تسيفرلى تەحنولوگيامەن بىرگە جولداۋ اتاۋىنداعى «جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» ءسوزى بوسقا اتالىپ تۇرماعاندىقتان, قازاقستان ەكونوميكاسى ارتاراپتاندىرىلعان جانە حالقى جاڭا ەكونوميكاعا بەلسەندى تارتىلعان, الەمدىك داعدارىستان شىققان اناعۇرلىم كۇشتى جانە باسەكەگە قابىلەتتى ەلگە اينالۋى جايىندا دا بىرەر ءسوز.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى قىزمەتىنىڭ سالاسىن بارىنشا كەڭەيتۋگە جانە ولاردىڭ قىزمەتىن جانداندىرۋعا باعىتتالعان ينستيتۋتتىق جاعدايلارىن جەتىلدىرۋ ەسەبىنەن, قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان شارالاردى جاقسارتا ءتۇسۋ قاجەت.
ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تابيعي رەسۋرستار, عىلىم جانە ءبىلىم الەۋەتى سياقتى باسەكەلەستىك قابىلەتتىلىگى فاكتورلارىن باعالاۋدى جاقسارتۋعا ءتيىسپىز. قازىرگى تاڭدا ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋدا جانە ونىڭ ءوسۋ قارقىنىن جوعارىلاتۋعا باعىتتالعان ساياساتتى ىسكە اسىرۋ وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمنىڭ اسا ءتيىمدى, باسەكەگە قابىلەتتى جوبالارىنا ينۆەستيتسيا تارتۋدى ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى جۇزەگە اساتىنى بەلگىلى. ينۆەستيتسيانىڭ ءوسۋى جانە ەلدە قولايلى ينۆەستيتسيالىق كليمات قۇرۋ دامۋدىڭ ستراتەگيالىق مىندەتى جانە ەكونوميكانى جاڭارتۋدىڭ وتە ماڭىزدى شارتى.
ءارتاراپتاندىرۋ عىلىمدى قاجەتسىنەتىن, جوعارى تەحنولوگيالىق جانە باسەكەلەستىككە قابىلەتتى ونىمدەردىڭ پايداسىنا, قىزمەت ۇلەستەرىن كوتەرۋگە جانە سوڭىندا قۇنى بولاتىن, تاۋار وندىرۋگە, ءىجو قۇرىلىمىنىڭ وزگەرىستەرىنە باعىتتالۋى ءتيىستى. يندۋستريالىق ساياسات شيكىزات رەسۋرستارىن قايتا وڭدەۋگە بايلانىستى سالالاردى دامىتۋعا, ياعني مۇناي-حيمياداعى, مەتاللۋرگياداعى, ماشينا قۇرىلىسىنداعى, تۇتىنۋ تاۋارلارىن جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋدەگى ءتورتىنشى جانە بەسىنشى تەحنولوگيالىق قايتا جاڭعىرتۋدى, جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالۋدا. سونىمەن بىرگە ەكسپورت جانە يمپورت ورنىن تولتىراتىن, شيكىزاتتىق ەمەس باعىتتاردى قۇرۋ باستى ماقسات.
ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ جانە بولاشاقتا باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزى بولاتىن ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە ەكولوگيالىق اسپەكتىلەردىڭ تەپە-تەڭدىگىنە قول جەتكىزۋگە ءتيىسپىز.
جولداۋدا ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىمىزدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ تومەندەگىدەي باستى دا ناقتى ماسەلەلەرى ايتىلدى.
− 2025 جىلعا قاراي شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمىن 2 ەسەگە ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
ەلىمىزدەگى سۋارمالى جەر كولەمىن 40 پايىزعا ارتتىرۋ بەلگىلەندى. قازىر 1,5 ميلليون گەكتار سۋارمالى جەر پايدالانىلۋدا.
2021 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىك ەكسپورتىن 40 پايىزعا ارتتىرۋ جوسپارلاندى. بۇگىندە ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىن كەيبىر ەلدەر بىزدەن شيكىزات كۇيىندە ساتىپ الىپ, ونى باستاپقى جانە تۇبەگەيلى قايتا وڭدەپ, جارتىلاي نەمەسە تولىق دايىن ءونىم جاساپ شىعارىپ, ونى ۇقساتىپ ساتۋدان مول پايداعا كەنەلىپ جاتىر.
ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ارقىلى ترانزيتتىك تاسىمالدى ۇلعايتۋ, ونى 2020 جىلعا قاراي 2 ميلليون كونتەينەرگە جەتكىزۋ ماسەلەسى قويىلدى. بىزدە قازىر ترانزيتتىك تاسىمالدا 800 مىڭداي كونتەينەرلەر بار.
2050 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەس شىعاراتىن ونىمدەردى 50 پايىزعا جەتكىزۋ. قازىر ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى 85 پايىز شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى 19 پايىز ءونىم شىعارادى. حالىقارالىق دەڭگەيدە بۇل از.
مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە كوشۋ. بۇل ورىندى قولدانعاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بولىنەتىن قارجىنى ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بالا تۋ كورسەتكىشتەرى 1999 جىلى جىلىنا 200 مىڭ بالا دۇنيەگە كەلگەن بولسا, 2016 جىلى 400 مىڭعا جەتىپتى. بۇل وتە جاقسى كورسەتكىش, ەندى وسىعان قاتىستى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىن بۇدان ءارى جاقسارتا ءتۇسۋىمىز قاجەت.
سونىمەن, جولداۋدا باستى لەيتموتيۆ رەتىندە الەمدە كۇتىلىپ وتىرعان ەكونوميكاداعى جاڭا جاھاندىق ارحيتەكتۋرادا ءوزىمىزدىڭ پراگماتيكالىق جانە ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگيامىز ۇسىنىلىپ وتىر. وسى بەلگىلەنگەن باسىمدىقتاردىڭ اربىرىندە ەلىمىزدىڭ دامۋ بولاشاعى كورىنىپ تۇر. وسى باسىمدىقتاردى دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرۋ «ستراتەگيا-2050», «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى جانە «نۇرلى جول» سەكىلدى ماڭىزدى قۇجاتتاردا كورسەتىلگەن ماقسات-مىندەتتەردى ورىنداۋعا ەكپىن بەرەدى.
مىرزاگەلدى كەمەل,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
