كوكتەمگى ەگىسكە دايىندىق كوڭىلدەن شىعا ما؟
اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى قايرات ايتۋعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن 22 ملن گەكتار القاپقا سەبۋ جوسپارلانىپ وتىر, وتكەن جىلعىمەن سالىستىرعاندا 311 مىڭ گەكتارعا ارتىق. مۇنىڭ ىشىندە كوكتەمگى ەگىس القابىنىڭ كولەمى 18,5 ملن گەكتارعا جۋىقتايدى. ءداندى داقىلدار 15,1 ملن گەكتار جەرگە ەگىلەدى, ال بيداي 12,1 ملن گەكتار القاپقا سەبىلمەك. بۇل داقىل وتكەن جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 339 مىڭ گەكتار القاپقا ازايتىلعان. سونىمەن قاتار, سۋ سىڭىرەتىن داقىلدار القابىن ازايتۋ كوزدەلىپ وتىر. ماسەلەن, كۇرىش القابى – 1,9 مىڭ گەكتار, ماقتا القابى 4,6 مىڭ گەكتارعا قىسقارتىلىپ, باسىمدىقتى داقىلدار القابى ارتتىرىلادى. سونداي-اق, ۆيتسە-مينيستر مال ازىعى داقىلدارى (ارپا, س ۇلى, داندىك جۇگەرى, بۇرشاق, نوقات) القابى 208 مىڭ گەكتارعا, جارما داقىلدارى القابى 10 مىڭ گەكتارعا ارتتىرىلاتىنىن جەتكىزدى. مايلى داقىلدار القابى 2,1 ملن گەكتارعا دەيىن جەتكىزىلەدى.
اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردى جوعارى ساپالى تۇقىمدارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا تۇقىم شارۋاشىلىعىن قولداۋ تەتىگى جەتىلدىرىلدى. ايتالىق, بيىلدان باستاپ تۇپكى جانە تاڭداۋلى تۇقىمداردى سۋبسيديالاۋ قايتا جانداندىرىلادى, ال العاشقى رەپرودۋكتسيا تۇقىمدارى تەك باسىمدىقتى داقىلدار بويىنشا, مينيمالدى نورمالارسىز سۋبسيديالاناتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, جەمىس-جيدەكتەر مەن جۇزىمدەردىڭ تاڭداۋلى كوشەتتەرىن, ءبىرىنشى بۋىنداعى گيبريدتەردى سۋبسيديالاۋ جالعاسادى, دەپ اتاپ ءوتتى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى. بيىل سونداي-اق, مەملەكەت اوك-ءتىڭ 1500 سۋبەكتىسىنە كوكتەمگى ەگىس جانە ونى جيناۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن شەكتى مولشەرلەمەسى جىلىنا 6 پايىزدان اسپايتىن قارجىلاندىرۋ جۇزەگە اسىرىلماق. وسى جىلى كوكتەمگى ەگىس جانە ونى جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋعا 60 ملرد تەڭگە سوماسىندا بيۋدجەتتىك نەسيە بولىنگەن.
2017 جىلدىڭ باسىنداعى جاعداي بويىنشا رەسپۋبليكادا 153 مىڭ تراكتور, 83 مىڭ تۇقىم سەپكىش, 292 مىڭ توپىراق وڭدەيتىن قۇرال-جابدىق, 5 مىڭ بۇركۋىش, 3,6 مىڭ زاماناۋي ءونىمدىلىگى جوعارى ەگىس كەشەنى بار. ال كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن ۋاقتىلى ءجۇرگىزۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ديزەل وتىنىنىڭ 375 مىڭ توننا كولەمىندەگى قاجەتتى كولەمى انىقتالعان.
پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ وبلىس اكىمدەرىنىڭ دە كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا دايىندىقتارى جايىندا ەسەپتەرىن تىڭداپ, جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا الداعى جۇمىستاردى جۇرگىزۋ اياسىندا بىرقاتار تاپسىرما بەردى.
پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت تاراپىنان كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن قارجىلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق شەشىمدەر قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى ءتيىمدى پايدالانىلۋى كەرەك. بيۋدجەتتە ەگىستىك ءۇشىن قاراستىرىلعان قاراجات قاتاڭ تۇردە ءوز ماقساتىنا باعىتتالۋى ءتيىس, بۇل ماسەلە تۇقىمداردى سۋبسيديالاۋعا دا قاتىستى ايتىلدى.
پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ ءوزىنىڭ ورىنباسارى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.مىرزاحمەتوۆكە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ءوندىرۋشىلەرىن ديزەل وتىنىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار, «قازاگرو» حولدينگىنە اقشالاي قاراجاتتى ۋاقتىلى ءبولۋ جانە اۋىلدىقتار ءۇشىن ونىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.
يندۋستريالاندىرۋ ينديكاتورى قانداي؟
ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان كەلەسى ماسەلە – 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما مەن ونى ىسكە اسىرۋ بويىنشا شارالار جوسپارىندا 4 ماقساتتى ينديكاتور جانە 10 ناتيجەلەر كورسەتكىشى قاراستىرىلعان. باعدارلامادا جوسپارلانعان 10 ناتيجەلەر كورسەتكىشىنىڭ 2016 جىلعى قورىتىندىسى بويىنشا 8-ءى جۇزەگە اسىرىلعان. ناتيجەسىندە, ءداستۇرلى سەكتورلارداعى كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ ەسەبىنەن قولدانىستاعى ءوندىرىستەردى جاڭعىرتۋ مەن كەڭەيتۋ بويىنشا, جالپى سوماسى شامامەن 68,7 ملرد تەڭگە بولاتىن, ەلىمىزدىڭ 7 ءوڭىرىندە 10 جوبا ىسكە اسىرىلعان.
«جالپى, باعدارلامانىڭ ينديكاتورلار مەن ناتيجەلەر كورسەتكىشىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ دەڭگەيى 84,6 پايىزدى قۇرادى», دەدى ج.قاسىمبەك. ال, شارالار جوسپارىنىڭ تارماقتارىن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ ىسكە اسىرۋ دەڭگەيى 97,6 پايىزدى قۇراعان.
2016 جىلى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 10 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلىپتى. ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ تە بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ جۇيەلى ءجۇرىپ جاتقانىن العا تارتتى. «باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ قورىتىندىلارىن وڭ دەپ باعالاۋعا مۇمكىندىك بار دەپ سانايمىز», دەدى مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ بايانداماشىلاردى تىڭداپ بولعان سوڭ ونەركاسىپتىڭ بازالىق سالالارىن تەحنولوگيالىق قايتا جاراقتاندىرۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرمالار بەردى. پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا يندۋستريالاندىرۋ ماسەلەلەرىنىڭ ماڭىزدى ءرولى كورسەتىلگەن قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىن ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى تاپسىرما جۇكتەگەنىن اتاپ ءوتتى.
«بىزگە يندۋستريا 4.0 ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋمەن قاتار, ونەركاسىپتىڭ بازالىق سالالارىن تەحنولوگيالىق قايتا جاراقتاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى ءارى كوپ ەڭبەكتى تالاپ ەتەتىن جۇمىستار ىستەۋ قاجەت», – دەدى ب.ساعىنتاەۆ. سونىمەن قاتار, پرەمەر-مينيستر ەڭبەك ءونىمدىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتتى. قازاقستانداعى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرمالار بەردى.
پرەمەر-مينيستر قازىرگى ساتتە ۇكىمەتتىڭ ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جۇيەسىن وزگەرتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتقانىن جانە بيىلعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ بويىنشا ۇلتتىق ستراتەگيا ازىرلەنەتىنىن, سونىمەن قاتار, بىرىڭعاي اقپاراتتىق-مونيتورينگتىك جۇيە ەنگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل شارالار ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان. سونىمەن قوسا, ۇكىمەت باسشىسى جۇمىس كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى ينۆەستورلارعا ۇسىنۋعا بولاتىن پىسىقتالعان جاڭا جوبالار بولۋى ءتيىس ەكەنىنە نازار اۋداردى. وسىعان وراي يندۋستريالاندىرۋ باسىمدىقتارىنا ساي كەلەتىن جوبالاردى ساپالىق تۇرعىدان ىرىكتەۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت. سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت الدىنا شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمىن 2025 جىلعا قاراي 2 ەسەگە دەيىن ارتتىرۋ تۋرالى مىندەت قويعانىن ايتتى. قويىلعان مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ەكسپورتتىق قولداۋ جۇيەسىن «قايتا جۇكتەۋ» بويىنشا جۇرگىزىلەتىن جۇمىستاردى ەسكەرۋمەن جانە جالپى ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا باسەكەگە قابىلەتتى ەكسپورتتىق وندىرىستەردى دامىتۋمەن جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ا.مامينگە اتالعان ماسەلەلەردى باقىلاۋدا ۇستاۋ جۇكتەلدى.
ماسەلەنىڭ بارى ۇكىمەت نازارىندا
ايتقانداي, ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ باسىندا اعىمداعى ماسەلەلەر جايى دا ءسوز بولدى. ماسەلەن, پرەمەر-مينيستر بۇرناعى كۇنى قىزىلوردا وبلىسىندا سىرداريا وزەنiندە سۋ تاسقىنى باستالعانىن ايتىپ, ايماق باسشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ پەن IIم باسشىسى قالمۇحانبەت قاسىموۆتان جاعدايدى بايانداۋدى سۇرادى. ءتيىستى شارالار دەر كەزىندە قولعا الىنۋى كەرەكتىگىن باسا ايتتى. ۇكىمەت باسشىسى سونداي-اق, كەشەلى بەرى قوعام نازارىن اۋدارعان تاعى ءبىر ماسەلە − اقتوبەدەگى گاز تاپشىلىعىنىڭ تۋىنداۋىنا قاتىستى دا ءمان-جايدى سۇرادى. بۇل رەتتە اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ پەن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ ءسوز الدى. ولار ايماقتاعى سۇيىق وتىننىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنىڭ الدىن الۋ شارالارى تۋرالى ەسەپ بەردى. پرەمەر-مينيستر ماسەلەنى ۇكىمەتتىڭ نازاردا ۇستايتىنىن ايتىپ, جانارماي تاپشىلىعىن جويۋ بويىنشا الدىن الا جۇمىستار جۇرگىزۋدى تاپسىردى.
دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»
