سىن-ەسكەرتپەلەر سىرى تەرەڭدە

پاكستان ۇكىمەتى اقش-قا 2 مامىر كۇنى پاكستاندىق رەزيدەنتسياسىندا كوزى جويىلعان ۋساما بەن لادەننىڭ جەسىرلەرىنەن تەرگەۋ الۋعا نەمەسە ءتىپتى تۇتقىنداۋعا رۇقسات ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن مالىمدەدى. سونىمەن بىرگە ۆاشينگتون مەن يسلاماباد «ءنومىر ءبىرىنشى تەررورشىنىڭ» كوزىن جويۋ جونىندەگى ارنايى وپەراتسياعا ءتۇسى­نىك بەرە وتىرىپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ اتىنا سىن-ەسكەرتپەلەر ايتۋدى دا توقتاتپاي وتىر. كەرەك دەسەڭىز, بۇل ماسەلەنى سانالى تۇردە ۇيىم­داستىرىلعان ساياسي ويىن دەۋشىلەر دە جوق ەمەس. اقش-تىڭ اسكەري توپتارىنداعى ءوز اقپارات كوزدەرىنە سىلتەمە جاساعان جۋرناليستەردىڭ مالىمدەۋىنشە, 2001 جىلى-اق ەكى ەلدىڭ سول كەزدەگى باسشىلارى پەرۆەز مۋشارراف پەن كىشى دجوردج بۋش ۋساما بەن لادەندى تۇتقىنداۋ جونىندە قۇپيا كەلىسىمگە كەلگەن كورىنەدى. سيرياعا قارسى سانكتسيا ەۋرووداقتىڭ سانكتسياسىنا ىلىككەن سيريالىق 13 شەنەۋنىكتىڭ ىشىندە ەل پرەزيدەنتى باشار اسادتىڭ ءىنىسى ماحەر اساد پەن بولەسى رامي ماكلۋف تا بار كورىنەدى. سول سياقتى تىزىمگە سيريالىق ارنايى قىز­­مەت باسشىلارى دا ىلىككەن. ماكلۋف سي­ريا­داعى ەڭ ءىرى ۇيالى بايلانىس وپەرا­تورى­نىڭ, سول سياقتى بىرنەشە قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ قو­جايىنى بو­لىپ تابىلادى. ال ماحەر اساد بولسا, رەس­پۋبليكالىق گۆار­ديانىڭ قولباسشىسى جانە ماڭىزى جاعىنان ەلدەگى ەكىنشى ادام. 13 شەنەۋنىكتىڭ بارىنە دە ەو اۋماعىنا كىرىگۋگە تىيىم سالىنعان. سول سياقتى ەو سي­رياعا قارۋ-جاراق جەتكىزۋگە دە ەمبارگو ەنگىزىپ وتىر. تۇركيا كەدەيلەرگە كومەكتەسۋگە شاقىردى ىستامبۇلدا وتكەن بۇۇ كونفەرەنتسياسىندا تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل الەمدەگى ەڭ كەدەي ەلدەرگە كومەك كورسەتۋ باعدارلاماسىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتە تۇسۋگە شاقىردى. بۇل تۋرالى ول دۇيسەنبى كۇنى الەمنىڭ نەعۇرلىم كەدەي 48 ەلىنىڭ قاتىسۋىمەن ىستامبۇلدا اشىلعان 5 كۇندىك سامميتتە مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ىشكى جالپى ونىمدەرى نەعۇرلىم تومەن ەلدەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا كومەكتەسىپ, سونىمەن بىرگە, ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋ قاجەت. فورۋمدا ەڭ كەدەي ەلدەردىڭ تاياۋ ونجىلدىقتاعى دامۋ جوسپارى تالقىلانباق. تۇركيا پرەزيدەنتى اتاپ كورسەتكەندەي, نەعۇرلىم ناشار دامىعان ەلدەر جەر تۇرعىندارىنىڭ 13 پايىزىن قۇرايدى, بىراق ولاردىڭ ۇلەسىنە الەمدىك ەكونوميكانىڭ 1 پايىزى عانا تيەدى. ەڭبەكاقىسىنان ۋاقىتشا باس تارتتى جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى ناوتو كان «فۋكۋسيما-1» اتوم ەلەكتر ستان­سا­سىن­داعى اپاتتى جاعداي ءۇشىن ەل ۇكى­مەتىنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتى ەكەنىن مويىن­دادى. ورىن العان وقيعا جاۋاپكەرشىلىگى تەك Tokyo Electric Power كومپانياسىنىڭ عانا موينىندا ەمەس, سونىمەن بىرگە, اتوم ەنەرگياسى سالاسىنداعى ساياساتتى بەلگىلەگەن ۇكىمەتتىڭ دە موينىندا دەپ مالىمدەدى ول. سول ءۇشىن مەن جاۋاپتى ادام رەتىندە بۇكىل حالىقتان شىن جۇرەكتەن كەشىرىم سۇرايمىن. وسىلاي دەي كەلىپ, پرەمەر ماۋسىم ايىنان باستاپ «فۋكۋسيما-1» ستانساسىنداعى جاعداي رەتتەلگەنگە دەيىن ۇكىمەت باسشىسى رەتىندەگى ەڭبەكاقىسىن قازىناعا قايتاراتىنىن حابارلاعان. 16 بوسقىن قازا تاپتى ليۆيادان ەۋروپاعا جەتپەك بولعان بوسقىندار وتىرعان كەمەنىڭ اپاتقا ۇشىراۋى سالدارىنان 16 ادام قازا تاپتى. وقيعا نەگىزىنەن افريكا ەلدەرىنەن شىق­قان 600 بوسقىن وتىر­عان كەمە تاسقا سوعىلىپ, سۋعا باتىپ كەتۋىنە بايلانىستى ورىن العان. سوڭعى وتكەن دەمالىس كۇندەرى ليۆيادان شىققان قاش­قىندار سانى قاۋىرت ءوسىپ كەتىپ وتىر. سيتسيليادان 205 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى لامپەدۋزا ارالىنا سوڭعى كۇندەرى بورتىنا 2,4 مىڭ ادام تيەگەن 5 كەمە كەلىپ توقتاعان. تەك يتاليانىڭ وزىنە عانا كەلگەن بوسقىندار سانى 11,23 مىڭ ادامعا جەتىپ وتىر. اقش-تاعى سۋ تاسقىنى اقش-تىڭ ورتا باتىسى مەن وڭتۇستىگىندەگى 8 شتات سوڭعى جىلداردا ورىن العان ەڭ الاپات سۋ تاسقىننىڭ استىندا قالدى. تابيعي اپاتقا ميسسيسيپي وزەنىنىڭ ارناسىنان اسىپ كەتۋى سەبەپكەر بولىپ وتىر. مىڭداعان تۇرعىندار اپات ايماعىنان باسقا جەرلەرگە كوشىرىلدى. وزەنگە جاقىن ورنالاسقان عيماراتتارداعى سۋ دەڭگەيى 2 مەترگە دەيىن جەتكەن. توتەنشە جاعدايلار زارداپتارىن جويۋعا اسكەريلەر تارتىلىپ وتىر. سينوپتيكتەردىڭ حابارلاۋىنشا, سۋدىڭ كەرى قايتۋىن ءالى دە 1 اي كۇتۋگە تۋرا كەلەتىن كورىنەدى. كاددافيدى ۇستاپ بەرۋ تالاپ ەتىلۋدە نورۆەگيا ۇكىمەتى ليۆيا كوسەمى مۋا­مار كاددافيدىڭ ۋكراينالىق مەدبيكەسى گالينا كولوتنيتسكايانىڭ وزىنە سايا­سي باسپانا بەرۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قابىلداماي تاستاعان. سونىمەن بىرگە, ەگەر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەدبيكە بىلەتىن اقپارات­تاردى ەلدىڭ ۇلتتىق مۇددەسى ءۇشىن قاجەت دەپ تاپسا, وعان ەلدە قالۋعا رۇقسات بەرىلۋى دە مۇمكىن. ول اقپارات كاددافيدىڭ قاي جەردە جاسىرىنىپ جۇرگەندىگى تۋرالى بولىپ وتىر. نورۆەگيا ۇكىمەتى بولسا, گالينا كولوتنيتسكايا ونداي مالىمەتتەردى بىلەدى جانە ايتىپ بەرەدى دەپ ۇمىتتەنۋدە. باندەراشىلار بەيباستاقتىعى 9 مامىر كۇنى ۋكراينادا جەڭىس كۇنىن تويلاۋ لۆوۆ قالاسىندا شەكتەن شىققان تارتىپسىزدىكتەرگە ۇلاستى. جەڭىس كۇنىن تويلاۋعا ريزا بولماعان جەرگىلىكتى نەوبان­دەرا­شى­لار وسى كۇندى اتاپ وتۋشىلەرمەن ۇلكەن قاقتىعىستارعا باردى. باتىس ۋكراينادا تاريحي زەردە ماسەلەسىنە قاتىستى ەلدىڭ باسقا بولىگىنە قاراعاندا, وزگەشە كوزقاراستار بار ەكەنى ەرتەدەن بەلگىلى. مۇندا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى ەمەس, نەمىس ناتسيستەرىمەن قىزمەتتەس بولعان ۋكراين ۇلتشىلدارى جەرگىلىكتى باتىرلار بولىپ سانالادى. لۆوۆتىق دەپۋتاتتار وتكەن جىلى-اق جەڭىس كۇنىن جوققا شىعارماق بولعان. ۇلتشىلدار «باندەرا كەلەدى – ءتارتىپ ورناتادى» دەپ ايقايلاپ, سوعىس ارداگەرلەرىنە ءتۇرلى زات­تاردى لاقتىرعان. ينتەرنەت ماتەريالدارى نەگىزىندە ازىرلەندى.