كەشە بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن «تاۋەلسىز قازاقستان: بەيبىتشىلىكتىڭ, كەلىسىمنىڭ جانە جاسامپازدىقتىڭ 20 جىلى» دەگەن تاقىرىپتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحVىى سەسسياسى ءوتتى.
سەسسيا جۇمىسىنا رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەردىڭ باسشىلارى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ۇكىمەت ءمۇشەلەرى, ەلىمىزدەگى ساياسي پارتيالاردىڭ جەتەكشىلەرى, ءدىني ءبىرلەستىكتەردىڭ, ديپلوماتيالىق قىزمەتتەردىڭ, سايلاۋدى قاداعالاۋ ءجونىندەگى قوعامدىق كوميسسيانىڭ, عالىمدار جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىمنىڭ, سونداي-اق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحVىى سەسسياسىن اشىق دەپ جاريالاعان سوڭ, ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءانۇرانى وينالدى. ودان كەيىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى
ەرالى توعجانوۆ ەل پرەزيدەنتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءسوز بەردى. ەلباسى بىلاي دەدى:
قۇرمەتتى اسسامبلەيا مۇشەلەرى!
قىمباتتى سەسسيا مەيماندارى!
سىزدەردى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى 17-ءشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن!
تاريحي كەزەڭنىڭ باستاۋىندا اشىلعان بۇل سەسسياسىنىڭ ماڭىزى ايرىقشا.
تاياۋدا ەلىمىزدە كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ وتكەنى بارشاڭىزعا ءمالىم.
ۇلىستى ۇيىستىرا تۇسكەن بۇل سايلاۋدا حالىق ماعان, وسى وتىرعان بارىڭىزگە تاعى دا تاعدىرىن سەنىپ تاپسىردى. بىزگە تاپسىردى. ەل بىرلىگىن كورسەتىپ, الەم الدىندا بەدەل الدىق.
سايلاۋ كەزىندە اسسامبلەيا ءمۇشەلەرى مەن ەتنو-مادەني توپتاردىڭ وكىلدەرى قالتقىسىز قولداۋ ءبىلدىردى.
سوندىقتان, اسسامبلەيانىڭ ءمۇشەلەرىنە جانە بارشا قازاقستان حالقىنا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرۋگە رۇقسات ەتىڭىزدەر!
قادىرلى قاۋىم!
بۇگىنگى القالى باسقوسۋ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا وتۋدە.
تاۋەلسىزدىك العان تۇستا ءبىز تاڭداۋى قيىن جولايىرىقتا تۇردىق.
ءبىز سول كۇردەلى كەزەڭدە ءومىرشەڭ جولعا ءتۇسىپ, بەرەكەلى بولاشاعىمىزدى بەكەم بىرلىكپەن بايلانىستىردىق.
تاتۋ ەلگە تىنىشتىق ورنايدى, بەيبىت ەلدە عانا بەرەكە بولادى دەگەن.
ءبىزدىڭ دۇرىس جول تاڭداپ, ىزگىلىك پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن پاراساتتى ساياسات جۇرگىزگەنىمىزدى سارا ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەپ بەردى.
ءبىز ءجۇز جىلعا تاتيتىن جيىرما جىلدا ورتاق جاۋاپكەرشىلىك جولىن ءجۇرىپ وتتىك, بيىك بەلەستەردى بىرگە باعىندىرا بىلدىك.
باۋىرى ءبۇتىن بىرلىگىمىزبەن ەلدىكتى ەسەلەپ, مىزعىماس مەملەكەتىمىزدى بەكەمدەي تۇستىك.
تۇراقتىلىقتىڭ بىرەگەي ۇلگىسىن تانىتىپ, دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولىن ايقىندادىق.
مۇنىڭ ءبارى بىزگە وزدىگىنەن وڭاي كەلگەن جوق. وسى جىلدارى تاتۋلىقتىڭ تۇتقاسى, بىرلىكتىڭ بەسىگى بولعان اسسامبلەيا ەلىمىزدىڭ دامۋىنا زور ۇلەسىن قوستى, قوسىپ تا كەلەدى.
قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
قۇرمەتتى الەۋمەت!
قازاقستاندى, قازاقتى دوستىقتىڭ كيەلى شاڭىراعىنا تەڭەسەك, ءتۇرلى ەتنوستار ونىڭ التىن ارايلى ۋىقتارى ىسپەتتى.
بۇل رەتتە بايتاق مەكەندە بارشامىزدى بىرىكتىرە تۇسەتىن ورتاق قۇندىلىقتار بار.
ول – ءبىزدىڭ تالايلى تاعدىرىمىزدى تۇتاستىراتىن شەجىرەلى تاريحىمىز.
ول – ءبىزدىڭ بايتاق مادەني مۇرامىز بەن قازىعى بەرىك مەملەكەتتىك ءتىلىمىز.
ءبىزدىڭ جاسامپاز تاريحىمىزدى ەلدىڭ ءاربىر ازاماتى ماقتان ەتۋگە ءتيىس.
سوندىقتان, ءبىز تامىرىن تەرەڭگە تارتىپ, تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە ماۋەسىن جايعان تاريحي تانىمدى ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرۋىمىز قاجەت.
ەل بىرلىگىن ەسەلەيتىن بۇل قۇندىلىقتار وتانشىلدىق سەزىمىن ورنىقتىرادى. سوندا تاۋەلسىزدىگىمىز ماڭگى, ۇلىسىمىز ىرىستى بولادى.
بۇل رەتتە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى ءبىز ءۇشىن مەرەيلى مەجە عانا ەمەس, بولاشاققا باعدار بولاتىن بايىپتى بەلەس.
ەڭسە تىكتەگەن ەلىمىزدىڭ الدىندا ۇلان اسۋ, بيىك بەلەستەر تۇر. سوندىقتان, بۇگىنگى سەسسيادا وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, كەلەلى ويلار ايتىلادى دەپ سەنەمىن.
ەلىمىز امان, تاۋەلسىزدىگىمىز تۇعىرلى, مەملەكەتتىگىمىز ماڭگى بولسىن, اعايىن!
بارشاڭىزعا بىرلىك پەن بەرەكە تىلەيمىن!
قۇرمەتتى سەسسياعا قاتىسۋشىلار!
قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ون جەتىنشى سەسسياسى تۇڭعىش رەت ءبىرىنشى مامىر, قازاقستان حالقى بىرلىگى كۇنى قارساڭىندا ءوتىپ وتىر.
بيىل ءبىز ءبىرىنشى مامىردى العاش رەت جاڭا پىشىندە اتاپ وتەتىن بولامىز.
وتكەن جىلى, تاۋەلسىزدىك كۇنىن تويلاعان كەزدە مەنىڭ وسىنداي تاپسىرما بەرگەنىمدى سىزدەر بىلەسىزدەر.
بۇكىل قازاقستان بويىنشا بۇقارالىق شەرۋلەر, پاتريوتتىق اكتسيالار وتەدى.
كوكتەمگى 1 مامىر مەرەكەسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق ەتنوستارىن بۇرىنعىدان دا گورى جاقىنداستىرا تۇسۋگە ءتيىس.
بۇل – 20 جىل ىشىندە قۇرىلعان ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز – تۋعان قازاقستانىمىزدىڭ ەڭ باستى مەرەكەلەرىنىڭ ءبىرى.
ءبىز ونىڭ بەرىك قابىرعاسىن تۇرعىزدىق.
ءبىزدىڭ شاڭىراعىمىز بەرىك نىعايتىلدى.
ءبىزدىڭ تەرەزەلەرىمىز ءمولدىر.
ءبىزدىڭ ءۇيىمىزدىڭ ەسىكتەرى بۇكىل الەمدەگى بارلىق دوستار ءۇشىن كەڭىنەن اشىق.
ءبىز ءوزىمىزدىڭ وتە ايرىقشا, تاتۋ-ءتاتتى قازاقستاندىق وتباسىن قۇردىق.
مەن سىزدەردى الداعى مەرەكەمەن, ءبىزدىڭ مەرەكەمىزبەن قۇتتىقتايمىن, قىمباتتى وتانداستار.
قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
تاياۋدا عانا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ تابىستى ءوتتى.
ول ءبىزدىڭ ۇلتتىق بىرلىگىمىزدىڭ سالتاناتىنا اينالدى.
وندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ماڭىزدى ءرول اتقاردى.
ءدال وسى قحا-نىڭ وتكەن سەسسياسىندا پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى باستامانىڭ العاش رەت كوتەرىلگەنىن ەسكە تۇسىرەيىك.
راس, وسى مىنبەردەن ونى 2030 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ دا ۇسىنىلدى. بىراق, ءبىز ءۇشىن ءبارى ءالى الدا.
مەنىڭ سايلاۋ شتابىمدا قحا-نىڭ جانە وڭىرلىك اسسامبلەيالاردىڭ, ءىس جۇزىندە بارلىق ەتنو-ءمادەني بىرلەستىكتەردىڭ مىڭداعان وكىلدەرى جۇمىس ىستەدى.
مەن ءبىزدىڭ ورتاق تاعدىرشەشتى جەڭىسىمىزگە باعا جەتپەس ۇلەس قوسقان بارشاعا العىسىمدى بىلدىرەمىن!
سايلاۋ قورىتىندىسى – قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنىڭ زاڭدى قورىتىندىسى.
پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەيىن ماعان ءتۇرلى ۇلتتاردان تۇراتىن ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدان ونداعان مىڭ قۇتتىقتاۋلار كەلىپ ءتۇستى جانە ءالى دە كەلىپ تۇسۋدە.
مەن كۇن سايىن ءبىر دە ءبىرىن ءجىبەرمەي, ىجداعاتتىلىقپەن وقىعان ءار جولدىڭ استارىندا ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بىرلىگىنىڭ مىزعىماستىعىنا دەگەن بەرىك سەنىمدىلىك, ەلىمىز بەن ءبىزدىڭ بالالارىمىزدىڭ تابىستى بولاشاعىنا دەگەن تەرەڭ سەنىم جاتىر.
مەن جولداۋلارىنداعى جىلىلىق ءۇشىن, تىلەكتەر مەن جەدەلحاتتار ءۇشىن بارلىق قازاقستاندىقتارعا شىن جۇرەكتەن العىسىمدى ايتامىن!
قىمباتتى دوستار!
تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىق تاريحى – تۇراقتىلىقتىڭ, قازاقستان حالقىنىڭ دوستىعى مەن كەلىسىمىنىڭ تاريحى.
وسى جىلدار ىشىندە ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تەڭدىكتىڭ ءتيىمدى قۇقىقتىق بازاسى قۇرىلدى.
ونى ءدىن, تىلدەر ەركىندىگى تۋرالى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى زاڭدار قۇرايدى.
وتكەن جىلى قابىلدانعان ەل بىرلىگى دوكتريناسى ماڭىزدى قادام بولدى.
كونستيتۋتسيالىق مارتەبەگە يە حالىق اسسامبلەياسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ ارقاۋلىق ينستيتۋتىنا اينالدى.
ونىڭ قۇرامىنا 820 ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەر كىرەدى.
استانادا, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم سارايىندا ەتنو-مادەني ورتالىقتار ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالعان.
ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن, ۇلتىنىڭ قانداي ەكەندىگىنە قاراماستان, مەملەكەتتىك تىلدە ەركىن ءسويلەيتىن جاس قازاقستاندىقتاردى كورۋ مەنى قۋانىشقا بولەيدى.
ءبىز بۇكىل ەتنوستار وكىلدەرىنىڭ ءوزىنىڭ ءتىلىن, مادەنيەتىن ساقتاۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايلاردى جاسادىق.
108 مەكتەپتە 22 ەتنوستىڭ ءتىلى دەربەس ءپان رەتىندە وقىتىلادى, ال 88 مەكتەپتە وقۋ وزبەك, تاجىك, ۇيعىر جانە ۋكراين تىلدەرىندە جۇرگىزىلەدى.
ەلدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندە 33 مامانداندىرىلعان مەكتەپ بالالاردى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە وقىتا وتىرىپ, ءۇش تۇعىرلى ءتىل قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى.
تەك ەتنوستىق باق-تارعا قولداۋ كورسەتىپ, ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستاردى جازىپ كورسەتۋ ءۇشىن عانا 2005 جىلدان باستاپ قارجىلاندىرۋ 4 ەسەدەن استامعا ۇلعايتىلدى.
ۇلتتىق تەاترلارعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ كولەمى سوڭعى 2 جىلدا 30 پايىزعا دەرلىك ءوسىپ, شامامەن 500 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن بولدى.
ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەرگە قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ 2010 جىلى 100 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى.
ناۋرىزدا مەن الماتىدا جاڭا دوستىق ءۇيىن اشتىم.
ول انشەيىن ءۇي ەمەس. ول 19 ەتنو-مادەني ورتالىقتار مەن مەملەكەتتىك جانە انا تىلدەرىن وقىپ ۇيرەنۋ جونىندەگى 9 جەكسەنبىلىك مەكتەپ ورنالاسقان ناعىز دوستىق سارايى.
ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاريحى – بارلىق ەتنوستار دوستىعىنىڭ شەجىرەسى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ قۇرىلىسىنا قازاقستاندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بارلىق ەتنوستىق توپتاردىڭ وكىلدەرى ءبىرى قالماي اتسالىسۋدا.
بۇگىندە اسسامبلەيادان سايلانعان دەپۋتاتتار ءبىزدىڭ پارلامەنتتىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى.
ەڭ ءبىر سان ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ ازاماتتارى ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ داڭقىن بۇكىل الەمگە اسقاقتاتا وتىرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتە, بيزنەستە, عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتەدى, ءوز تالانتتارىن سپورت پەن ونەردە پاش ەتەدى.
استانا مەن الماتىدا سالتاناتتى جاعدايدا وتكەن قىسقى ازيا ويىندارىندا قازاقتار, ورىستار, ۋكرايندار, كورەيلەر, نەمىستەر, تاتارلار جانە ۇيعىرلار چەمپيون بولدى, ولار ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ داڭقىن اسىردى.
بۇل قازاقستان حالقىنىڭ دوستىعىنىڭ, توپتاسقاندىعىنىڭ, پاتريوتيزمىنىڭ كورنەكى كورسەتكىشى!
ءبىز جاس استانامىزدى كوپ ەتنوستى ەۋرازيالىق مەگاپوليس رەتىندە دامىتۋدامىز.
مۇندا مەشىتتەردىڭ مۇنارالارى مەن حرامداردىڭ كۇمبەزدەرى بەيبىت قاتار كورشىلىك ەتۋدە.
قازاقستاندىقتاردى جانە ءبىزدىڭ بۇكىل شەتەلدىك قوناقتارىمىزدى استانانىڭ الۋان بەينەلىلىگى, ونىڭ ايىرىقشا تولەرانتتىلىق رۋحى تاڭداندىرادى.
وسى سيپاتتاردى قازاقستاندىق بارلىق قالالار ۇلگى رەتىندە الۋدا.
مەن ءوزىم بۇكىل ەل بويىنشا ونداعان دوستىق ۇيلەرىن, مونۋمەنتتى كەشەندەردى, ساياباقتاردى, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم سكۆەرلەرىن, مەشىتتەردى, حرامداردى اشتىم.
ول قازاقستاندىقتار ءۇشىن ءاركەزدە دە ناعىز مەرەكە.
ادامدار وزدەرىنىڭ تىلدەرى مەن مادەنيەتىن ەركىن دامىتۋ, ءوز وتباسى مەن بۇكىل قازاقستان يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولعانى ءۇشىن, ءوز بالالارىنىڭ بولاشاعىنا سەنىمدىلىگى ءۇشىن جانە ءاسىرەسە ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىك ءۇشىن ءاركەزدە دە ماعان العىستارىن ءبىلدىردى.
قازاقستاننىڭ تابىستارى ءاركەزدە دە ءبىزدىڭ شەتەلدىك وتانداستارىمىزدىڭ باستى نازارىندا.
بۇگىندە ولاردىڭ كوبى ءوزدەرىنىڭ ناعىز وتانىنا ورالۋدا.
ولار تەك وسىندا عانا ءوز الەۋەتىن جۇزەگە اسىرىپ, وزدەرى تۋعان ەلگە پايدا كەلتىرە الاتىنىن تۇسىنەدى.
تەك سوڭعى بەس جىلدا عانا ءتۇرلى سەبەپتەرمەن وزگە ەلدەرگە قونىس اۋدارعان ونداعان مىڭ وتانداستارىمىز قايتىپ ورالدى.
مەن ورالماندار تۋرالى ايتىپ وتىرعان جوقپىن, ول بولەك اڭگىمە. مەن 44 مىڭنان استام ورىستار, 5 مىڭعا جۋىق نەمىستەر تۋرالى ايتىپ وتىرمىن.
ءتىپتى, شەت ەلدەردە قالعانداردىڭ دا كوپشىلىگى قازاقستان تۋرالى, ءوزىنىڭ وتانى تۋرالى ەڭ ءبىر جىلى ەستەلىكتەردى ساقتاپ قالعان.
ينتەرنەت جەلىسىنەن بۇل تاقىرىپقا مىڭداعان حابارلامالاردى تابۋعا بولادى.
ماسەلەن, يركۋتسكىدەن مارينا بىلاي دەپ جازادى:
«مەنىڭ وتباسىم 1995 جىلى تولىق قۇرامدا پەتروپاۆلدان كوشتى. قازىر رەسەيدە تۇرامىز, ءومىر الدەقاشان قالىپقا ءتۇستى, ءبىراق جان تىنىشتىعى قالاي بولماسا, ءالى دە سول كۇيى جوق.
مەن قازاقستانعا قايتا ورالامىن.
مەن ونى 100 پايىز بىلەمىن. رەسەيدە جاقسى بولسا دا, بىراق ۇيدە ودان دا جاقسىراق».
وزدەرىن ءالى دە قازاقستاندىق سەزىنىپ جۇرگەن مۇنداي ادامدار مىڭداپ سانالادى.
ءبىز وتانداستارىمىزدىڭ وتانىمەن, قازاقستاندىق دوستارىمەن جانە تۋىستارىمەن رۋحاني بايلانىستارىن جوعالتپاۋى ءۇشىن ءمۇمكىن دەگەننىڭ ءبارىن جاسايمىز. ءبىزدىڭ جولدارىمىز بەن ەسىكتەرىمىز ولار ءۇشىن ارقاشان اشىق.
20 جىل بويىنا ءبىز ەڭ ءبىر سان الۋان دىندەردى ۇستاناتىن قازاقستاندىقتاردىڭ وزدەرىنىڭ رۋحاني داستۇرلەرىن الاڭسىز جالعاستىرۋى ءۇشىن كۇش-جىگەر جۇمسادىق.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلىندا قازاقستان اۋماعىندا جۇمىس ىستەيتىن ءدىني قاۋىمداستىقتار سانى جەتى جۇزدەن ءتورت جارىم مىڭعا دەيىن ءوستى.
مەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى جۇمىسىنا قاتىسقان ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ ايگىلى رۋحاني قايراتكەرلەرىمەن تالاي رەت سويلەستىم.
ولاردىڭ سوزدەرى ءبىراۋىزدان شىعادى.
قازاقستان – مۇسىلماندار, پراۆوسلاۆيەلىكتەر, كاتوليكتەر, پروتەستانتتار, بۋدديستتەر, يۋدەيلەر كەلىسىممەن ءومىر ءسۇرىپ جاتقان الەمدەگى بىردەن-ءبىر ەل. بۇل ولار بىرگە جينالىپ, وزدەرىنىڭ بۇكىل پروبلەمالارى تۋرالى ايتا الاتىن بىردەن-ءبىر ورىن.
ءبىز دوستىقتىڭ تاماشا مودەلىن قۇردىق جانە ونى سىرتقى قاتەرلەردەن ساقتاي دا بىلۋگە ءتيىسپىز.
جانجالدار قايدان شىعادى؟
ونەگەسىزدىك پەن ىشتارلىقتان شىعادى.
ەگەر قاسيەتتى كىتاپتاردى وقىر بولساق, ءداستۇرلى كونفەسسيالاردىڭ ءبىر دە ءبىرى زورلىق-زومبىلىقتى ۋاعىزدامايدى.
قازاقستاندا نانىم نەگىزىنە ەشكىم كوز الارتپايدى, وسيەتتەردى بۇرمالاۋعا تالپىنبايدى.
تاڭعالارلىعى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ ءبىر دە ءبىرى ۇلى دالادا, ءبىزدىڭ جەرىمىزدە پايدا بولعان جوق.
بىراق, شىنايى بەيبىت رۋح ءدال وسى جەردەن وزىنە ناعىز مەكەن تاپتى.
قازاقستان بۇكىل الەمگە پروگرەسشىل ينتەگراتسيالىق باستامالار ءداستۇرلى تۇردە تارالىپ جاتقان ايرىقشا ەل, مۇندا سامميتتەر مەن ىزگى نيەتتى كەزدەسۋلەر وتەدى.
بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قاي ۇلتقا جاتاتىنىنا قاراماستان ازاماتتار قۇقىقتارىنىڭ ابسوليۋتتىك تەپە-تەڭدىگىنىڭ قامتاماسىز ەتىلگەنىنە قازاقستاندىقتاردىڭ 85 پايىزدان استامى سەنىمدى.
حالىقتىڭ 75 پايىزى بىزدە ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ وزدەرىنىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن ساقتاۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايلاردىڭ جاسالعانىن اتاپ كورسەتەدى.
قوعامدىق كەلىسىمنىڭ مۇنداي كورسەتكىشىن سىزدەر قازىرگى زامانعى الەمدە وتە از تاباسىزدار!
ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندەگى كەزدەسۋلەردە قازاقستاندىقتار, ءاسىرەسە ءبىزدىڭ جاس ازاماتتارىمىز ولار وزدەرى ەل ءۇشىن نە ىستەي الار ەدى دەگەن ساۋالدى ماعان وتە ءجيى قويادى.
مەن ارقاشاندا ءبىزدىڭ ورتاق ۇيىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ءبىز جانە ءبىزدىڭ بۋىن ساقتاعانداي ساقتاڭدار, ءبىر-ءبىرىڭدى سىيلاڭدار, شىدامدى بولىڭدار, ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتىڭدار, ءبىلىم الىپ, وتان يگىلىگى ءۇشىن ادال ەڭبەك ەتىڭدەر دەپ جاۋاپ بەرەمىن!
ءبىزدىڭ ءبارىمىز ءارتۇرلىمىز, جەردەگى ادامدار سىرتقى ءتۇرى, شاشى مەن كوزىنىڭ ءتۇسى بويىنشا ءارتۇرلى. ەگەر ادامدار شىدامدى بولماسا, ءبىر-ءبىرىن تۇسىنبەسە وندا ءبىزدىڭ الەمىمىز نە بولار ەدى؟ سوندىقتان كەلىسىمدە, بەيبىتشىلىكتە, ءوزارا تۇسىنىستىكتە, شىدامدىلىقتا ءۇلكەن پروبلەما – ءبىزدىڭ وركەنيەتتى ساقتاۋ پروبلەماسى تۇر.
ۇلتارالىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم بىزگە كوكتەن تۇسە قالعان نارسە ەمەس.
ول مەملەكەت پەن ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ كۇن سايىنعى ساياساتىمىز بەن تاجىريبەمىزدىڭ ناتيجەسى.
ءبىزدىڭ الدىمىزدا ءالى دە كوپتەگەن ىستەر تۇر.
ءبىرىنشى. ءبىزدىڭ جالپىۇلتتىق بىرلىگىمىزدى نىعايتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جالعاستىرۋ قاجەت.
وسى جۇمىستاردىڭ ورتاسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بولۋعا ءتيىس.
اسسامبلەيا حاتشىلىعى قحا-نىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى.
بۇل قۇجاتتا ءبىز تومەندەگى ەڭ باستى ساۋالعا جاۋاپ بەرۋگە ءتيىسپىز:
ءححى عاسىردىڭ كۇردەلى جاعدايىندا ءبىزدىڭ تولەرانتتىلىق مودەلىن نىعايتۋ جونىندەگى بارلىق جۇمىستارىمىزدىڭ ءمانى نەدە؟
بۇل جەردە دە ءوزىمىز ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ ماسەلەلەرىندە قولدانىپ جۇرگەندەرگە سايكەس يننوۆاتسيالىق كوزقاراس قاجەت.
20 جىل ىشىندە ءبىز تاۋەلسىزدىك جاعدايىندا ءوسىپ شىققان قازاقستاندىقتاردىڭ العاشقى بۋىنىن تاربيەلەدىك.
ولاردى ەلدىڭ جانە حالىقتىڭ يگىلىگىنە وراسان كۇش-جىگەرمەن جۇمىس ىستەيتىن پاتريوتتار, بەلسەندى جانە تولەرانتتى ازاماتتار ەتىپ تاربيەلەدىك.
جاس سايلاۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاقستاندى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىنا جانە مەملەكەت باسشىسى رەتىندە ماعان قولداۋ كورسەتتى.
ءبىز وتاننىڭ تولەرانتتى پاتريوتتارىنىڭ بولاشاق بۋىنىن تاربيەلەۋ ءۇشىن ودان ءارى جۇمىس جۇرگىزەتىن بولامىز. بۇل ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز.
بۇل قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قىزمەتىنىڭ باستى ماعىناسىنا اينالۋعا ءتيىس.
ءبىز ءوزىمىزدىڭ ەتنو-مادەني ورتالىقتاردى, ەتنوستىق باق-تاردى, تەاترلار مەن ۇجىمداردى قۇرىپ, ولارعا قولداۋ كورسەتۋ مەن دامىتۋدى ماقتان ءۇشىن جاساپ جاتپاعانىمىزدى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك.
اسسامبلەيانىڭ بۇكىل ينفراقۇرىلىمى قازاقستاندىقتاردىڭ, ەڭ الدىمەن, ءبىزدىڭ جاستارىمىزدىڭ بويىندا ورتاق ۇيىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە دەگەن جوعارى جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىن ءتاربيەلەۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس.
بۇل جۇيە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ – ونىڭ سانالى ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستاپ ءومىرىنىڭ بارلىق جاقتارىنا بويلاپ ەنۋى كەرەك.
ءبىر ساۋال قويماقپىن.
حالىق اسسامبلەياسى بالالارعا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن قابىلداۋعا قاتىسا ما؟ – جوق!
اسسامبلەيا ماماندارى مەكتەپتەردىڭ تاريح بويىنشا وقۋلىقتارىنا تولەرانتتىلىق, ولاردا قازاقستاندىق ەتنوستار دوستىعىنىڭ كوپ قىرلى تاريحىنىڭ كورىنىس تابۋى تۇرعىسىندا ساراپتاما جاساي ما؟ – تاعى دا جوق!
بۇل ۇساق-تۇيەك ەمەس! «ەركىندىك تەك زاڭدارعا عانا تاۋەلدى بولۋدان تۇرادى», دەپ ۆولتەردىڭ ءوزى ايتىپ كەتكەن. ياعني, زاڭداردا ولاردىڭ ءبارى دە جازىلعان. ەگەر بىرەۋلەر ۇمىتار بولسا, وعان جان ءبىتىرۋ كەرەك.
ويتكەنى, زاڭ – بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى كەلىسىم-شارت. ونى ءبىز قابىلدادىق, ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيا جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلداندى. سوندىقتان بۇل ماسەلەلەردە ءبىز وتە قازىمىر بولۋعا ءتيىسپىز.
اسسامبلەيا قۇرىلىمىندا ءجۇزدەگەن مىڭ ادام بار. مەملەكەت قارجىلاندىرۋى جىلدان-جىلعا وسە تۇسۋدە.
قحا قىزمەتىندەگى سالتاناتتى-قولدانبالى قيعاشتىقتان باس تارتۋ قاجەت.
ءوز رەسۋرستارىمىزدى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق سالالاردىڭ بۇكىل اۋقىمىن قامتيتىنداي ەتىپ ءبولۋ كەرەك.
ەڭ ءبىر شاعىن ماسەلە دە نازاردان تىس قالماۋى ءتيىس.
قوعامداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم – قازاقستاندىق ۇلتتىق يدەيانىڭ باستى وزەگى.
بۇل يدەولوگيا بۇكىل مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ۇلكەن جانە كىشى اسسامبلەيالاردىڭ, ەتنو-مادەني ورتالىقتاردىڭ بەلسەندى, ىرعاقتى جۇمىسىنا ارقا سۇيەۋى ءتيىس.
سىزدەر وسى جىلدار بويىنا مەنىڭ قوعامداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋدىڭ بارلىق ءماسەلەلەرىمەن جەكە اينالىسىپ كەلە جاتقانىمدى بىلەسىزدەر, ويتكەنى ول بۇكىل باستاۋلاردىڭ باسى, ونسىز ەشتەڭە دە – ەكونوميكالىق ءوسىم دە, ءال-اۋقات تا, بىرلىك تە بولمايدى.
بۇل ماسەلە سول سياقتى ءاربىر ءمينيستردىڭ, ءاربىر اكىمنىڭ, كومپانيالار مەن كاسىپورىنداردىڭ ءاربىر باسشىسىنىڭ باستى نازارىندا بولۋعا ءتيىس.
تەك وسىلايشا عانا ءبىز قازاقستانداعى بەرىك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتە الامىز.
وسى تۇرعىدا اسسامبلەيا حاتشىلىعىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىمەن بىرلەسىپ ستراتەگيا جوباسىن مۇقيات تالداپ, ازىرلەۋدى, ونى اسسامبلەيا كەڭەسىندە تالقىلاپ, مەنىڭ بەكىتۋىمە ۇسىنۋدى تاپسىرامىن.
ەكىنشى. بۇگىندە بۇكىل قازاقستان حالقى مودەرنيزاتسيالاۋ, يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ جانە بولاشاققا تەحنولوگيالىق سەكىرىس جاساۋ يدەياسىنىڭ توڭىرەگىندە توپتاسقان. كەشە ءبىز اتقارۋشى بيلىكپەن ارنايى كەڭەس ءوتكىزدىك, مەن وزدەرى تىڭداپ, بولاشاقتاعى جانە بۇگىنگى مىندەتتەردى ءبىلۋى ءۇشىن اسسامبلەيانىڭ كوپتەگەن مۇشەلەرىن شاقىردىم.
قازاقستاننىڭ ەتنو-مادەني ورتالىقتارى وعان بارىنشا بەلسەندى اتسالىسا الادى جانە اتسالىسۋعا ءتيىس.
الماتى وبلىسىنىڭ ۇشتوبە قالاسىندا جىل بويىنا جابىق توپىراقتا ەڭ جاڭا تەحنولوگيالار بويىنشا كوكونىس ونىمدەرىن ءوسىرۋ جونىنەن ەرەكشە جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان قازاقستان كورەيلەرى اسسوتسياتسياسىنىڭ تاجىريبەسى قىزعىلىقتى.
جوبانىڭ قۋاتى – 150 توننا كوكونىس, جىلىجاي الاڭى – 1600 شارشى مەتر.
ءبىرىنشى جىلىجاي قازىردىڭ وزىندە ءونىم بەرۋدە, تاعى سونداي ەكەۋى بيىل سالىناتىن بولادى.
ونىڭ سىرتىندا جوبا شەڭبەرىندە وقۋ ورتالىعى قۇرىلعان, وندا كەشەندە جۇمىس ىستەيتىن ماماندار دايارلانادى.
وسىنداي جانە باسقا دا يگىلىكتى ىستەرمەن وزگەلەر دە اينالىسا الادى. اكىمدىكتەر بيزنەس, اۋىل شارۋاشىلىعى, يندۋستريا سالاسىنداعى وسىنداي باستامالارعا قولداۋ كورسەتۋى كەرەك.
بۇل باسقا دا ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەر تاراپىنان دامىتۋدى قاجەت ەتەتىن جاقسى مىسال.
يناۋگۋراتسيا كەزىندەگى سوزىمدە مەن «ءجۇز ابسوليۋتتىك يننوۆاتسيالاردى», ياعني قازاقستاندا ءالى بولماعان, بىراق بولاتىن دۇنيەلەردى ىرىكتەۋدى باستاۋدى ۇسىندىم.
ايرىقشا يدەيالار مەن جوبالاردىڭ اۆتورلارىن بۇكىل الەم بويىنشا ىزدەپ, قازاقستانعا جۇمىسقا شاقىرۋ ءۇشىن اسسامبلەيانىڭ حالىقارالىق بايلانىستارىن ىسكە قوسۋ قاجەت. ەڭ باستىسى, ەڭ الدىمەن وزىمىزدەگىلەرگە قولداۋ كورسەتۋ كەرەك. وندايلار بىزدە بار.
حالىق اسسامبلەياسى ءبىزدىڭ ءبۇكىلحالىقتىق قۇرىلىستاردا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزۋگە ءتيىس. ول – باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا جولى. 2700 شاقىرىمى تەك قازاقستان ارقىلى, 6 تىعىز قونىستانعان وبلىستار ارقىلى وتەدى. وندا قازىر 50 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. ول – بۇگىندە ءبىز پارسى شىعاناعىنا دەيىن تارتىپ جاتقان تەمىر جول. جانە باسقا دا جوبالار.
بيىلعى جىلى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا تاعى دا 192 نىسان ىسكە قوسىلادى. سولاردىڭ بارىنەن دە ءوزىڭدى كادەگە جاراتاتىنداي ورىن تابۋعا بولادى.
بۇل جەرلەرگە ەتنو-مادەني شىعارماشىلىق توپتاردىڭ, انسامبلدەردىڭ, تەاترلاردىڭ, بەلگىلى ادامداردىڭ بارۋىن ۇيىمداستىرۋ قاجەت.
قازاقستانداعى ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ تىلدەرىندە شىعاتىن بۇكىل باق-تار دا وسىنداي جۇمىستارعا باعىت ۇستانۋى ءتيىس.
ياعني, مەن تاعى دا قايتالاپ ايتقىم كەلەدى, يندۋستريالاندىرۋ, رەسۋرستارعا تاۋەلدىلىكتەن كەتۋ – بۇل بولاشاق, بۇل پەرسپەكتيۆا. ءبىز بۇعان ەگەر ونى بۇكىلحالىقتىق يدەيا جاساساق, قول جەتكىزەمىز. اركىم وسىمەن ءومىر ءسۇرۋى ءتيىس, سوندا جوسپارلارىمىزدى جۇزەگە اسىرامىز.
بۇل جۇمىستى «نۇر وتان» پارتياسىمەن, مادەنيەت, بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزۋىمىز كەرەك.
ءۇشىنشى. ءبىز اسسامبلەيانىڭ ءوز جۇمىسىن تۇراقتى جەتىلدىرىپ وتىرۋعا ءتيىسپىز.
ول ەلدى دامىتۋدىڭ شەشۋشى ماسەلەلەرىن جاساۋ ءۇشىن ازاماتتىق قوعامنىڭ جەتەكشى جۇمىلدىرۋشى كۇشى مارتەبەسىندە نىعايۋى ءتيىس.
ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردىڭ بارلىق قىرلارىن زەرتتەۋدىڭ قۋاتتى ورتالىعىن قۇرۋ قاجەت.
بۇل – عىلىم, جانە وتە سالماقتى عىلىم. اركىم ۇلتارالىق قاتىناستىڭ مامانى بولۋعا تىرىسادى, اركىم وسى ماسەلە بويىنشا پىكىر ايتقىسى كەلەدى. قولى تازا ەمەستەردىڭ وعان باس سۇعۋلارىنا بولمايدى. ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس – وتە نازىك ماتەريا, ونىڭ ۇستىنە اڭگىمە ەتنوسارالىق, دىنارالىق قارىم-قاتىناس تۋرالى بولعان كەزدە.
بىزدە سوڭعى جىلدارى ونداعان ادام وسى اسا كوكەيكەستى تاقىرىپ بويىنشا عىلىمي دارەجەلەر الدى.
ەشكىمدى دە رەنجىتكىم كەلمەيدى, وسى ماسەلەلەر بويىنشا ءبىر توپقا جيناۋعا بولاتىن ناعىز ماماندار ساۋساقپەن سانارلىق! ولار جوق دەسەك تە بولادى.
ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى عىلىمي زەرتتەۋ سالاسى اسا ۇلكەن نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى. مەن ەلىمىزدەگى ءدىني ىستەر تۋرالى ەرەكشە ايتقىم كەلەدى. ءبىز مىنا ماسەلەگە ءمان بەرۋىمىز كەرەك, مۇسىلماندار, پراۆوسلاۆيەلىك حريستياندار بىرلەستىكتەرى قازاقستانعا ويلارى مۇلدەم بوتەن ءتۇرلى ءدىني سەكتالار مەن ۇيىمداردىڭ كىرۋىنەن ساقتايتىن ءبىزدىڭ ءدىني قاتىناستارىمىزدىڭ باستى قورعاۋشىلارى بولۋلارى ءتيىس.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترىنە وسى ماسەلەنى جەكە باقىلاۋىنا الۋدى تاپسىرامىن.
ءتورتىنشى. باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بارلىق ەتنوستار وكىلدەرىنىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋىنە ىقپال ەتۋ بولىپ قالا بەرەدى.
ءبىز 2017 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن قازاقستاندىقتار سانى 80 پايىزعا جەتسىن, ال 2020 جىلعا قاراي ودان دا كوپ بولسىن دەگەن ماقسات قويدىق.
10 جىلدان كەيىن مەكتەپتەرىمىزدىڭ تۇلەكتەرى قازاق تىلىندە 100 پايىز سويلەيتىن بولۋى ءتيىس.
بارلىق ازاماتتاردىڭ قازاق ءتىلىن ءبىلۋى – اشەيىن ءبىر ۇران ەمەس, بۇل – ولار ەلىمىزدىڭ تاريحىن, ەرتە داۋىردەن باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى قازاق حالقىنىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, ءداستۇرىن بىلەتىن بولادى دەگەن ءسوز. بۇل بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ بۇرىنعىدان دا جاقىنداسۋىنا جەتەلەپ, ءبىزدىڭ ارامىزداعى سەنىمدى كۇن سايىن, جىل سايىن نىعايتا تۇسەتىن بولادى.
اسسامبلەيا جۇمىسىنىڭ ماقساتى, مىنە, وسىندا. ۇلى اباي بىلاي دەگەن ەدى: «باسقا حالىقتىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن ءبىلۋ ادامدى سول حالىقپەن تەڭ ەتەدى». بۇل جەردە اڭگىمە تەك قازاق ءتىلى تۋرالى عانا ەمەس, جالپى تىلدەر تۋرالى. ءتىلدى بىلسەڭ, سول حالىقپەن تەڭ بولاسىڭ. قانداي تەرەڭ سوزدەر! ياعني, بۇل بارلىعى ارالاسقان, بۇكىل الەم ءبىر-بىرىمەن قاتىناسقا تۇسكەن بۇگىنگى جاھاندىق دۇنيەدە قاجەتتىلىك بولسا, ول ءبىز ءۇشىن جانە ءبىزدىڭ بالالارىمىز ءۇشىن دە اشىق.
ءبىز سونداي-اق بارلىق ەتنوستىق توپتاردىڭ مادەنيەتىن, ءداستۇرلەرىن, سالتتارىن, تىلدەرىن ساقتاپ دامىتۋ بويىنشا, ءبىزدىڭ باي ورتاق تاريحي-مادەني مۇرامىزدى ساقتاۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋعا ءتيىسپىز.
بۇل ەل ىشىندەگى تۇراقتىلىق, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم, ونىڭ ءوركەندەۋى ماڭگىلىك بولۋى ءۇشىن قاجەت.
بەسىنشى. مادەني-اقپاراتتىق سالا ارقىلى تولەرانتتىلىققا ءتاربيەلەۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت.
مەن قازاقستاندىقتارعا ءتۇرلى ەتنوستاردان وكىلدىك ەتەتىن وتانداستارىمىزدىڭ ومىرلەرى مەن تاعدىرلارى تۋرالى جاڭا كوركەم فيلمدەر قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى عوي دەپ ويلايمىن.
بۇل جۇمىس تابىستى جۇرگىزىلىپ جاتىر جانە ونى جالعاستىرۋ كەرەك.
«قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا ءتۇرلى حالىقتاردى – نەمىستەردى, كورەيلەردى, پولياكتاردى, چەشەندەردى, كۇردتەردى جانە باسقالاردى قازاقستانعا كۇشتەپ دەپورتاتسيالايتىن قاسىرەتتى كەزەڭ تۋرالى اڭگىمەلەيتىن «جەرۇيىق» اتتى جاڭا كوركەم فيلم ءتۇسىرىلدى.
اسسامبلەيا جۇمىسىن باق-تاردا كەڭىرەك كورسەتۋ كەرەك. مەن ورىس تەاترلارىندا قازاق دراماتۋرگتەرىنىڭ, ال قازاق تەاترلارىندا ورىس دراماتۋرگتەرىنىڭ پەسالارى قويىلاتىنىن بىلەمىن. مۇندايدى دا ىنتالاندىرۋ كەرەك.
اسسامبلەياعا ءوزىنىڭ جەكە گازەتىن شىعارۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ, ۆەب-سايتىن جاڭعىرتۋ قاجەت. ءتۇرلى ەتنوستار وكىلدەرىن, ءبىزدىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن ولاردىڭ جۇمىسىن كورسەتەتىن ارنايى تەلەحابارلار كەرەك.
مۇنى رەسپۋبليكالىق, سونداي-اق جەرگىلىكتى تەلەارنالاردا جاساۋعا بولادى. كەدەرگى كورىپ تۇرعان جوقپىن.
التىنشى. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا اسسامبلەيا تاۋەلسىزدىك مەرەيتويىن مەرەكەلەۋ شەڭبەرىندە كەڭ اۋقىمدى باعدارلاما دايىندادى.
مامىر ايى «بىرلىك» ۇرانىمەن وتەتىن بولادى, ال جىلدىڭ سوڭىنداعى 20 جۇلدىزدى كۇننىڭ ءبىرى, ءبىز ايتىپ جۇرگەندەي, «كەلىسىم» ۇرانى ارقىلى وتەتىن بولادى. ءبىرىنشى مامىر – بىرلىكتىڭ ەرەكشە مەرەكەسى. مامىردا تۇتاس اي بويى جاقىنداسۋدىڭ بارلىق جاڭا جولدارىن بايقاپ كورۋ كەرەك. جۇمىس ىستەۋ قاجەت. ەگەر بارلىق وبلىستاردا تەرەڭىنەن ويلاستىرسا, وتە قىزىقتى جۇمىس جۇرگىزۋگە بولادى.
سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى دە اسسامبلەيانىڭ باستى نازارىندا بولۋى ءتيىس.
ءبىز جيىرما جىلدىقتى مەرەكەلەۋ جونىندەگى كوميسسيا جاساعان ءوزىمىزدىڭ باعدارلامامىزدا تەك تويلار مەن كونتسەرتتەر وتكىزىپ قانا قويمايمىز, ءار ادام 20 جىلدىقتىڭ ءرولىن سەزىنەتىندەي, وسى جىلدارى نە العانىن بىلەتىندەي باعىتتار ەنگىزەمىز دەدىك.
بۇل جەردە اڭگىمە جاڭا مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار سالۋ, تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى, قالالار مەن اۋىلداردى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, اۋماقتاردى كوگالداندىرۋ, بارلىق ەلدى مەكەندەردىڭ تازالىعى تۋرالى بولىپ وتىر – وسىنىڭ بارلىعى جۇمىستاردىڭ ماڭىزدى ۋچاسكەلەرى. وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعى قازىردىڭ وزىندە باستالىپ كەتتى جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جەرگىلىكتى جەرلەردەگى وسى جۇمىستارعا بەلسەندى قاتىسىپ, حالىق الدىندا ۇلكەن ۇپاي جينايتىنىنا سەنىمدىمىن.
كەلىڭىزدەر, قولداۋعا ناقتى مۇقتاجداردىڭ بارلىعىنا جاردەم قولىمىزدى سوزايىق.
بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ناعىز باۋىرلاستىعى وسىلايشا عانا بەكي تۇسەتىن بولادى.
ادامدار قازا تاپقان قىزىلاعاشتا, جان اۋىرتار قاسىرەتتى ءار قازاقستاندىق جۇرەگىمەن سەزىنگەن شىعىس قازاقستان وبلىسىندا وسىلاي بولدى.
بارلىعى ءۇن قاتتى, ادامدار سوڭعى سايلاۋداعىداي بىرلىك تانىتتى. بۇل جاقسىلىقتىڭ نىشانى, ياعني ءبىز ەشكىمدى جەكە قالدىرماي, ءبىر وتباسى, بۇل ءبىزدىڭ ءۇيىمىز دەگەن تۇرعىدا تاربيەلەپ, تەككە جۇمىس ىستەمەيتىنىمىزدى كورسەتتىك.
اسسامبلەيا مۇشەلەرى عانا 47 ميلليون تەڭگەلىك جەكە قارجىلارىن سالدى. بۇل سونشالىقتى ۇلكەن قارجى دا ەمەس شىعار, بىراق وسى فاكتىنىڭ ءوزى ماڭىزدى.
قازىر مۇنداي قولداۋ تاسقىننان زارداپ شەگىپ جاتقان باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىنا قاجەت.
مۇنىڭ ءبارىن «نۇر وتان» پارتياسىمەن بىرلەسىپ جاساۋ كەرەك جانە ول ەلىمىزدىڭ ەڭ شالعايداعى بۇرىشتارىنا, ءار ازاماتقا جەتۋى ءتيىس.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىن شىن مانىندە وسىلايشا اتاپ وتەمىز.
قۇرمەتتى سەسسياعا قاتىسۋشىلار!
ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىندا, حالىققا مەنىڭ جولداۋىمدا, يناۋگۋراتسيا سالتاناتىنداعى ءسوزىمدە الداعى ونجىلدىققا ارنالعان بارلىق مىندەتتەر ەگجەي-تەگجەيلى مازمۇندالعان. ال كەشە ۇكىمەتتە بۇگىنگى كۇننىڭ ناقتى مىندەتتەرى بەلگىلەندى.
قازاقستاننىڭ ءححى ءجۇزجىلدىقتاعى تابىسى مەن تاعدىرى ولاردى شەشۋگە بايلانىستى بولماق.
الداعى ونجىلدىق سىندارلى بولاتىنى تۋرالى وسى جىلدىڭ العاشقى ايلارىنىڭ وقيعالارى بارىسى ناقتى ايتىپ وتىر.
تاياۋ شىعىس ەلدەرىندەگى جاپپاي نارازىلىق قوزعالىستارى ءباسەڭدەر ەمەس جانە جاڭا ەلدەردى قامتۋدا.
كۇنى كەشە ەكونوميكاسى تابىستى ەلدەر ونداعان جىلدارعا ارتقا لاقتىرىلىپ تاستالدى.
الەمدىك داعدارىستان جالاڭاشتانعان گۋمانيتارلىق پروبلەمالاردى ازىق-ت ۇلىككە باعانىڭ ءوسۋى, ارتىپ وتىرعان ەسىرتكى ترافيگى, تەرروريزم تولىقتىرۋدا.
كوپتەگەن مەملەكەتتەر ۇستىنە اۋقىمدى اشتىق قاتەرى ءتونىپ تۇر.
بۇگىندە شامامەن ءبىر ميلليارد ادام اشتىقتان زارداپ شەگىپ وتىر. جىل سايىن تەك اشتىقتان عانا 5 ميلليونعا جۋىق ادام اجال قۇشادى.
قايعى-قاسىرەت تىنىشتىق پەن بولاشاققا دەگەن سەنىمىن جوعالتقان ميلليونداعان وتباسىلارىنا كەلىپ جاتىر.
بۇل – بۇرىنعى جەتىستىكتەرىنىڭ بارلىعى جوققا اينالعان تۇتاس ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ قاسىرەتى!
مەن ونى ىزدەپ الىسقا بارۋدىڭ قاجەتى جوق, ءبىز ونى ءوزىمىزدىڭ كورشىلەرىمىزدەن كورىپ, ءبىلىپ وتىرمىز عوي دەپ ويلايمىن.
بۇل – ادامزات تاريحىنىڭ قاسىرەتتى پاراعى. كورنەكتى اعىلشىن جازۋشىسى حاكسلي بىلاي دەگەن بولاتىن: «ادامداردىڭ تاريح قاتەلىگىنەن ۇيرەنبەگەنى – تاريحتىڭ ەڭ باستى ساباعى».
كەلىڭىزدەر, ءبىز بۇل تاريحتى بىلە وتىرىپ, ۇيىمىزدەگى تىنىشتىققا قۋانايىق جانە ءبارىمىز بىرىگىپ, وسى تىنىشتىقتى ساقتايتىن بولايىق.
الەمدىك ەكونوميكانىڭ پەرسپەكتيۆالارى ەۋروايماقتىڭ ءبىرقاتار ەلدەرىندەگى سوزىلمالى داعدارىسپەن كۇردەلەنە تۇسۋدە.
ەۋرووداقتىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە مۋلتيكۋلتۋريزم ساياساتىنىڭ قۇلاۋى اشىق مويىندالۋدا. ولار قازىردىڭ وزىندە كوپۇلتتىلىق پەن كوپمادەنيەتتىلىكتەن باس تارتۋدا.
سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, بۇكىل الەم بويىنشا دىنارالىق قاراما-قايشىلىق شيەلەنىسە ءتۇسىپ وتىر.
قۇراندى كوپشىلىك الدىندا كەلەكە ەتۋ مۇسىلمان قوعامىندا ادىلەتتى نارازىلىق تۋعىزدى.
جاۋاپ رەتىندە فاناتتار اۋعانستانداعى بۇۇ ميسسياسىندا جۇمىس ىستەيتىن جازىقسىز جانداردىڭ قانىن توكتى.
الەمنىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرى تابيعي اپاتتاردىڭ تەگەۋرىنىن باستان كەشتى.
ونداعان مىڭ ادام وپات بولسا, سۇراپىل ماتەريالدىق شىعىن كەلدى.
جاپونياداعى – الەمنىڭ ەكىنشى ەكونوميكاسىنداعى جەر سىلكىنىسى مەن تسۋنامي جاھاندىق ەكونوميكالىق دامۋعا قاتەر ءتوندىرۋدە.
فۋكۋسيما قاسىرەتى بەيبىت اتومدى پايدالانۋ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن پروبلەمالار الىپ كەلدى.
مۇنىڭ بارلىعى, قىمباتتى دوستار, جاڭا ونجىلدىقتىڭ ناقتى قاۋىپ-قاتەرلەرى.
بۇگىندە قازاقستان – الەمدەگى ازداعان قاۋىپسىز ەلدەردىڭ ءبىرى. بىزدە ءارى قاراي دا الەمگە تۇراقتىلىقتىڭ, توزىمدىلىك پەن قوعامدىق توپتاسۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋگە ءمۇمكىندىك بار.
كەزىندە ماحاتما گاندي: «مەن باسقا ەلدەر مەنىڭ بوستان ەلىمنەن ءبىر نارسە ۇيرەنە الۋلارى ءۇشىن ءوز ەلىمنىڭ ەركىندىگىن قالايمىن», دەگەن بولاتىن.
مىنە, وسىلايشا دەۋگە بولادى, ءبىز باسقا ەلدەردى تابىسقا قالاي جەتۋگە بولاتىنىنا ۇيرەتۋدەمىز.
ەگەر مەنەن سۇراسا, مەن بىلاي دەگەن بولار ەدىم: قازاقستاندىقتار بۇكىل الەمگە وركەندەۋدىڭ جالعىز دۇرىس جولى – حالىقتىڭ توپتاسۋى ەكەنىن دالەلدەدى.
بىزدە بارلىق مۇمكىندىكتەر مەن رەسۋرستار بار. ءبىز جاڭا ونجىلدىقتىڭ جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەرىنە تەك وسىلاي عانا قارسى تۇرا الامىز.
جانە ءبىزدىڭ تابىستارىمىز الەمدە اسا جوعارى باعا الۋدا.
بۇل – ءبىزدىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا باستى سىيىمىز.
وسىندا, استاناداعى ەقىۇ سامميتىندە سويلەگەندە ۇلتتىق ازشىلىقتار ىستەرى ءجونىندەگى جوعارعى كوميسسار كنۋت ۆوللەبەك بىلاي دەدى:
«مەن ءوز كەزەگىندە ءسىزدىڭ ەلىڭىزدىڭ وزىندىك بىرتەكتىلىگىن ايقىندايتىن قازاقستاندا العا قويىلعان مادەني كوپقىرلىلىق ءۇشىن كەڭىستىك قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىن قولدايمىن».
ءبىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىمىزدىڭ تابىسى, 11 جىلعى ۇزىلىستەن كەيىن ەقىۇ-نىڭ استانا ءسامميتىن وتكىزۋ – بىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ءتيىمدى مودەلىن, قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگىن جاھاندىق مويىنداۋ.
قىمباتتى دوستار!
مەن ۇلى قازاق ويشىلى ابايدىڭ ءسوزىن تاعى دا كولدەنەڭ تارتقىم كەلەدى. ول بىلاي دەگەن بولاتىن: «تاڭ الدىنداعى ءسات بارىنەن قاراڭعى».
ءبىز 90-شى جىلدارى ەرلىك تانىتتىق, ءبىز تاريحتاعى ەڭ كۇشتى الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا شىداس بەردىك.
ءبىز يمپەريالاردىڭ قالاي قيراپ جاتقانىن كوردىك.
مۇنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا بولىپ جاتتى.
ەشتەڭەگە قاراماستان, قازاقستان تاڭسارىدەن دە امان ءوتتى.
ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوسىپ كەلەدى جانە ءوزىنىڭ پوزيتسيالارىن نىعايتا تۇسۋدە.
قازاقستاندىقتار قيامەت-قايىم قيىن مىندەتتەردى شەشۋ توڭىرەگىندە بىرلەسىپ, تابىسقا جەتۋدە.
ءبىزدىڭ ەلىمىز كۇشەيە تۇسۋدە, ءبىزدىڭ بارلىعىمىز كۇشەيە ءتۇسۋدەمىز.
مەن قازاقستان جەرى بويىمىزعا سىڭىرگەن جاسامپازدىق قۋاتى الەمدەگى ەڭ وزىق, ەڭ توپتاسقان جانە پاراساتتى قوعام قۇرۋعا پايدالانىلاتىنىنا سەنىمدىمىن.
پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حالىق بىرلىگى مەن ىنتىماعىن نىعايتۋداعى ءرولىنە قاتىستى بايانداماسىنان سوڭ, ەلىمىزدەگى ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ وكىلدەرى ءسوز الدى.
العاشقى بولىپ سويلەگەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
ۆالەري ۆيشنيچەنكو ءوز ءسوزىن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىنداعى تاماشا جەڭىسىنەن باستادى. ءبىز جەڭدىك, ءبىزدىڭ ەلىمىز جەڭىسكە جەتتى. ءبىزدىڭ ءبىرتۇتاس كوپۇلتتى حالقىمىز جەڭدى! – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى. – ءبىزدىڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا داۋىس بەرگەنىمىز ءوزىمىزدىڭ جانە وتباسىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن, وتانىمىزدىڭ الداعى ۋاقىتتا وركەندەۋى ءۇشىن داۋىس بەرگەنىمىز بولىپ تابىلادى. بۇل – اركىمنىڭ جۇرەك قالاۋى, دۇرىس تاڭداۋى. وسىنداي تابىسقا جەتۋدىڭ قۇپياسى قاراپايىم. ول – قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىزدىڭ مەملەكەت باسشىسى رەتىندە جۇزەگە اسىرعان وراسان زور جۇمىستارىڭىزدىڭ ناتيجەسى.
دەپۋتاتتىڭ اتاپ وتكەنىندەي, بيىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىندا ەرەكشە ورىن الادى. حالىقارالىق بايقاۋشىلار مەن ساراپشىلار كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءادىل, اشىق جانە ءوز دەڭگەيىندە ءوتتى دەگەن باعا بەردى. بۇل سايلاۋدىڭ ۇيىمداستىرىلۋى جانە دەموكراتيالىق جاعدايدا ءوتۋى قازىرگى قازاقستان تاريحىنا عانا ەمەس, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ بارلىعىنا ۇلگى بولادى. وسى سايلاۋ ارقىلى قازاقستان جانە قازاقستاندىقتار الەم جۇرتشىلىعىنا ءوزىنىڭ ءبىرلىكتى تۋ ەتكەندىگىن كورسەتتى.
وسىعان بايلانىستى شەشەن مىسال رەتىندە قازاقستاننىڭ ءوتكەن جىلى ەقىۇ-عا توراعالىعى كەزىندە ۇيىمنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى ءسامميتىن وتكىزگەندىگىن, سامميتتە استانا دەكلاراتسياسى قابىلدانعاندىعىن كەلتىردى. بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىقتىڭ بىرەگەي مودەلىن الەم جۇرتشىلىعى تانىعاندىعىن كورسەتەدى. بۇل مودەل – نازارباەۆتىڭ مودەلى. ءسوز بارىسىندا حالىق قالاۋلىسى بيىلعى 2011 جىلى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى اتاپ وتىلەتىندىگىنە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى وسىدان 20 جىل بۇرىنعى ەلىمىزدىڭ الدىنا قويعان ماقساتى مەن مىندەتتەرىن تابىستى ورىندادى. بۇگىن ءبىز وسىنى ماقتان ەتەمىز, – دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ۆ.ۆيشنيچەنكو. – ەلىمىز بۇگىندە الەمدىك قوعامداستىقتا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الدى. قول جەتكىزگەن وسى تابىستارعا ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن دۇنيەگە كەلگەن الەمدە بالاماسى جوق بىرەگەي ينستيتۋت – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەرەكشە ءرول اتقارعاندىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا دەپۋتات ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان جاۋاپتى مىندەتتەردى اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى الداعى كەزەڭدەردە ەلدى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ جانە قازاقستاندى باسەكەلەستىككە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا قوسۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. بۇل اسقارالى ءمىندەتتى شەشۋ بارىسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسى دا ۇلەس قوساتىن بولادى.
ودان كەيىن ءسوز العان «ۆايناح» چەشەن جانە ينگۋش حالقى ءمادەنەتىن دامىتۋ قاۋىمداستىعىنىڭ تەڭ توراعاسى
احمەد مۋرادوۆ پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا قازاقستان حالقى ءوزىنىڭ بىرلىگىن الەم جۇرتشىلىعىنا تاعى دا ءتانتى ەتكەنىنە توقتالدى. ونىڭ اتاپ وتكەنىندەي, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋى ەلىمىزدە ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ تابىستى ءجۇزەگە اسىرىلعانىن كورسەتتى. سايلاۋ ەل كونستيتۋتسيانىڭ تالاپتارىنا سايكەس دەموكراتيالىق جاعدايدا ءوتتى. سايلاۋعا ەلىمىزدەگى ساياسي پارتيالار, قوعامدىق ءبىرلەستىكتەر, جاستار مەن ارداگەرلەر بەلسەنە قاتىسىپ, وزدەرىنىڭ ساياسي جانە مادەني ساۋاتتىلىعىنىڭ كوتەرىلگەنىن الەم جۇرتشىلىعى الدىندا دالەلدەدى.
مەن كواليتسيالىق دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ قۇرامىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ سەنىمدى وكىلى بولدىم, – دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ول. – ءبىز سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرلەرىن ارالاپ شىقتىق. قوعامنىڭ بارلىق دەڭگەيدەگى وكىلدەرىمەن, سونداي-اق ءتۇرلى ۇلتتىق جانە كونفەسسيالار وكىلدەرىمەن دە كەزدەسۋلەر وتكىزدىك. سول كەزدەسۋلەردە مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىنىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ بولاشاقتا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعىنان دامۋىنا قۇرىلعاندىعى بارشا حالىقتىڭ شىنايى كوڭىلىنەن شىققاندىعىنا كوزىمىز جەتتى. مەن بارلىق قازاقستان حالقىن پرەزيدەنتتىڭ ءوز ەلى مەن ءوز حالقىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن اسا زور جاۋاپكەرشىلىكتى تاعى دا العانىمەن قۇتتىقتايمىن.
شەشەن سونداي-اق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى قازاق جەرىندە قازاق حالقى مەن جانە ونىڭ مادەنيەتىنىڭ جاندانۋىنا ۇلەس قو
