«ەلدىڭ ەسىندە ەرەن ەرلىگىمەن, جاۋجۇرەك باتىرلىعىمەن قالعان ەرەن تۇلعالاردىڭ ءبىرى – قابانباي. ول كىسى تۋرالى اۋىزشا جانە ارحيۆتىك دەرەكتەر ءبىرشاما مول ساقتالعان. اۋىزشا دەرەكتەرگە ميفتەن اۋلاق, تالاي عاسىرلاردىڭ قويناۋىنان كەلە جاتقان تاريحي اڭىز-اڭگىمەلەردى, ۇمبەتەي, بۇحار سياقتى جىراۋ-
لاردىڭ شىعارمالارىن جاتقىزۋعا بولادى. سەبەبى ولار قابانبايدىڭ زامانداسى بولعاندىقتان, كورگەندەرىن جازعان ادامدار. مىنە, بۇلاردى ناقتى اۋىزشا تاريحي دەرەككە جاتقىزامىز. بۇلاردىڭ ءبارى قازىرگى ۋاقىتتا قاعاز بەتىنە ءتۇسكەن. سونىمەن بىرگە ارحيۆتىك دەرەكتەر بار. ارحيۆتىك دەرەكتەردىڭ كوبىسىن ءبىز نەگىزىنەن رەسەي فەدەراتسياسىنان الدىق. ولاردىڭ ىشىندە, كونە اكتىلەر ءارحيۆى, رەسەيدىڭ سىرتقى ىستەر ءارحيۆى, ومبىداعى مەملەكەتتىك ارحيۆ بار. وسىلاردىڭ اراسىنان قابانبايعا قاتىستى ماعلۇماتتاردى جيناقتادىق. ءبىز قانشا جەردەن زەرتتەدىك دەگەنمەن, باتىر جايلى اقپاراتتار تولاستار ەمەس. ونىڭ ەرلىگى جايلى سوڭعى كەزدە قىتاي ارحيۆتەرىنەن ءبىرشاما دەرەكتەر تابىلۋدا. ويتكەنى, حVIII عاسىردا قازاق-قىتاي اراسىندا تىكەلەي قاتىناستار باستالعان. تابىلعان دەرەكتەردى سول جاقتاعى قازاق ازاماتتارى جانە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جازۋشى قويشىعارا سالعارين دە بارىپ, ءبىرتالايىن ەلگە اكەلدى. سول دەرەكتەردىڭ ىشىندە قابانبايعا قاتىستى مالىمەتتەر دە ءبىرشاما كەزدەسەدى. ولاردىڭ بارلىعى ءبۇگىندە ەل يگىلىگىنە اينالىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا, بولاشاقتا بۇنى ەلىمىزدىڭ تاريحشىلارى قولعا الىپ, اسكەري تۇلعالارعا بايلانىستى ەڭبەكتەر, دەرەكتەر عىلىمي نەگىزدە جازىلسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. قازاقستاننىڭ قاي وبلىسىنا بارساڭىز, قابانباي جايلى اڭىز-ءاڭگىمەلەر بولادى. ونى بۇكىل قازاق مويىنداعان. سارىشۋاش ايتادى: «ابىلاي سىندى تورەڭىز, قاسىڭا اكەپ تاق قۇرعان» دەپ. ياعني بۇل كىسى حاندارعا سۇيەنىش بولعان. ۇنەمى جاقسى اتاق العان ادام. جاماناتتى بولعانىن ەشقانداي اۋىزشا دەرەكتەردەن كەزدەستىرمەيمىز», دەيدى تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور مۇحتاربەك كارىم.
جيىن بارىسىندا تۇرسىن جۇرتباي «قاراكەرەي قابانبايدىڭ ارعى اتالارى بايجىگىتتەردىڭ XVI-XVII عاسىرداعى كوشى-قون كەڭىستىگى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى. حالىقارالىق «قاراكەرەي قابانباي باتىر» تاريحي-مادەني قورىنىڭ ءتوراعاسى كامال ءابدىراحماننىڭ ايتۋىنشا, مامىر ايىندا باتىرعا ارنالىپ اس بەرىلمەك.
راۋان قايدار, «ەگەمەن قازاقستان»
