پروكۋروردىڭ ۇرەيى
سوڭعى كەزدە قازاقستاننىڭ بۇكىل براكونەرى بوكەيلىكتە عانا قالعان كيىككە كوز ءتىگىپ وتىرعانداي. ستاتيستيكا سولاي دەيدى.
– كيىكتى زاڭسىز اۋلاۋ جانە ونىڭ دەريۆاتتارىن الۋ بويىنشا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 5 ەسەگە كوبەيدى. مىسالى, 2014 جىلى مۇنداي وقيعا – 4 رەت, 2016 جىلى 19 مارتە تىركەلگەن. كيىك ۇشاسىمەن ۇستالۋ وقيعاسى دا 4 ەسەگە (35-تەن 151-گە دەيىن) ارتتى. اقبوكەننىڭ ەمدىك ءمۇيىزىن تاركىلەۋ وقيعاسى 7 ەسەگە (70-تەن 530-عا دەيىن) ارتىپ وتىر. بيىلعى ەكى ايدىڭ وزىندە كيىكتىڭ 40 ۇشاسى, 176 ءمۇيىزى تابىلىپ, ءتاركىلەنگەن, – دەيدى ورال تابيعات قورعاۋ پروكۋرورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى داۋرەن تاجعاليەۆ.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ دەرەگىنشە, سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە كيىكتىڭ 248 ۇشاسى, 1117 ءمۇيىزى الىنىپ, 558 كيىك اتىپ الىنعانى انىقتالعان. ارينە, بۇل قولعا تۇسكەن قىلمىس دەرەگى, ياعني «ايسبەرگتىڭ ۇشى» عانا. مۇنى پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى دە, ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى قايرات قادەشوۆ تە مويىنداپ وتىر. «كيىك مۇيىزىنە سۇرانىستىڭ ارتۋى ايتارلىقتاي ۇرەي تۋدىرۋدا», دەيدى پروكۋرور. پروكۋرور ۇرەيلەنگەن سوڭ-اق ماسەلە شىنىمەن دە كۇردەلى ەكەندىگى تۇسىنىكتى شىعار.
پوليتسيا – قورعان ەمەس...
اقبوكەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىندا – بوكەي ورداسى, جاڭاقالا, جانىبەك, قازتالوۆ اۋداندارىندا عانا مەكەندەيدى. سوعان قاراماستان, كيىكتىڭ تۇياعى تيمەگەن ورال قالاسى مەن زەلەنوۆ اۋدانىنان 2015-2016 جىلدارى 551 ءمۇيىز تابىلىپتى. «بۇل دەگەنىڭىز – براكونەرلەر كيىكتىڭ اتالىعىن اتىپ, ءمۇيىزىن ەش قيىندىقسىز وبلىس ورتالىعىنا جەتكىزىپ وتىر دەگەن ءسوز عوي», دەيدى داۋرەن تاجعاليەۆ.
فاكتىلەردى سويلەتەيىك: 2015 جىلى 31 شىلدە كۇنى ورال قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى جەلاەۆ اۋىلىندا الماتى وبلىسىنىڭ تۇرعىنى ا.جانتورەەۆ ۇستالدى. ونىڭ اۆتوكولىگىنەن 149 دانا كيىك ءمۇيىزى شىققان. ارينە, قىلمىستىق ءىس كوتەرىلىپ, تەرگەۋ جۇرەدى. ارادا ايدان ارتىق ۋاقىت وتە, قىركۇيەكتىڭ 4-ءى كۇنى ءدال وسى جانتورەەۆ بوكەي ورداسى اۋدانى اۋماعىنان تاعى ۇستالعان. بۇل جولى ونىڭ كولىگىنەن اقبوكەننىڭ 50 ءمۇيىزى تابىلعان.
«جانتورەەۆ سوتتالدى», دەيدى باتىس قازاقستان پروكۋراتۋراسى تاراتقان باسپاسوز پاراعىندا. ءبىر وكىنىشتىسى, قىلمىستى قۇرىقتاۋى ءتيىس ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ وزدەرى دە وڭاي ولجاعا كەتارى ەمەس. ماسەلەن, د.مۇقانوۆ دەگەن تەرگەۋشى جانتورەەۆتەن تاركىلەنگەن 149 ءمۇيىزدى حاتتاماعا 49 ەتىپ تىركەپ, «سيرەك كەزدەسەتىن جانۋاردىڭ قۇندى دەريۆاتىن قارا بازار نارىعىنا ەكىنشى مارتە تۇسۋىنە جول بەرگەن». سالدارىنان د.مۇقانوۆ «پوليتسيا مايورى» شەنىنەن ايىرىلىپ, 2 جىل 6 ايعا بوستاندىعى شەكتەلىپ سوتتالعان.
«براكونەرلەردى پوليتسيانىڭ ءوزى ءبۇركەمەلەيدى», دەگەن ەل ىشىندەگى قاڭقۋ ءسوزدى مىنا ءبىر وقيعا تاعى ءبىر دالەلدەپ كەتتى. وتكەن جىلدىڭ 14 قاراشاسى كۇنى تاڭعى ساعات 7-دە «وحوتوزووپروم» ينسپەكتورلارى بوكەي ورداسى اۋدانى سارالجىن اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنان 820DVA07 ءنومىرلى «نيۆا» اۆتوكولىگىن توقتاتقان. اقبوكەننىڭ 7 تەكەسى مەن 2 ەشكىسىن ارتقان كولىكتە بوكەي ورداسى اۋداندىق ءىىب ۋچاسكەلىك ينسپەكتورى د.ءاشىموۆ وتىر ەكەن!
عارىشتى دا قوسۋ كەرەك
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتىنىڭ 2012 جىلدىڭ 25 شىلدەسىندەگى №969 قاۋلىسى بويىنشا بۇكىل ەل اۋماعىندا كيىكتەردى, ولاردىڭ بولىكتەرى مەن دەريۆاتتارىن پايدالانۋعا 2020 جىلعا دەيىن تىيىم سالىنعان. «بىراق ەلىمىزدە اقبوكەن سانى كوبەيمەسە, موراتوري مەرزىمى تاعى ۇزارتىلۋى مۇمكىن», دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى قايرات قادەشوۆ. باتىس قازاقستان وبلىسىندا 2010 جىلى كيىك جاپپاي قىرىلىپ, 12 مىڭ باس اقبوكەن جويىلعان ەدى. سوڭعى ءۇش جىلدا وبلىستا كيىك سانى 30 مىڭنان 70,2 مىڭعا دەيىن كوبەيىپتى. «بيىلعى كوكتەمدە قىرعىننان امان بولساق...», دەيدى كيىك قورعاۋشىلار.
قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستىق پروكۋراتۋرا باستاماشىلىعىمەن «كيىك قورعاۋ» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. جوبا شەڭبەرىندە كيىكتى قورعاۋ, ساقتاۋ ماقساتىندا «وحوتوزووپروم» ۇيىمىنىڭ جەرگىلىكتى بولىمشەسىنە ءوتىمدىلىگى جوعارى 5 كولىك, قاردا جۇرەتىن 8 تەحنيكا بەرىلگەن. زاڭسىز اڭ اۋلاۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن عارىش سەرىكتەرىن جانە پيلوتسىز ۇشاتىن اپپاراتتاردى قولدانۋ, كيىكتەردىڭ مەزگىلدىك كوشىپ-قونۋ كارتاسىن قۇراستىرۋ ءۇشىن «قازاقستانعارىشساپارى» ۇلتتىق كومپانياسىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ جاتىر. اقبوكەننىڭ ورال پوپۋلياتسياسىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ولاردىڭ تىرشىلىك ارەالىندا «بوكەيوردا» تابيعي رەزەرۆاتىن قۇرۋ ءىسى قولعا الىنىپتى.
قايرات تەمىرعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە جاڭاقالا, اقجايىق, قازتالوۆ جانە بوكەي ورداسى اۋداندارىندا 52 ينسپەكتور, 22 اۆتوكولىك, 3 كۋنگ جۇك تەحنيكاسى, 9 قارشانا, 1 تىكۇشاق ىسكە قوسىلعان. «ۋاكىلەتتى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كيىكتى ساقتاۋ, سونداي-اق, ولاردى زاڭسىز جويۋدىڭ الدىن الۋ جانە ەسكەرتۋ بويىنشا اتقارىپ وتىرعان شارالارىنىڭ تيىمدىلىگى تومەن». پروكۋراتۋرا شەشىمى وسىنداي.
P.S. «ءبىر كەزدەرى سىر بويىندا جولبارىس جايلاعان ەكەن» دەگەندى وقيمىز. ءبىزدىڭ بالالارىمىز دا «ءبىر كەزدەرى قازاقستاننىڭ بايتاق دالاسىندا اقبوكەن دەگەن جانۋار جوسىپ جۇرگەن ەكەن» دەپ اڭىز ەتىپ جۇرمەسىن. جولبارىستىڭ جازىعى – ازۋى مەن تىرناعى دەيىك. اقبوكەننىڭ ءتىرى جانعا قياناتى جوق ەدى عوي...
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»
ورال
