بۇلاي دەۋگە سەبەپ, وسى كۇندەرى اۋىل-ەلدەردەگى, ۇلكەن قالالاردىڭ ماڭىنداعى مالمەن اينالىساتىن, ناقتىلاي تۇسسەك, جۇرتتى ەتپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان قوجالىقتاردىڭ قورا-قوپسىلارىنىڭ توڭىرەگىنەن ءۇيىلىپ جاتقان جىلقى, سيىر, قوي, ەشكى تەرىلەرىن كورەسىڭ. دومالاپ جاتقان باستار دا بارشىلىق. قوجالىق يەلەرىنەن بۇل تۋرالى سۇراساڭ «الۋشى جوق», دەيدى. كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس داۋىرىندە قىستاۋ مەن جايلاۋدى, كوكتەۋ مەن كۇزدەۋدى, اۋىل-اۋىلدى, كوشە-كوشەنى ارالاپ ءجۇرىپ, ءجۇن-جۇرقا مەن تەرى-تەرسەك الاتىندار مىقتى تۇراتىن ەدى. ويتكەنى, الگى ءونىمدەرگە سۇرانىس بار. قارجى قاراستىرىلعان. ۇتىمدى ۇيىمداستىرىلعان. اسىل ەشكىنىڭ ءجۇنى التىنمەن پارا-پار بولاتىن. ادەمىلەپ ءۇيتىپ, قاۋىنداي ەتىپ جۋعان قويدىڭ باسى − ول كەزدە ءدۇكەندەردىڭ مۇزداتقىشىندا تولىپ تۇراتىن. ونىڭ قىزىعىن كوپ جاعدايدا ستۋدەنتتەر كورۋشى ەدى.
ال, قازىرگى ءۇيىلىپ جاتقان ءالگى استا-توك بايلىقتى قاشان قاجەتىمىزگە جاراتار ەكەنبىز؟ ەگەر ونى اقاۋسىز, ناقتى تىرلىكتە ورىنداي الساق: شەتەلدىڭ الەم-ءجالەم جاساندىسىنان قۇتىلىپ, ءوزىمىزدىڭ تابيعي ءونىمىمىزدى يىعىمىزعا ىلەر ەدىك. ءبىر زاماندارى تۇركيا ەلىنە باس ساۋعالاپ بارعان قانداستارىمىز, قازىرگىدەي كەرەمەت تەحنولوگيا جوق كەزدىڭ وزىندە بىلعارى وندىرۋمەن ابىرويلارىن اسىرعانى ءمالىم. ولاردىڭ ۇرپاعى اتاجۇرتتا بارشىلىق. كەلىستىرە الساق, تەرى زاتىنا قاي زاماندا دا سۇرانىس سيرەمەيدى. قوسپاسىز, قويىرتپاقسىز تابيعي دۇنيە عوي!
وسى ءبىر تۇيتكىل كوكەيدەن كەتەر ەمەس. بۇل جايلى قوجالىق يەلەرىمەن سويلەسسەك, «ءبىز كوپ جاعدايدا ەت ءوندىرىپ قانا وتىرمىز. ال, مالدىڭ وزگە ونىمدەرى ەشكىمگە كەرەكسىز بولىپ تۇر. ءشىركىن, بايتاعىمىزداعى باسىنان باستاپ قارا تۇياعىنا دەيىنگى ءتورت ت ۇلىكتىڭ «بايلىعىن» تولىق يگەرسەك, بۇيىمىمىز پۇل بولىپ, ءداۋلەتىمىز ارتىپ, ساۋلەتىمىز كوز تارتار ەدى. قارا تۇياقتان «ونەتىن» تۇيمەمىز دە تابيعي بولىپ شىعارى حاق. وسىنى ءتيىستى ورىندار ەسكەرىپ, جەتە ءمان بەرسە ۇتىلماس ەدىك. قوجالىقتاردىڭ قاۋقارى كوبەيىپ, قارىمى ارتار ەدى. ءباسەكەلەستىك ورىستەپ, شارىقتاعان باعا تومەندەر ەدى», دەيدى. ءجون ءسوز.
تاعى ءبىر قوجالىقتا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ازاماتپەن ءتىلدەسكەنىمىزدە, بيلىك تارماعىنىڭ ءبىر وكىلى بازارعا اپارعان قوي ەتىن الۋشىعا سەرەيگەن كۇيدە بۇزباي بەرۋ كەرەكتىگىن, بۇل زاڭدا بەكىتىلگەنىن ايتىپتى. ول ءوزىنىڭ مۇنداي تالاپتى ەستىمەگەنىن, كەيبىر ازاماتتار بۇزىپ بەرۋدى سۇرايتىنىن العا تارتىپتى. «قازاق ەت بۇزعان كەزدە ءار مۇشەنىڭ ورنىن بىلۋمەن بىرگە, ادام اعزاسىنا زيانىن تيگىزەتىن بەزدەردى الىپ تاستاپ وتىرعان. مۇنى بۇگىنگى جاستار, كەيبىر ۇلكەندەردىڭ ءوزى بىلە بەرمەيدى. ءبىز كوپ جاعدايدا ەت الۋشىلارعا وسىنى ەسكەرتكەندە ولار, بۇزىپ بەرۋىمىزدى ءوتىنەدى. ءتىپتى, سونى ءبىلىپ الساق دەگەن نيەت تانىتۋشىلار دا از كەزدەسپەيدى», دەگەن ول, كەيبىر بەلسەندىلەر ءتۇسىندىرۋدىڭ ورنىنا دىكەڭدەيتىنىنە, زاڭدى اياقاستىنان تالاپ ەتەتىنىنە وكىنىش ءبىلدىردى. «ارينە, زاڭ تالابىنا قارسىلىعىمىز جوق. بىلسەك ورىنداۋ مىندەتىمىز. ول بىزگە جەتپەي جاتادى. وسى جاعىن دا ەسكەرسە», دەگەن تىلەگىن العا تارتتى.
ءيا, قازاق دالاسىنداعى ءتورت ت ۇلىكتىڭ ەتى عانا ەمەس, وزگە دە ونىمدەرى ۇلت بايلىعى ەكەنى ءسوزسىز. دەگەنمەن, وسى بايلىقتى ۇقساتا الماي كەلە جاتقانىمىز راس. بۇل ىستە وتكەننىڭ ءتاجىريبەسىن زەرتتەي كەلە, زەيىن قويىپ, يگىلىككە جاراتساق, ەڭبەك ادامدارىنىڭ اۋقاتى ارتۋىمەن بىرگە, حالىققا دا ءتيىمدى بولار ەدى. تەرى مەن جۇننەن جاسالعان دۇنيەلەر, وزگە دە زاتتار باسقالاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىنىنا ەش كۇمانىمىز جوق . تەرى مەن جۇننەن جاسالعان ۇلتتىق قۇندىلىقتار قانشاما؟ كيىم ءۇلگىلەرى, ءۇي جاساۋلارى, ەڭ اياعى مۇراجايلاردا تۇرعان ءمۇيىز ناسىباي شاقشالاردىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ جاھاندانۋ داۋىرىندە ۇلتقا ءتان نارسەنىڭ ۇلكەن-كىشىسى بولماسا كەرەك. قازاقتىڭ قازاق ەكەنىن كورسەتەتىن وسى ءبىر ءىستىڭ قازىرگى بارىن مىسە تۇتىپ وتىرا بەرمەي, ەلدىك تۇرعىدا مال ونىمدەرىن جۇيەلى ءوندىرۋ اۋقىمدى جۇمىسىن كەشەۋىلدەتە بەرمەي قولعا الساق, ۇلتىمىز ۇتىلماس ەدى, جۇرتىمىز جۇتاڭدىقتان قۇتىلار ەدى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
