ايتالىق, ايگىلى "تاس بول" كينوسىندا. دەگەنمەن, مىنا جالعاندا مۇمكىن ەمەس نارسە جوق ەكەن. اعاشتىڭ تاسقا اينالۋى دا سونداي عاجايىپ قۇبىلىستاردىڭ قايارىنان بولسا كەرەك.
اقش-تىڭ اريزونا شتاتىندا تۇتاستاي تاس اعاشتاردىڭ ورمانى بار دەيدى. تابيعاتتىڭ تىلسىمى تۇتاستاي ورماندى ءبىر كۇندە اعاشقا اينالدىرىپ جىبەرمەگەن شىعار. بىراق ۋاقىت ءوتىپ, زامان وزىپ, كليماتتىڭ وزگەرۋى سالدارىنان ءبىر كەزدەرى سىڭسىپ ءوسىپ تۇرعان تال-داراق تاسقا اينالعان-مىس. مۇنداي مىسالدى كورشى قىتاي ەلىنەن دە كورۋگە بولادى. «شىڭجاڭ – شونجى كرەميلەنگەن اعاش-دينوزاۆر» مەملەكەتتىك گەوباۋىندا مۇنداي دۇنيەنىڭ تالايىن كەزدەستىرۋگە بولادى ەكەن. مۇندا شامامەن ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى 140 ميلليون جىل بۇرىنعى گينكو, قىزىل شىرشا سەكىلدى اعاشتاردىڭ ءدىڭى مەن تامىرىن كورە الاسىز. ونىڭ كەيبىرىندە اعاشتىڭ قابىعى وسى ۋاقىتقا دەيىن ساقتالعان. بۇل ايماقتا دينوزاۆرلاردىڭ دا تاسقا اينالعان قاڭقالارى بار. دەگەنمەن ونىڭ ناقتى قانشا ەكەنىن ءالى ەشكىم تولىق بىلمەيدى. دەسەك تە, سوڭعى جىلدارى قىتاي-كانادا عالىمدارىنىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە مۇندا دينوزاۆر قاڭقالارىنىڭ جۇزدەن اساتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. قولدا بار تەحنيكانىڭ السىزدىگىنە بايلانىستى ونىڭ بارلىعىن ارشىپ, تولىقتاي زەرتتەۋگە عالىمداردىڭ شاماسى كەلمەي جاتقانعا ۇقسايدى. ومىرىمىزگە جاڭا تەحنولوگيا دەندەپ ەنىپ, تەحنيكا كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ جاتىر عوي. الداعى ۋاقىتتا عالىمدار سوڭعى تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن دينوزاۆر ءداۋىرىنىڭ ناقتى كەلبەتىن جاسايدى دەگەن دە بولجام بار.
ال ەندى وسىنداي تاسقا اينالعان اعاشتار قازاقستاندا بار ما؟ ءبىزدىڭ ەلدە دە مۇنداي قۇبىلىستار كەزدەسكەن ەكەن. سونىڭ جۇرناعىن قىزىلوردا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنەن كوردىك. مينەرالدى رەسۋرستاردى ءسىڭىرۋ بارىسىندا تاسقا اينالعان اعاشتىڭ كىشكەنە بولشەگى وسىندا تۇر. عالىمدار بۇل اعاشتى ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىن 80 ميلليون جىل بۇرىن وسكەن دەپ سيپاتتاپ وتىر. ال تاسقا اينالعان اعاشتىڭ ءدىڭى شيەلى اۋدانىنىڭ قىزىلجار شاتقالىنان تابىلعان. مۋزەيگە 1980 جىلى تاپسىرىلعان. قارت قاراتاۋدىڭ بوكتەرى تالاي سىردى ىشىنە بۇگىپ جاتىر عوي. ىزدەستىرسە, مۇنداي تاسقا اينالعان اعاشتى ءالى دە تابۋعا بولاتىن شىعار.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
