ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى بارلىق وڭىرلەردى ءوزارا بايلانىستىرىپ كەلگەن ەجەلگى جىبەك جولى قايتا جاڭعىرىپ, ماڭىزدىلىعىن ارتتىرا باستاعانى بەلگىلى. ونىڭ جارقىن كورىنىسىن 2013 جىلدىڭ كۇزىندە قازاقستان مەن قىتاي تاراپىنىڭ ۇلى جىبەك جولى بەلدەۋىن قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى اۋقىمدى جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى باستاۋىنان انىق بايقاۋعا بولادى.
قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين مەن قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ ۆيتسە-پرەمەرى چجان گاوليدىڭ ەكىجاقتى كەزدەسۋىندە جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەر كۇن تارتىبىندەگى ۇزاق مەرزىمدى باسىمدىققا يە, بولاشاعى زور ماقسات-مىندەتتەر رەتىندە قارالدى.
سونىمەن, قازاقستان مەن قىتاي ارىپتەستىگى جونىندەگى كوميتەتتىڭ 8-وتىرىسى وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. كەزدەسۋدە تاراپتار ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ دامۋ ماقساتتارىن, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ وزەكتى ءماسەلەلەرىن, اتاپ ايتقاندا, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق, قارجىلىق, كولىك-لوگيستيكالىق, اۋىلشارۋاشىلىق, ءاسكەري-تەحنيكالىق سالالار مەن شەكارالىق جانە ايماقتىق ءارىپتەستىك جايىن جان-جاقتى ءسوز ەتتى.
ارينە, تالقىلاۋدا ارىپتەستىكتى جانداندىرۋ جوسپارى اڭگىمەنىڭ نەگىزگى وزەگىنە اينالدى. سونداي-اق, اتالعان باعىتتا ارەكەت ەتۋ ءۇشىن «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى» مەن «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ باسىمدىققا الىناتىندىعى اتاپ كورسەتىلدى. وسى ورايدا, تالقىلانعان ماسەلەلەر قازاقستان ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا, كورشى قىتاي ءۇشىن دە جوعارى مانگە يە ەكەندىگىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. مۇنداي وي تۇيۋگە ءبىر ەمەس, بىرنەشە جاعداي سەبەپ بولىپ وتىر.
بىرىنشىدەن, بۇل كەزدەسۋ مامىر ايىنىڭ 14-15-ءى كۇندەرى بەيجىڭدە وتەتىن «ءبىر بەلدەۋ – ءبىر جول» فورۋمىنا باستى دايىندىقتى پىسىقتاۋعا باعىتتالعان. ويتكەنى, بۇل شارانىڭ قۇرمەتتى قوناعى رەتىندە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆ شاقىرىلعان. سوندىقتان دا قىتاي تاراپى شاقىرىلعان قوناقتاردىڭ قىتايلىق ارىپتەستەرىمەن وتەتىن كەزدەسۋىن ۇساق-تۇيەگىنە دەيىن قالدىرماي, بۇگە-شىگەسىنە دەيىن مۇقيات تالقىلايدى. ويتكەنى, قازاقستان «ءبىر بەلدەۋ – ءبىر جول» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋدا قىتايدىڭ ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى سەنىمدى سەرىكتەسى, جەلىلىك ارىپتەسى بولىپ تابىلادى.
ەكىنشىدەن, ءبىز ءۇشىن ەسىمى قيىن ايتىلاتىن چجان گاولي – قىتاي ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ قالىپتاسۋىندا جوعارى بەدەلگە يە تۇلعا. ول – قكپ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنداعى تۇراقتى كوميتەت قۇرامىنا ەنەتىن 7 ءمۇشەنىڭ بىرەۋى. ال بۇل قحر-ءدىڭ جوعارى ساياسي ورگانى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا ەكىجاقتى كەزدەسۋدىڭ استارىندا قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا قول قويىلاتىن ستراتەگيالىق قۇجاتتار جوباسىن دايىنداۋ جاتقاندىعىن اڭعارۋ اسا قيىن بولماسا كەرەك-ءتى.
كەزدەسۋ اياسىندا ءسوز العان ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر ا.مامين ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق ءارىپتەستىكتىڭ جان-جاقتى دامۋىنا ءجىتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعاندىعىن باسا ايتتى. – «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى مەن «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى» جوباسى ارقىلى جالعاسىن تاباتىن ارىپتەستىك جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ تاراپتارعا زور مۇمكىندىكتەر بەرەدى. اسىرەسە, كولىك-ترانزيتتىك ارىپتەستىك پەن ساۋدا, وڭدەۋ سالالارى قارىشتى داميدى دەگەن سەنىمدەمىن», – دەدى ا.مامين.
سونداي-اق, باسقوسۋدا ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا كولەمىنىڭ كورسەتكىشتەرى دە ايتىلدى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانى مەن ءوتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىندەگى ساۋدا اينالىمى 30 پايىزعا ءوسىپ, 1,3 ملرد اقش دوللارىن قۇراعان. ءبۇگىنگى تاڭدا جالپى سوماسى 27 ملرد اقش دوللارىن قۇرايتىن يندۋستريا, يننوۆاتسيا, كولىك جانە لوگيستيكا سىندى سالالارعا باعىتتالعان 51 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
سونىمەن قاتار, كەزدەسۋ بارىسىندا كولىك-لوگيستيكالىق باعىتتاعى ارىپتەستىكتىڭ نىعايۋىنا باسا كوڭىل ءبولىندى. قازاقستان سوڭعى جىلدارى كولىك ينفراقۇرىلىمىن قارقىندى دامىتىپ جاتقانى بەلگىلى. جىبەك جولى باعدارى بويىنشا تاسىمالداۋ قىزمەتىن جانداندىرۋ ناتيجەسىندە كونتەينەرلىك تاسىمالدا بيىلدىڭ العاشقى توقسانىنداعى كورسەتكىش 2,6 ەسەگە وسكەن.
ال ءوز كەزەگىندە ءسوز العان قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ ۆيتسە-پرەمەرى چ.گاولي قازاقستان-قىتاي قاتىناسى كەڭ ارنادا قارىشتى دامىپ كەلە جاتقانىن العا تارتتى. «ارىپتەستىك جونىندەگى كوميتەتتىڭ 8-وتىرىسى تاراپتاردىڭ بايلانىسىن بۇدان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇسىپ, ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق پەيىل مەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى نىعايتاتىندىعىنا سەنىم زور», – دەدى ول.
كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا تاراپتار قازاقستان-قىتاي ءارىپتەستىگى جونىندەگى كوميتەتتىڭ 8-وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا قول قويدى. سونداي-اق, قىتايلىق دەلەگاتسيا قازاقستانعا ساپارى اياسىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆپەن كەزدەستى. سونىمەن قاتار, قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ ۆيتسە-پرەمەرى چ.گاولي باستاعان توپتى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا قابىلدادى.
ەلباسىمەن كەزدەسۋىندە چجان گاولي قحر توراعاسى سي تسزينپيننىڭ ارنايى سالەمىن جەتكىزدى جانە ارىپتەستىك كوميتەتىنىڭ جاڭا كەلىسسوزدەردى ءساتتى جۇزەگە اسىراتىندىعىنا سەنىم ارتاتىندىعىن ءبىلدىردى. كەزدەسۋدە سي تسزينپيننىڭ ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا شىۇ جۇمىسى مەن ەكسپو كورمەسىنىڭ شاراسىنا قاتىسۋعا نيەتتى ەكەندىگى بەلگىلى بولدى.
جالپى العاندا, كورشى ەلمەن قارىم-قاتىناسىمىز وتە بەلسەندى دامىپ كەلەدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. از ۋاقىت ىشىندە قىتاي ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق نەگىزگى سەرىكتەسىنە اينالىپ ۇلگەردى. ارينە, العاشقى كەزدەرى ءبىزدىڭ ارامىزداعى الىس-بەرىسىمىز شيكىزات تاۋارلارى عانا بولاتىن. سوڭعى جىلدارى ەكىجاقتى ارىپتەستىك باعىتى ءارتاراپتاندىرىلىپ, ءناتيجەسىندە 51 كاسىپورىندى قازاقستان اۋماعىنا ورنالاستىرۋدىڭ جيىنتىق باعدارلاماسى قابىلداندى. بۇل قازاقستان-قىتاي سەرىكتەستىگىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ, جوعارى تەحنولوگيالى ەكونوميكاعا نەگىزدەلگەن ءارىپتەستىككە جەتەلەۋدە.
جاڭا كاسىپورىندار رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىندە اشىلادى. دەسەك تە, ونىڭ باسىم بولىگى سولتۇستىك قازاقستان مەن شىعىس قازاقستان, الماتى جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا ىسكە قوسىلادى. بىرنەشە جوبا بۇگىندە ءوز جۇمىستارىن باستاپ كەتكەن. ءماسەلەن, پاۆلودار وبلىسىندا ۇنتاقتى پوليپروپيلەن ءوندىرىسىن تولىق قايتا جاڭعىرتۋ جۇرگىزىلدى.
بايقاعانىمىزداي, قازاقستان مەن قىتايدىڭ قارىم-قاتىناسى بارلىق باعىت بويىنشا قالىپتاسىپ, دامۋ ۇستىندە. بۇل ءسوزىمىزدى ۆيتسە-پرەمەر چجان گاولي باستاعان دەلەگاتسيانىڭ ارنايى ساپارمەن قازاقستانعا كەلىپ, وندا جىبەك جولى فورۋمىنىڭ ويداعىداي ءوتۋى ءماسەلەسىنىڭ تالقىلانۋى ونىڭ نەگىزىندە ەكى ەلدىڭ بولاشاق باعدارىن ناقتىلاۋ نيەتى جاتقاندىعىن ايعاقتاي تۇسەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, وسى كەزدەرى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قىتايدىڭ جوعارى شەندى ساياساتكەرلەرىنىڭ ءبىرى – قحر سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆان ي دە رەسمي ساپارمەن بولدى. ول شىۇ-عا مۇشە-مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىنا قاتىستى. سونداي-اق, قازاقستاننىڭ جەتەكشى تۇلعالارىمەن بيىل استانادا وتەتىن شىۇ-عا مۇشە-مەملەكەتتەر باسشىلارى ءسامميتىنىڭ كەيبىر ءماسەلەلەرىن دە ناقتىلاپ, تالقىلادى.
رۋسلان ءىزىموۆ,
ساياساتتانۋشى
