ەلدەگى احۋال ايناسى

زەرتتەۋ پارامەترلەرى جاقىندا «قازاقستان حالقىنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي جاعدايىنىڭ دي­نا­­ميكاسى» اتتى سوتسيولوگيالىق زەرتتەۋ قورىتىندىلارى بويىنشا «Info­Sys­tem» زەرتتەۋ ورتالىعى» قوعام­دىق قو­رىنىڭ ديرەكتورى سالتانات احمە­د­وۆا­نىڭ (الماتى قالا­سى) جانە «نۇر وتان» حدپ پارلامەنتاريزم ينستي­تۋ­تى قوعامدىق-ساياسي جوبالار ءبولىمى­نىڭ مەڭگەرۋ­شىسى جانار بوقان­وۆا­نىڭ (استانا قالاسى) بريفينگى ءوتتى. ساۋالداما 2011 جىلدىڭ 7-27 ءساۋىرى ارالىعىن قامتىدى. بۇل ۇدە­رىس 14 وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق ما­ڭى­زى بار 2 قالادا, ياعني ال­ماتى, اس­تانا قالالارىندا 1623 رەسپوندەنت ارا­سىن­دا جۇرگىزىلدى. ستاتيس­تي­كا­لىق اۋىتقۋ 3,2 پايىزدان اسقان جوق. ەلدەگى جاعدايدى باعالاۋ قوعامدىق پىكىردى سۇراستىرۋ كورسەتكەندەي, قوعامدا تۇراقتى وڭ الەۋمەتتىك-ساياسي جاعداي باي­قالۋ­دا. قازاقستاندىقتار اراسىن­دا ەلدەگى جاعدايدى, سونداي-اق ءوز ءومىر جاعدايىن وڭ باعالاۋ باسىم. قازاقستانداعى جالپى جاع­دايدى باعالاۋ ديناميكاسىن زەرتتەي وتى­رىپ, بولاشاعىنا وپتيميزممەن قا­راي­تىن رەس­پوندەنتتەر ايتارلىقتاي وسكەنىن كو­رۋ­گە بو­لادى. زەرتتەۋدىڭ ءتورت تو­لقى­نى­نىڭ ناتيجەسىنە ءساي­كەس ەلدەگى جاع­داي­دى «جايلى, تى­نىش» دەپ باعا­لاي­تىندار ۇلەسى 91,2 پا­يىز­عا وسكەن. ەلدەگى جاعداي ءتۇسى­نىكسىز دەگەن پىكىر­دەگى­لەر­دىڭ ۇلەسى 3,6 پايىزعا ازايعان. جاۋاپ بەرۋگە قي­نالعاندار – 5,2 پايىز. ءوزىنىڭ جانە ءوز وتباسىنىڭ جاعدايى قا­نا­عات­تان­دى­راتىنداردىڭ دەڭگەيى اي­تار­لىق­تاي بيىك – 83,6 پايىز, بۇل نا­ۋ­­رىز ايىنداعى كورسەت­كىشتەن جوعا­رى. تيىسىنشە تولىعى­مەن جانە جار­تى­لاي قا­ناعاتتانباي­تىن­دار ۇلەسى ازا­يىپ, 15,8 پايىزدى قۇرا­دى, ياعني اقپان ايىن­داعى كورسەت­كىشتەن 0,8 پايىز تومەن. ساۋالداما ناتيجەسى بويىنشا رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم بولىگى ەلدەگى ەكونوميكالىق جاعدايعا وڭ­تاي­لى باعا بەردى. اعىمداعى ەكونو­مي­كالىق جاعدايدى تۇراقتى دامۋ ءۇس­تىندە دەپ باعالاي­تىن­دار­دىڭ جال­پى كورسەتكى­شى 89,2 پا­يىزدى قۇرادى. وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ قورىتىندىلارىن باعالاۋ جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋدىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – داۋىس بەرۋ قورىتىندىلارىنا قاناعاتتانۋ دەڭ­گە­يىن  باعالاۋ. ساۋالداما ناتيجەسىنە سايكەس داۋىس بەرۋگە قاتىسقان قازاق­ستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى, ياعني 95,8 پايىزى ەل پرەزيدەنتىن سايلاۋ­دىڭ قورىتىندىسىنا قاناعاتتانادى. سايلاۋ قورىتىندىلارىن باعا­لاۋ بارىسىندا رەسپوندەنتتەر جاۋا­بى كەلەسىدەي ۇلەسكە يە بولدى. ساۋال­داماعا قاتىسقانداردىڭ كوپ­شىلىگى سايلاۋ ەلباسىن قولداۋدىڭ جو­عارى دەڭگەيىن دالەلدەپ بەردى (88,4 پايىز), سايلاۋ اشىق ءارى ءادىل ءوتتى (69,2 پايىز) جانە سايلاۋ قازاق­ستاندىقتاردى بىرىكتىرە ءتۇستى (48,6 پايىز) دەپ جاۋاپ بەردى. سونىمەن قاتار, رەسپوندەنتتەر سايلاۋ ەلدەگى دەموكراتيا جاڭا دەڭگەيگە وتكەنىن كورسەتتى (34,4 پايىز) دەسە, ءاربىر بەسىنشى رەسپوندەنت سايلاۋ ادەتتەگىدەي ءوتتى دەپ كورسەتكەن (20,6 پايىز). ساياسي پارتيالار رەيتينگى سايلاۋدان كەيىن ەڭ ءجيى تال­قىلانعان تاقىرىپ پارلامەنتتىك سايلاۋ بولدى. وسىعان وراي رەسپوندەنتتەرگە ءۇش كريتەري بو­يىن­شا پارتيالارعا دەگەن كوزقاراس­تا­رىن ءبىلدىرۋ ۇسىنىلدى: تانىمال­دى­لىق, سەنىم جانە داۋىس بەرۋگە دايىندىق. ساۋالدامانىڭ ناتيجەسى بو­يىن­شا بەلگىلى ساياسي پارتيالار­دىڭ رەيتينگى جاسالدى. بۇل رەيتينگىدە پارتيالاردىڭ بارلىعىن شارتتى تۇردە ءۇش توپقا بولۋگە بولادى. ءبىرىنشى توپتا تانى­مال­دىلىق دەڭگەيى ەڭ جوعارى تەك ءبىر پارتيا – «نۇر وتان», بۇل پارتيا تۋرالى ساۋالداما جۇرگىزىلگەن­دەر­دىڭ 94,4 پايىزى ەستىپ-بىلەدى. ەكىنشى توپقا «اق جول», «ادىلەت» قكحپ, پاتريوتتار پارتيا­سى ءجا­نە «ازات» جسدپ ەنگەن. بۇل پار­تيالاردىڭ بارلىعى 34-42 پاي­ىز تانىمدىلىق دەڭگەيىنە يە. ءۇشىن­شى توپقا از تانىلىعان پارتيالار ەندى, ساۋالداما الىنعانداردىڭ شامامەن 20 پايىزى بىلەدى, بۇل – «اۋىل» پارتياسى, قكپ, «رۋحانيات». سەنىمگە يە بولۋ رەيتينگىندە دە «نۇر وتان»  پارتياسى الدا. ساۋالداما جۇرگىزىلگەندەردىڭ 78,8 پايىزى سەنىم بىلدىرەدى. باسقا پار­تيالارعا دەگەن سەنىمدىلىك 5-20 پا­يىز ارالى­عىنداعى دەڭگەيدى كورسەتتى. ءسويتىپ, بۇگىنگى تاڭدا پارتيا­لاردىڭ بارلىعى ەكىنشى پارلامەنتتىك پارتيا بولۋ مۇمكىندىگىنە يە. الايدا, ماسەلە مىنادا: قالعان ءبىر جارىم جىلدا ولار وزدەرىنىڭ ەلەكتورالدى رەيتينگىن ارتتىرىپ قانا قويماي, ءبىرىنشى كەزەكتە, قازاقستاندىقتاردىڭ سەنىمىن يەلەنە الار ما ەكەن؟ «ەگەمەن-اقپارات».