا.  بيىل  وبلىس ورتالى­عىن­دا جاڭا ۇلگىدە ءبىلىم بەرەتىن ينتەل­لەكتۋالدى مەكتەپ سالىنا باستاي­دى. ياعني, 2016 جىلعا قاراي ءۇش ءتىل مەڭگەرتىلەدى, سونىڭ ىشىندە اعىل­شىن ءتىلى ءبىرىنشى سى­نىپتان باستاپ ەنگىزىلەدى. وكى­نىش­كە قاراي, ءبىزدىڭ  وبلىستا دا «بو­لاشاق» باعدارلا­ماسى بويىنشا شەتەلدەردەن ءبىلىم الىپ كەلگەن ءتۇ­لەك­تەر  جۇمىس تاپپاي ءجۇر. اكىم وسىن­داي ءبىراز جايلاردىڭ وڭىردە ناقتى جۇزەگە اسۋىن بيلىك ورىن­دا­رى­نا جۇكتەدى. فاريدا بىقاي. پاۆلودار وبلىسى.