ال, «اتا-انانىڭ وتباسى تاربيەسىندەگى كوزقاراستارى ءبىر كەلكى بولعاندا عانا بالانى ويداعىداي تاربيەلەۋگە بولادى» دەگەن تۇجىرىمعا كەلگەندە كوپ عالىمنىڭ پىكىرلەرى ءبىر جەردەن شىعادى ەكەن. ءتىپتى مۇنى بالاعا دۇرىس تاربيە بەرەم دەگەن اتا-اناعا اينالىپ وتە الماس قاعيدا سانايدى. مۇنداي بولماعاندا بالا, «اكەمنىڭ ايتقانىن تىڭداسام انامدى رەنجىتىپ الام با, انامنىڭ ايتقانىن ورىنداسام اكەمنىڭ اشۋىن تۋدىرىپ الام با؟» دەگەن ۇنەمى ەكىۇداي كۇيمەن ەرجەتەدى ەكەن. بالانىڭ باسىنداعى مۇنداي كۇي ونىڭ ۇيرەنۋ ناتيجەسىن ناشار قىلىپ قانا قويماي, تارتىپسىزدىككە توتە جول اشادى. قالاي؟
«ەكى قارعا تالاسسا ءبىر قارعاعا جەم تۇسەدى» دەگەندەي بالا بەلگىلى ءبىر ىستە اتا-اناسىنىڭ ۇقساماعان كوزقاراسىن بايقاسا بىردەن ءوز قالاۋىن ىسكە اسىرا الادى. ءتىپتى ەسىرىپ سالا بەرەدى. بۇل بالانىڭ الدىنداعى اتا-انانىڭ ەڭ وڭاي جەڭىلىسى. مىسالى, اناسى بالاسىنا تاماقتان بۇرىن پچەنيا سەكىلدى ۇساق-تۇيەك جەمەيسىڭ دەسە, اكەسى ازىراق جەسە وقاسى جوق – دەدى دەلىك. بالا نە ىستەيدى؟ ول مۇندايدا شەشەسىنىڭ ءسوزىن ەلەمەيدى. اكەسى قولدايتىنىن بىلگەن بالا ارينە جەگىسى كەلىپ تۇرعان ءدامدى جەمەكتىكتەرگە اۋىز سالادى. جانە اكەسىنىڭ «ازىراق» دەگەنى دە جايىندا قالادى, ول سول مۇمكىندىكتى جاقسىلاپ تۇرىپ پايدالاندى. اناسىنىڭ ءسوزىن تىڭداماۋعا بويى ۇيرەندى. ال ەندى بەلگىلى ءبىر ىستە بالانىڭ قالاۋىنا اناسىنىڭ پىكىرى دۇرىس كەلىپ قالسا «انام رۇقسات ەتكەن» دەپ تابانداپ تۇرىپ الادى دا, اكەسىنىڭ ءسوزى جايىندا قالادى. وعان دا بويى ۇيرەنەدى. بۇل بالا اتا-انانىڭ ءسوزىن ءوز قالاۋىنا سايكەس كەلگەنى ءۇشىن عانا تىڭدايتىن بولادى دەگەن ءسوز. وسە كەلە ەكەۋىنىكى سايكەس كەلمەسە ەكەۋىنىڭ ءسوزىن دە ءسوز ەكەن دەمەيتىنى انىق كورىنىپ تۇر. وسىلايشا اتا-انانىڭ پىكىرى بىردەي بولماعان جاعدايدا بالا ىرىقتى ورىنعا شىعادى دا, باسقارۋ قيىنعا سوعادى. ەكەۋى بىلاي تۇرسىن, بىرەۋى ءسوز ۇقتىرۋعا زار بولادى.
كوپ اتا-انالار بالاسىنىڭ ويداعىداي تاربيەلەنگەنىن كوكسەيدى, سول ءۇشىن تەر توگەدى, ۋاقىت بولەدى, قينالادى, ۋايىمدايدى. وكىنەرلىگى, ەكى جاقتىڭ وي-پىكىرى ۇقساماۋىنان ەڭبەكتىڭ كوبى سەلگە كەتەدى نەمەسە كەرى ناتيجە كورسەتەدى. نە ىستەۋ كەرەك؟
جوعارىداعى مىسالعا بايلانىستى ايتساق, اتا-انا ۇقساماعان كوزقاراستارىن بىردەن بالانىڭ الدىندا شىعارماي الدىن الا كەلىسىپ العانى دۇرىس. «تاماقتان بۇرىن ۇساق جەمەكتىكتەردى جەسە تاماققا تابەتى تارتپاي قويادى, تاماق ىشپەسە دەنساۋلىعىنا زيان» دەگەن ويىن اناسى ايتسىن, «بالانىڭ قارنى تەز اشادى, ۇساق-تۇيەكتەردىڭ دە وزىندىك قۋاتى بار, تابەتى تارتىپ تۇرعاندا ازداپ جەسىن» دەگەن كوزقاراسىن اكەسى ايتسىن, وسىدان ورتاق كەلىسىم شىعادى. نە جەمەيتىن, نە ازداپ جەيتىن, ءيا تاماقتى ەرتەرەك بەرەيىك دەيتىن بەلگىلى ءبىر تۇجىرىمعا كەلەدى. انىعىندا وسى ءۇش تۇجىرىمنىڭ دا قاتەسى جوق. قاتەلىك اتا-انانىڭ بالا الدىندا ءوز ويلارىن جونگە ساناپ, اقىرى ەكەۋى دە بالالارىنا ءسوز وتكىزە المايتىن ىرىقسىز كۇيگە ءتۇسىپ قالۋلارى. بۇدان ساق بولعان ءجون. تاماقتىڭ الدىندا كوپچەنيا جەۋ, جەمەۋ دەگەن سەكىلدى كىشكەنتاي تارتىستىڭ وزىنەن قانشاما ۇلكەن قيىندىقتار بالالاپ شىعاتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى
«ەگەمەن قازاقستان»
