27 ءساۋىر, 2017

ەتنوستار مۇددەسى بارىنشا قورعالعان ەل

500 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقستان زاماناۋي ومىرگە, حا­لىقارالىق قوعامداستىققا سە­نىمدى تۇردە كىرىگىپ وتىر. ءبىز ەلى­مىز­دىڭ ءيميدجىن كوتەرە وتىرىپ, ين­ۆەستيتسيالىق جانە ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى, ەكونوميكامىزدى قا­ر­قىندى دامىتۋعا باسا نازار اۋ­دارىپ كەلەمىز. وسى ساياساتتىڭ ار­قاسىندا قازاقستان الەم موي­ىن­داعان ەلگە اينالدى.

ەتنوستار مۇددەسى بارىنشا قورعالعان ەل

ەلىمىزدىڭ  حالىقارالىق ۇر­دىس­تەردى تەرەڭىرەك تانىپ, سوعان ساي­كەس شەشىمدەر قابىلداۋعا جانە جاھان­دىق وزگەرىستەرگە وراي لايىقتى ءىس-قي­مىل جاساۋعا مۇمكىندىگى مول.

ءبىزدىڭ ەلىمىز قاۋىپسىزدىك ايما­عى  بولعىسى كەلەدى, بولىپ تا ءجۇر. بۇل ۇستانىم قازاقستاندى ينۆەس­تي­تسيالىق سەنىمدىلىك بويىنشا ەڭ وزىق ەلدەر قاتارىنا قوستى. شەت­ەل­دىك ينۆەستورلار بىزدەن ەڭ ءتيىمدى شارتتاردى پايدالانادى جانە جۇ­مىس ىستەۋلەرىنە مۇمكىندىك مول. كوپ­­شىلىك, اسىرەسە, جاستار, باتىستىق تا­جىريبەنى, وعان قوسا, الەۋمەتتىك جە­لىلەر ينتەرنەتتى تەز مەڭگەرۋدە, اعىل­شىن ءتىلىن بىلەتىندەر ۇلەسى ارتا ءتۇ­سىپ وتىر.

قازاقستاندا ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ بەي­بىت ءومىرى, ولاردىڭ قۇقىعى, ءتىلى مەن ءدىلىن, مادەنيەتىن دامىتۋ مۇم­كىن­دىگى جوعارى دەڭگەيدە قور­عال­عان. ەڭ باستىسى, ەلىمىز تاريحي ادىلدىكتى قال­پىنا كەلتىرۋ جولىمەن ءجۇرىپ كە­لەدى. زاماناۋي الەمدە ەتنوستاردان تىس مەملەكەت قۇرۋ ساتسىزدىككە ۇشى­راي­دى. ماسەلەن, كەزىندە ەتنوستاردى جوققا شىعارۋ جولىمەن جۇرگەن ەۋروپالىق وداق وعان قايتا اينالىپ كەلدى.

قازاقستاننىڭ ەتنوستىق قۇن­دى­لىقتارىن قازىرشە قازىرگى الەمنىڭ رۋ­حاني-مادەني قورى قۇراپ وتىر. ولار ءالى سوڭىنا دەيىن تانىلماعان, بىراق جاھاندىق قوعامداستىقتىڭ وڭتايلى بايۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. ال قازاق ۇلتىنىڭ داستۇرلەرى مەن قۇن­دىلىقتارى ادام مەن ورتا ارا-

س­ىن­داعى قارىم-قاتىناستا ەرەكشە پراگماتيزمدى ۇسىنادى, ول تۇتى­نۋ­شى قوعام قۇندىلىقتارىنىڭ داع­دا­رىسىن باسىنان كەشىرىپ وتىرعان الەم ءۇشىن وتە ماڭىزدى. سونداي-اق, ەلىمىزدە قوعامدىق كوڭىل-كۇيدىڭ مو­ني­تورينگىن جۇرگىزۋ, باعالاۋ مەن كور­سەتۋ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇ­نى­نەن باستاپ باسىم باعىتتاردىڭ ءبى­رى بولىپ كەلەدى. ەكى بازالىق يندي­كا­تور ءمانى ءوستى – ول كەدەيلىكتىڭ ەڭ تومەنگى شەگىن  تولىق جويۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن ارتتىرۋ. بۇل كور­سەتكىش ەلىمىزدە بۇرىنعىدان دا جاقسى جانە ۇزاق ءومىر سۇرۋگە مۇم­كىندىك بار ەكەندىگىن اڭعارتادى. قازاقستان ءوزىنىڭ تەڭگەرىمدەلگەن دە­م­وگ­رافيالىق قۇرىلىمىمەن ەرەك­شە­­لەنەدى. بۇل رەتتە حالىق وزگەرمەلى جاع­دايلارعا بەيىمدەلۋگە ۇلگەرە وتىرىپ, ديناميكالىق تۇردە وسە تۇ­سۋ­دە.  ەلىمىز بۇگىندە دامۋدىڭ جاڭا كە­زەڭىنە اياق باستى. «قازاقستان-2050» ستر­اتەگياسى, «نۇرلى جول», «100 ناق­تى قادام» ۇلت جوسپارى سىندى اۋ­قىمدى باعدارلامالار, دەنساۋلىق ساق­تاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ, تىلدەردى دامى­تۋ باعىتتارى بويىنشا جۇرگىزىلىپ جات­قان دايەكتى مەملەكەتتىك جوبالار تىزبەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭ­عىرتۋدى جەدەلدەتۋدىڭ نەگىزىن قالادى.

جوعارىدا اتاپ وتكەن جاعىمدى وز­گەرىستەرمەن جانە ىلكىمدى جو­با­لار­مەن قاتار, ساياسي جاڭعىرۋ – كون­­ستيتۋتسيالىق رەفورمالار­دى جۇ­زەگە اسىرۋ, اكىمشىلىك سالا مەن مە­م­­لەكەتتىك قىزمەتتەر جۇيە­سىن جە­ ء­­تىلدىرۋ, اشىق ۇكىمەت قا­لىپ­تاس­تى­رۋ ءۇردىسى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى بەدەلىن ءارى قاراي وسىرە تۇسكەنى انىق.  

مادەني جاڭعىرۋ دا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ باستاۋىندا «مادەني مۇ­را» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى, «حالىق تاريح تولقىنىندا» باع­دار­لاماسى, «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسىنىڭ تەرمينولوگيالىق جانە عىلىمي جۇمىستارى تۇر.

سونىمەن, بۇگىنگى تاڭدا قا­زاقستاندا مادەنيەتتىڭ باستاپقى قۇ­­رى­لىمى مەن ەلەمەنتتەرىن, قو­عام­دىق پسيحولوگيا مەن پراكتي­كا­نى تەرەڭ وزگەرتۋ جانە ونى جاڭ­عىرتۋعا نەگىزدەلگەن ۇلتتىق جا­ڭعىرۋ مودەلى دە قولعا الىنۋدا. بۇل رەتتە وسى­ن-

­داي ماڭىزدى قا­دام­دار ار­قى­لى عانا قازىرگى الەمدە ءوزى­مىز­دىڭ ۇلت­تىق  ۇيلەسىمدىلىگىمىزبەن  قۇن­دى­لىقتارىمىزدى ساقتاپ قالا الا­تىن­دى­عىمىزدى اتاپ وتكەن ءجون.

ەلىمىز جاھاندىق جانە ايماقتىق ۇر­دىستەرمەن ۇندەسە جۇرمەسە, مىنا زاماناۋي الەمدەگى سىن- قاتەرلەرگە توتەپ بەرۋىمىز نەعايبىل. سوندىقتان ەلباسىمىز ايقىنداپ بەرگەن بۇگىنگى باعىتىمىز ءبىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى لايىقتى ورنىمىزدى بەكەمدەي تۇسەدى.

 

 

زارەما شاۋكەنوۆا,

پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ۇعا 

 

 

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار