تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان تمد پاا كەڭەسىنىڭ سالتاناتتى وتىرىسىندا ق.توقاەۆ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەرەيتويعا ارنالعان ۇندەۋىن وقىپ بەردى.
ن.نازارباەۆتىڭ تمد زاڭ شىعارۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرىنە ارناعان ۇندەۋىندە «اسسامبلەيا بۇگىنگى تاڭدا تمد زاڭ شىعارۋ ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى مەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ ەرەكشە تۇعىرناماسى بولىپ وتىر ءارى الەمدىك پارلامەنتاريزم جۇيەسىندە كورنەكتى ورىن الادى», دەپ اتاپ وتىلگەن.
مەملەكەت باسشىسى اۋقىمدى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جولىندا دوستاستىقتىڭ الەۋەتى زور ەكەنىنە نىق سەنىم ءبىلدىردى. قازاقستان باسشىسى تمد پارلامەنتشىلەرىن وسىناۋ بەيمازا كەزەڭدە ءبىزدىڭ حالىقتارىمىز بەن مەملەكەتتەرىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن بۇدان بىلاي دا بەلسەندى جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.
ق.توقاەۆ ءوز سوزىندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ۇندەۋىندە ەۋرازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىنە وراي قازاقستاننىڭ كوزقاراسى ناقتى ءارى جان-جاقتى سيپاتتالعانىن, پارلامەنتتىك ولشەمنىڭ ەرەكشە ماڭىزى ايقىندالعانىن اتاپ ءوتتى.
سەنات توراعاسى قازاقستاننىڭ پارلامەنتارالىق ۇنقاتىسۋدان اينىمايتىنىن ايتا كەلىپ, اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىنا قولايلى جاعداي جاساعانى ءۇشىن رەسەي فەدەراتسياسىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «تمد پاا-نىڭ شتاب-پاتەرى – تاۆريا سارايىنىڭ قازاقستان ءۇشىن دە تاريحي ماڭىزى زور, ءويتكەنى, حح عاسىردىڭ باسىندا وسىندا مەملەكەتتىك دۋمادا قازاق حالقىنىڭ داڭقتى وكىلدەرى ءاليحان بوكەيحانوۆ, مۇحامەدجان تىنىشپاەۆ, باقىتجان قاراتاەۆ جانە باسقالار جۇمىس ىستەدى», – دەدى ق.توقاەۆ.
قازاقستان پارلامەنتى جوعارعى پالاتاسىنىڭ باسشىسى ۇلتتىق زاڭنامالاردى دامىتۋداعى جانە دوستاستىق اياسىنداعى جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋدەگى تمد پاا-نىڭ رولىنە جوعارى باعا بەردى.
ق.توقاەۆ پارلامەنتتىك ديپلوماتيا مەيلىنشە يكەمدى, كەيدە ءتىپتى حالىقتار اراسىندا تەڭدەسى جوق ارناعا اينالعان جاعدايدا تمد پاا الەۋەتىن ودان ءارى نىعايتۋدىڭ ماڭىزى زور دەپ سانايدى.
قازاقستان دەلەگاتسياسى تمد پاا وتىرىسىنا قاتىستى. تمد پاا كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى پارلامەنتاريزمنىڭ حالىقارالىق كۇنىن بەلگىلەۋ تۋرالى باستامانى تالقىلادى. قىرعىزستاندا وتكەن رەفەرەندۋمعا جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ ناتيجەلەرىن جانە دوستاستىق ەلدەرىندەگى 2017 جىلى وتەتىن سايلاۋ ناۋقاندارىن بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن قارادى, سونداي-اق تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ 2016 جىلعى قىزمەتىن قورىتىندىلادى.
وتىرىس اياسىندا رەسەي فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ۆالەنتينا ماتۆيەنكو پرەزيدەنت ۆ.ءپۋتيننىڭ اتىنان قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى ق.توقاەۆقا قۇرمەت وردەنىن تابىس ەتتى.
وتىرىس بارىسىندا تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان پوشتا ماركاسىن ەستەلىككە تاپسىرۋ سالتاناتى بولدى.
قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى ارمەنيا ۇلتتىق جينالىسىنان رەسەي يمپەرياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى بولعان م.پاپادجانوۆتىڭ ءبيۋستىن تمد پاا-عا بەرۋ سالتاناتىنا قاتىستى.
سول كۇنى تمد پاا-نىڭ 46-وتىرىسى بولدى, وندا اسسامبلەيانىڭ تۇراقتى كوميسسيالارى ۇسىنعان بىرقاتار ۇلگى زاڭدار مەن ۇسىنىمدار ماقۇلداندى.
قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ, سونداي-اق, سانكت-پەتەربۋرگتە حالىقارالىق تەرروريزممەن كۇرەس جونىندەگى پارلامەنتتىك كونفەرەنتسيادا ءسوز سويلەدى.
تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى مەن ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى ۇيىمداستىرعان فورۋمنىڭ كۇن ءتارتىبىنە قاۋىپسىزدىك جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق, تەرروريستىك ارەكەتكە قارسى قىزمەتتىڭ گۋمانيتارلىق ماسەلەلەرى, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك نەگىزدەرى ەنگەن بولاتىن.
ق.توقاەۆ ءوز سوزىندە تەرروريزمدى تەك بىرلەسكەن كۇش-جىگەر ارقاسىندا عانا تۇبىرىنەن جويۋعا بولاتىنىنا نىق سەنىم بىلدىرە كەلىپ, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بۇۇ اياسىنداعى جاھاندىق انتيتەرروريستىك جەلى قۇرۋ تۋرالى باستاماسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن اۋداردى.
كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە ق.توقاەۆ حالىقارالىق قۇقىقتاعى «تەرروريزم» ۇعىمىنىڭ زاڭدى جانە ساياسي قيسىندى انىقتاماسىن بەرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتتى. ءتوراعا ەڭ كۇردەلى ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋگە ىقپال ەتەتىن ساياسي ۇدەرىستەرگە اسىعىس ءارى اعات باعالاۋدان شەكتەلۋگە شاقىردى.
«مۇنداي قادامداردىڭ ءناتيجەلى بولاتىنىن سيرياداعى قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ باسىنان بەرى وق اتۋدى توقتاتۋ تەتىكتەرىن قۇرۋعا العاش رەت مۇمكىندىك بەرگەن استانا كەلىسسوزدەرى پاش ەتىپ وتىر», − دەپ اتاپ ءوتتى سەنات توراعاسى.
ق.توقاەۆ بىردە-ءبىر ەل قاۋپىنەن قورعالماعان كيبەرتەرروريزم ماسەلەلەرى تۋرالى دا ايتتى: «ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قۇرمەتتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تولىق تۇسىنگەن جاعدايدا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ينتەرنەتتى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ويلانۋدىڭ ءمانى زور. باستى ماقسات – ەكسترەميزم يدەياسىن ناسيحاتتاۋعا جانە جاستاردى تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ قاتارىنا الداپ-ارباپ تارتۋعا كەدەرگى جاساۋ بولىپ وتىر», − دەدى ول.
باياندامادا كەدەيلىك, ساۋاتسىزدىق, سىبايلاس جەمقورلىق, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن شەكتەۋ سەكىلدى تەرروريزمنىڭ باستاپقى سەبەپتەرىن جويۋداعى زاڭ شىعارۋ ورگاندارىنىڭ الەۋەتىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ق.توقاەۆ ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى سەسسيالارىنىڭ بىرىندە ەكسترەميزم جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ۇيىمنىڭ ۇيلەستىرۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراۋدى ۇسىندى.
قازاقستان پارلامەنتى جوعارعى پالاتاسىنىڭ باسشىسى راديكاليزم قاتەرلەرىنە قارسى يدەولوگيالىق ءىس-قيمىلدا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ دە ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى, سونداي-اق, استانادا 2016 جىلى 31 مامىردا وتكەن, جوعارى مارتەبەلى ءدىني قايراتكەرلەر, بىرقاتار ەلدەردىڭ پارلامەنتشىلەرى مەن عالىمدار قاتىسقان «ءدىندەر تەرروريزمگە قارسى» حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى فورۋمعا قاتىسۋشىلاردى حاباردار ەتتى.
ق.توقاەۆ قازىرگى زامانداعى رەفورمالار مەن حالىقپەن اشىق ۇنقاتىسۋدى تەرروريزمگە قارسى پارمەندى شارالار رەتىندە اتاپ ءوتتى. بۇل تۇرعىدا مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋ جانە بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ارقىلى زاڭ ۇستەمدىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان قازاقستانداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ماڭىزدىلىعى ايتىلدى. ءتوراعا: «تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىلعا قاتىستى ايتقاندا, كونستيتۋتسياعا تەرروريستىك ارەكەتكە قاتىسقانى ءۇشىن قازاقستان ازاماتتىعىنان ايىرۋ تۋرالى جاڭالىق ەنگىزىلدى», − دەدى.
سەنات توراعاسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا تەرروريزمدى وقشاۋلاۋ تاجىريبەسىنەن ونى جاپپاي تۇبىرىنەن جويۋ ستراتەگياسىنا كوشۋ ء جىتى نازار اۋدارۋدى, ۇنقاتىسۋ مەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى ءارى جاۋاپتى جۇمىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ق.توقاەۆ ەۋروپا كەڭەسى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى پەدرو اگرامۋنتپەن اڭگىمەلەستى. توراعا قازاقستاننىڭ ەكپا-مەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ سىندارلى سيپاتىنا توقتالدى. ەلىمىز ەۋروپا كەڭەسىنىڭ بىرقاتار ماڭىزدى كونفەنتسيالارىنا قاتىسۋشى ەۋروپانىڭ دەموكراتيا جولىنداعى قۇقىقتىق كوميسسياسىنىڭ (ۆەنەتسيا كوميسسياسى) تولىق مۇشەسى. قازاقستان پارلامەنتى مەن ەكپا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. قازاقستاندىق دەپۋتاتتار ستراسبۋرگتە وتەتىن ەكپا سەسسيالارىنا تۇراقتى تۇردە قاتىسادى. ق.توقاەۆ دەموكراتيانى دامىتۋ, گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق جانە قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا قاتەرلەرىنە قارسى ءىس-قيمىل ءۇشىن ۇنقاتىسۋ مەن ناتيجەلى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرا بەرۋ كەرەك دەپ سانايدى.
سەنات توراعاسى ەكپا باسشىسىن پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىكتەرىن پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەرۋ جونىندەگى قازاقستانداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار تۋرالى حاباردار ەتتى.
