وتكەن سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى الماتىدا قازاق ەلى دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتى بەكەت ماحمۇتوۆ جۇلدەسى ءۇشىن جاستار اراسىندا دزيۋدودان حالىقارالىق تۋرنير ءوتتى دۇرىلدەپ. سول ءتۋرنيردىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ساتىندە وليمپيادا چەمپيونى ەرماحان ىبىرايىموۆ بەكەت اعانى التىن مەدالمەن ماراپاتتادى. بۇل – 1996 جىلعى اتلانتا وليمپياداسى التىن مەدالىنىڭ كوشىرمەسى. وليمپيادا كوميتەتىنىڭ مەدالى دە تابىس ەتىلدى.
دزيۋدو تۋرنيرىندە قاپتاعان بوكسشىلار... ەكىنىڭ ءبىرى, ەگەۋدىڭ سىنىعى ەمەس, وليمپيادا چەمپيوندارى باستاعان مىقتىلار. وليمپيادا چەمپيوندارى ەرماحان ىبىرايىموۆ, باقتيار ارتاەۆ, كسرو جەڭىمپازى كارىمجان ابدراحمانوۆ, الەم چەمپيونى گاليب جافاروۆ, ەل بوكسى داۋرەندەگەن كەزدە باس باپكەر بولعان تۇرسىنعالي ەدىلوۆ. التىن بالىق ۇيىرىندەي بۇلاردىڭ دزيۋدو تۋرنيرىندە نەگە جۇرگەندەرىن كوپشىلىك جۇرەكتەرىمەن سەزەدى, كەيبىرەۋلەر اڭتارىلىپ قالعان.
توقسانىنشى جىلداردىڭ قيىن كۇندەرىندە سپورتشىلاردىڭ جاعدايلارى دا ءماز ەمەس ەدى. شەتەلدە وتەتىن جارىستار, ەلدەگى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى قوماقتى قارجىنى قاجەت ەتتى. سول اۋىر كەزەڭدە بەكەت ماحمۇتوۆ قازاق ەلى بوكس فەدەراتسياسىنىڭ تىزگىنىن قولىنا الدى. سول 1993 جىلدان باستاپ بوكستىڭ داۋىرلەۋ, داۋرەندەۋ كەزەڭى باستالدى. بەكەت اعا قارجىسىن دا, بار قاجىر-قايراتىن دا اياماي, تۇرەن سالدى. قازاق بوكسىنىڭ تىنىسى اشىلدى, بوكسشىلار ءدۇر ەتىپ سىلكىنىپ شىعا كەلدى. ماحمۇتوۆ 1996-2006 جىلدارى ايبا-نىڭ 1-ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. سول بيىك لاۋازىمدا ءجۇرىپ قازاق بوكسشىلارىن الەمدىك دودالاردا قاقپايلاۋدان, قياناتتان قورعادى. اسا بەدەلدى ۇيىمنىڭ باسشىلىعىندا جۇرگەندە قازاق بوكسشىلارى بۋىرقانىپ, بۇرقانىپ شىڭعا ۇمتىلدى. الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى دوداسى وليمپيادادان التىن, كۇمىس, قولا مەدالدارمەن ورالا باستادى. بۇل جەردە بەكەت ماحمۇتوۆتىڭ وراسان زور ەڭبەگى بار. قانداي تالانت بولماسىن, بابى كەلمەسە, كۇندەردىڭ كۇنىندە باعى دا تايادى. مىنا جەردە اتاقتى بوكسشىلاردىڭ ءجۇرۋىنىڭ سىرى دا وسىندا. بەكەت اعاعا دەگەن شەكسىز العىستارىن, ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋدە.
«حالىق ارەنا» سارايىنىڭ تورىندە توسەلگەن ءۇش تاتامي ءۇستى جالىن شارپيدى. ءازىربايجان, قىرعىزستان, وزبەكستان, گرۋزيا, مولدوۆا جانە قازاق ەلىنىڭ بالۋاندارى جاۋىرىندارىنان بۋ اتقىلاپ, سىلكىلەسىپ جاتىر. ءتۋرنيردىڭ تۇڭعىش رەت وتكىزىلىپ جاتقانىنا قاراماستان, بالۋاندار سانى وتە كوپ. مەجەلەگەن 400 بالۋان ورنىنا 530 تاتامي شەبەرلەرى بىلەك تۇرە جەتىپتى. تەك 60 كيلو سالماقتىڭ وزىندە 60, ال 66 كيلودا 67 بالۋان. وسىدان-اق تۋرنيرگە دەگەن ىقىلاستى باعامداي بەرىڭىز. جانكۇيەر قاراسى دا مول.
ۇلت سپورتىنىڭ جاناشىرى بەكەت ماحمۇتوۆ 2009 جىلى قازاق ەلى دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. وتە ىسكەر, قولى اشىق باسشى دزيۋدونى دا دۇرىلدەتىپ كوتەرە باستادى. بالۋاندار الەمدىك دودالاردا بۇزىپ-جارىپ شىعا كەلدى. كەيىن بۇل ىسكەر دە, ويلى باسشىنىڭ بەدەلىن قۇرلىقتاعىلار مويىناپ, ازيا دزيۋدو وداعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى لاۋازىمىنا سايلادى. اسحات جيتكەەۆ, اسحات شاحاروۆ, ماكسيم راكوۆ, عالىمجان مۇقانوۆ, ەلدوس سمەتوۆتەردىڭ وليمپيادا, الەم چەمپيوناتتارىندا قازاق ەلىنىڭ قاسيەتتى تۋىن جەلبىرەتكەن جىلدار – فەدەراتسيانى بەكەت ماحمۇتوۆ باسقارعان التىن كەزەڭ. تەك 2009-2012 جىلدارى جاستار اراسىنان جارق ەتىپ ازيانىڭ 10 چەمپيونى شىقتى. بۋلىعىپ جۇرگەن جاس تولقىن بۇرق ەتىپ جانارتاۋداي اتىلدى. جانارتاۋعا ءدۇمپۋ بەرگەن – وسى بەكەت اعا. سوندىقتان دا بۇل اقساقالعا دەگەن سپورتشىلار قۇرمەتى ەرەكشە. اسىرەسە دزيۋدو مەن بوكستا.
وسى جىلى ناۋرىز ايىندا ورال قالاسىندا جاستار اراسىندا بوكستان بەكەت ماحمۇتوۆ جۇلدەسى ءۇشىن حالىقارالىق تۋرنير وتكىزدى شاپاعاتىن كورگەن شاكىرتتەرى. ەندى الماتىدا ءوتتى حالىقارالىق دزيۋدو ءتۋرنيرى اق جۇرەك اقساقال قۇرمەتىنە. بۇل – سوناۋ قيىن كەزەڭدە شاپاعاتىن, قامقورلىعىن كورگەن شاكىرتتەرىنىڭ العىسى. جاقسىلىق ۇمىتىلماسا ەكەن دەگەن ساۋاپتى ءىس. بۇل ءتۋرنيردىڭ وتۋىنە ۇيىتقى بولعان – وليمپيادانىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى (بەيجىڭ, 2008 ج.), الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا مەدال يەگەرى (ميۋنحەن, 2001 ج.) اسحات جيتكەەۆ باستاعان دزيۋدو ماماندارى.
– قازىرگى جاستار ءبىلسىن, بەكەت ماحمۇتوۆ اعامىزدىڭ قانداي اق جۇرەك, ۇلت سپورتىنىڭ جاناشىرى بولعانىن, – دەدى قازاق دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ دامۋ جونىندەگى ديرەكتورى اسحات جيتكەەۆ. – بەكەت اعانىڭ جۇرەگى دە قولى دا اشىق جان. قۇراماداعى ءار بالۋاننىڭ اتىن بىلەتىن. ۇنەمى نامىستارىن قايراپ, قامشىلاپ وتىراتىن. جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەردى قارجىلاي قوماقتى سىياقى بەرىپ, قاناتتاندىرىپ وتىردى. سپورتشىلاردىڭ تارىقپاۋىنا باسا كوڭىل ءبولدى. جارىستارعا ەلدەن بۇرىن كەلىپ, ەلدىڭ سوڭىنان قايتاتىن. ءبىز دە سول كىسىنىڭ ىسكەرلىك تاجىريبەسىنەن ۇلگى الدىق. جاقسىلىقتى ۇمىتۋعا بولمايدى. شىركىن, وسىنداي ادامدار كوبىرەك بولسا ەكەن ەلىمىزدە.
تۋرنيرگە ارنايى كەلگەن ازيا دزيۋدو وداعىنىڭ باس حاتشىسى مۋكەش كۋمار مەن ازيا وداعىنىڭ سپورت ديرەكتورى چە كۋونگ حون جارىستىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانىن, تابىستى وتكەنىن ىقىلاسپەن ايتتى. بۇل – قازاق ەلىندەگى دزيۋدو كۇرەسىنىڭ دامۋ قارقىنىنا بەرگەن باعا.
ازەربايجان دزيۋدو كۇرەسى جاقسى دامىعان ەل. ەلنۋر مامەدلي, نازيم گۋسەنوۆ سياقتى ولمپيادا چەمپيوندارى, ەلحوم مامەدوۆتاي الەم چەمپيونى شىققان توپىراق. وليمپيادا جانە الەم بىرىنشىلىگىنىڭ جۇلدەگەرلەرى دە جەتكىلىكتى.
– مامىر ايىندا ازەربايجاندا «يسلام ويىندارى» وتەدى, ەل قازىر ۇلكەن دايىندىق ۇستىندە, – دەدى كوماندانى الىپ كەلگەن جاسوسپىرىمدەر قۇراماسىنىڭ اعا باپكەرى اديل سادىكوۆ. – سونىڭ باعدارلاماسىندا دزيۋدو دا بار. قۇرامانىڭ باس بالۋاندارى سانكت-پەتەربۋرگتەگى گران-پري جارىسىنا كەتتى. كەيبىرەۋلەرى شەتەلدە وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا. بۇل تۋرنيرگە 3 بالۋان اكەلگەم. ءۇش-ءۇش بەلدەسۋ وتكىزدى, شامالارىنىڭ جەتكەنى سول. ءتۋرنيردىڭ ۇيىمداستىرۋ دەڭگەيى وتە جوعارى, تورەشىلەر دە قيانات جاسامادى. كۇنى كەشە عانا ەرەسەكتەر اراسىندا ەۋروپا چەمپيوناتى ءوتتى پولشادا. ەكى التىن, ءۇش قولا مەدال جەڭىپ الدىق. وسىنىڭ ءوزى ازەربايجان دزيۋدوسىنىڭ دەڭگەيىن كورسەتىپ تۇر. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە, ءبىز شەتەلدەن باپكەر دە, سپورتشى دا شاقىرمايمىز. قايتەمىز, شەتەل مامانىن اسىراپ, بىلىكتى باپكەرلەر مەن ءوز وليمپيادا چەمپيوندارى وزىمىزدە دە بار.
كورشى وزبەكستان دزيۋدوسى دا جاقسى كوتەرىلىپ كەلەدى. بۇل ەلدە وليمپيادا چەمپيونى بولماعانىمەن, ارمەن باگداساروۆ, ابدۋللو تانگريەۆ, ريشود سوبيروۆ, ديوربەك ۋروزباەۆ سياقتى وليمپيادا جۇلدەگەرلەرى بار. وسى ەلدەن قالىڭ قول بولىپ 44 بالۋان جەتتى. ءتۋرنيردىڭ ءبىرىنشى كۇنى 1 التىن, 1 قولا مەدالعا يە بولدى. 1996 جىلى اتلانتا وليمپياداسىندا كۇمىس مەدال جەڭىپ العان ارمەن باگداساروۆتىڭ ۇلى ارتەم باگداساروۆ فينالدا ءبىزدىڭ قايسار شامشادينوۆتان جەڭىلدى.
قازاق ەلىنىڭ قىزدار قۇراماسى سەگىز سالماقتا دا التىن تۇعىردى مەنشىكتەپ الدى. ولار: اديا سايىن (44 كگ), اقمارال ناۋاتبەك (48 كگ), ديانا ايپوۆا (52 كگ), ايدا كارچاەۆا (57 كگ), گۇلدەرايىم الماعانبەت (63 كگ), پەريزات قادىربەكوۆا (70 كگ), ءامينا راسۋل (78 كگ), نۇرعانىم تۇرشابەك (+78كگ). جىگىتتەر قۇراماسى جەتى سالماقتا التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى. ولار: ءدامىر بولاتبەكوۆ( 55 گ), مارات جانقوجا (66 كگ), بارىس قۋان (73 كگ), ماديار سەمباەۆ (81 كگ), الماس جۇماعالي (90 كگ), قايسار شامشيدينوۆ (100 كگ), سانجار جاببوروۆ (+100 كگ). تەك 60 كيلوداعى وزبەكستاندىق كەمران نۋريلاەۆ قانا ىرىق بەرمەي, التىن جۇلدەنى ج ۇلىپ اكەتتى. وزبەك قىزى نوديرا يۋلداشەۆا (78 كگ) مەن قىرعىز كريستينا نەجنيكوۆا (+78كگ) قولا مەدالعا قول جەتكىزدى. ەرلەر اراسىندا قىرعىزستاندىق اسمان اكىلبەك ۇلى (60 كگ), گرۋزيالىق گيورگي بازانداراشۆيلي (66 كگ) جانە وزبەكستاندىق ادحامجون احمەدوۆ (90 كگ) پەن سيندور نۋرۋللوەۆ (66 كگ) قولا مەدالعا يە بولدى. ءازىربايجان, مولدوۆا ەلدەرىنىڭ دزيۋدوشىلارى ەڭسەلەرى ءتۇسىپ, ەلگە قايتتى. قازاق ەلىنىڭ قورجىنى ۋىس-ۋىس مەدال.
زەينەل جەكەي ۇلى,
جۋرناليست
الماتى
