قازاقستان • 31 ناۋرىز, 2017

قىز بالانى تاربيەلەۋ – ۇلتتى تاربيەلەۋ دەگەن ءسوز

430 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن تاريحىمىزعا ۇڭىلسەك, قازاق ەشقاشان جەتىمىن جىلاتپاعان, جەسىرىن قورلاتپاعان. بۇگىنگى تاڭدا «بالاسىن قوقىسقا تاستاپ كەتىپتى» دەگەن سۇمدىق حابارلاردى ءجيى ەستيتىن بولدىق. «مال قۇلاعى ساڭىراۋ» دەگەندەي, وندايدى اۋزىمىزعا العىمىز كەلمەي, قۇلاعىمىزدى بىتەسەك تە قازىرگى جۇگەنسىز, جوسىقسىز اقپارات قۇرالدارى شىمىرىكپەستەن قايتا-قايتا جازىپ, ايعايلاتىپ ايتىپ, ەلدىڭ قۇلاعىن ۇيرەتىپ بولدى. ادامداردىڭ ەتىن دە سونداي سۇمدىققا ۇيرەتە باستاعاننىڭ كەسىرى مە, قايدام, ونداي وقيعالار دا ءجيى قايتالانىپ بارادى.

قىز بالانى تاربيەلەۋ –  ۇلتتى تاربيەلەۋ دەگەن ءسوز

2016 جىلى وسىندايلارعا بايلانىستى 15 قىلمىستىق ءىس قوزعالسا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 3 ايىندا عانا دالادا قالعان ءسابيدىڭ سانى 8-گە جەتكەن. ءدۇ­نيەگە شىر ەتىپ ەنگەن شارانا ەش ج­ازىقتى بولماسا دا ساناسىز انانىڭ تاس­جۇرەكتىگى سالدارىنان وسىنداي كۇي­گ­ە تاپ بولۋدا. مۇندايلارعا «انا» دە­گەن ءسوزدى شىعىن قىلۋدىڭ ءوزى ارتىق. سا­­ناسىز دەيتىن جانۋارلار دا ىشتەن شىق­­­قان بالاسىن قورعاشتاپ, جان-ءتا­­نى­مەن قامقور بولىپ جاتادى عوي. ال قا­را­­قان باسىنىڭ عانا قامىن ويلاي­تىن تاس­­جۇرەكتەر توعىز اي بويى كوتەرگەن جان يەسىن ادام بالاسى دەپ تانىمايدى.

وسىندايلاردىڭ ارامىزدا بولماۋى ءۇشىن بارشامىز بولىپ, قوعام بولىپ, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ورگاندارىمىز بولىپ, اتالعان سوراقىلىقتىڭ ال­­دىن الۋ ءۇشىن باتىل ارالاسۋىمىز كە­­رەك. ويتكەنى, مۇنى قوعامىمىزدىڭ ور­­تاق دەرتى دەپ قابىلداعان ءجون. ال ول ءۇشىن, الدىمەن, قىز بالانىڭ ءتار­بيە­سى­نە قاتتى نازار اۋدارىلۋى كەرەك. بار­لىق مەكتەپتەر مەن ورتا جانە ارناۋ­لى وقۋ ورىندارىندا, ءتىپتى جوعارى وقۋ ورىندارىندا قىز بالالارعا ار­نال­عان اقىل-كەڭەس بەرەتىن ساباقتار ءجيى وتكىزىلىپ تۇرعانى ابزال. وعان ءتا­جى­­ريبەلى, اقىلمان انالار, مەديتسينا, پسي­­حولوگيا, سوتسيو­لوگيا سالاسىنىڭ ما­مان­دارى دا قاتىسىپ, قىزداردىڭ كوزىن اشىپ, كوڭىل كوكجيەگىن كەڭىتىپ وتىرۋ­لارى كەرەك. قىز بالانى تاربيەلەۋ دە­گەن ءسوز – ۇلتتى تاربيەلەۋ دەگەن ءسوز ەكە­نىن ەستەن شىعارمايىق.

وسى ورايدا, تومەندەگى ماسەلەلەرگە با­سا نازار اۋدارىلۋى كەرەك دەپ سانايمىن. وعان اتالعان ماسەلەگە تىكەلەي نە­مە­سە جاناما قاتىسى بار بارلىق مەم­لە­كەتتىك, سونداي-اق, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇي­ىم­­دار اتسالىسۋى ءتيىس دەپ ەسەپ­تەي­مىن.

بىرىنشىدەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگى جەتكىنشەك قىزداردىڭ جەتىلۋى كە­زەڭى مەن جۇكتى انالاردىڭ ەسەپكە تۇ­ر­ۋىن باقىلاۋدى ءجىتى قاداعالاۋى كە­رەك. بارلىق ءبىلىم وشاقتارىندا ءتار­بيە­گە قايشى كەلەتىن ولقىلىقتاردى جويۋ ءۇشىن رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇن­دىلىقتى ۇلىقتايتىن ارنايى باع­دار­لاما تۇزىلسە ارتىقتىق ەتپەيدى. سون­داي-اق, وتباسى – ورتاسى – ءبىلىم وشا­عى ۇشتاعانىنىڭ بىرلەسىپ اتقارار جۇ­مىستارىن ۇيلەستىرۋگە نازار اۋدارۋ قاجەت.

ەكىنشىدەن, كۇن ۇزىن ناپاقاسىن تابۋمەن ءجۇرىپ, باۋىر ەتى – بالاسىنىڭ ءتار­بيەسىن كەيىنگە ىسىرا بەرەتىن كەي­بىر اتا-انالارمەن جۇمىس جۇرگىزۋدى باس­تاۋ كەرەك. ونىڭ ۇستىنە, بۇگىندە رە­س­پۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە «ءۇمىت» ۇيلەرى مەن «ءۇمىت» توپتارىندا 333 ءسابي تاربيەلەنۋدە. اتالعان ۇيلەر – «وت باسقان» انالار تىعىرىقتان شى­عار بىردەن-ءبىر جول. وسى ىسپەتتى ورىن­دار­دىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى جاۋاپتى ما­مان­­د­ار تاراپىنان جاستارعا كەڭىرەك ءتۇ­­سىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جانە تا­نىس­­تىرۋ;

ۇشىنشىدەن, ايەلدەر icتەرى جانە وت­باسى ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن مەملەكەتتىك, ۇەۇ, قوعامدىق ۇيىم­دار­دىڭ وسى تاراپتارداعى ءىسىن ءبىر ارناعا توعىستىرساق, تەك ۇتاتىنىمىز انىق. بۇعان قوسا, وسىعان دەيىن دە دەپۋتاتتار تاراپىنان كوتەرىلىپ جۇرگەن «بەبي-بوكس» اتالاتىن «ءۇمىت بەسىكتەرى» بۇگىندە ءبىراز ەلدە بار. وسىنى ءبىزدىڭ ەلدە دە مەم­لەكەتتىك دارەجەدە قابىلداسا قاي­تەر ەدى؟

مەنىڭ وسى دەپۋتاتتىق ساۋ­الىم­دى قولداپ, «نۇر وتان» پارتيا­سى فراك­تسياسىنداعى ارىپتەستەرىم ز.با­ليە­ۆا, و.وكسىكباەۆ, س.ۇمبەتوۆ, و. شي­شي­گي­نا گ.شيپوۆسكيح, ي.ۋنجاكوۆا جانە قازاقستاننىڭ كوممۋنيستىك حالىق پارتياسى فراكتسياسى اتىنان ي.سميرنوۆا قول قويدى. وسىنشا دەپۋتاتتى مازالاپ وتىرعان ماسەلەگە ۇكىمەت تاراپىنان دا ءتيىستى دەڭگەيدە نازار اۋدارىلىپ, وڭ شەشىم قابىلدار دەگەن ۇمىتتەمىن.

باقىتگۇل حامەنوۆا,

ءماجىلىس دەپۋتاتى


سوڭعى جاڭالىقتار