بالالار ادەبيەتى ارقىلى جەتكىنشەكتەر مەن جاسوسپىرىمدەر ءومىردىڭ قىم-قۋىت, جان-جاقتى الاسۇرعان, الاي-دۇلەي مىنەزىمەن, قوعام مەن ورتانىڭ زاڭدىلىقتارىمەن, ادامنىڭ جاقسى ءھام جامان قىرلارىمەن تانىسا باستايدى. كەزىندە تانىمال «نارنيا حرونيكالارى» دەپ اتالاتىن فانتازيا جانرىندا جازىلعان 7 كىتاپتان تۇراتىن توپتاما اۆتورى كلايۆ ستەيپلز ليۋيس «بالالارعا ارناپ جازۋدىڭ ءۇش ءتاسىلى» دەگەن ماقالاسىندا «الدىمەن بالالار نە قالايتىنىن ءبىلىپ الىڭىز دا, ءتىپتى ونى ءوزىڭىز جەك كورسەڭىز دە, سونى بەرىڭىز. ...ەكىنشى جول بىرىنشىسىنە ۇقسايدى دەپ ويلاساڭىز, ماسەلەگە ءۇستىرت قاراعان بولاسىز. وسى جولمەن ليۋيس كەررولل, كەننەت گرەم, دجون تولكين جازاتىن. الدىمەن ولار وزدەرى تانيتىن بالالارعا, كەيدە ءتىپتى اياقاستىنان ويلاپ شىعارعان ەرتەگىلەرىن ايتىپ بەرەتىن. سودان كەيىن ول كىتاپقا اينالاتىن. ءۇشىنشى جول – تەك قانا ماعان سايكەس كەلەتىن جول. ول – ەرتەگى جازۋ», دەپ جازعان. وسىدان كەلىپ «بالالارعا ارنالعان شىعارمالار قالاي تانىمال بولادى؟ نەگە كەيبىر اۆتورلاردىڭ شىعارمالارى دۇنيە ءجۇزىنىڭ ءار تۇكپىرىندە تۇراتىن بالالاردىڭ ەڭ سۇيىكتى شىعارمالارىنىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, جىلدان-جىلعا, عاسىردان-عاسىرعا جالعاسىن تاۋىپ, قازىرگى وقىرمانعا دەيىن جەتەدى؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. وسىنداي دۇنيە جۇزىنە تانىمال بولعان, الەمنىڭ كوپتەگەن تىلدەرىنە اۋدارىلعان بىرنەشە شىعارمانى الىپ كورەيىك. بۇل شىعارمالاردى مەن سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە وقىعان بولاتىنمىن. ەڭ ءبىرىنشى, فرانتسۋز جازۋشىسى اننا گاۆالدانىڭ «35 كەلى ءۇمىت» (2002 ج.) كىتابىن ايتقىم كەلەدى. «35 كەلى ءۇمىت»– 6-سىنىپ وقۋشىسى ديۋبوسك گرەگۋاردىڭ وتباسى, مەكتەبى, مەكتەپكە دەگەن قارىم-قاتىناسى, اينالاسىنان تۇسىنىستىك پەن قولداۋ كۇتۋى, بىراق وكىنىشكە قاراي, مەكتەپ تالاپتارىنا ساي كەلمەي ىلعي ەسكەرتۋ الىپ, ەڭ ناشار وقۋشىنىڭ تىزىمىندە بولۋى, سوعان قاراماستان, جۇرەگى مەيىرىمگە تولى, قولىمەن بار جۇمىستى ىستەۋگە دايىن تۇرعان ءۇمىتى مەن ارمانى اسقاق بالانىڭ ءومىرى تۋرالى. وسى كىتاپتى وقىپ بىتكەندە, ء«بارى جاقسى بولادى دەگەن ءۇمىت» قاي وقىرماننىڭ بولسا دا جۇرەگىندە بىردەن ۇيالايتىنىن ءتۇسىندىم. بۇرىن كىتاپتى وقىپ بىتكەندە ودان نە كۇتەتىنىم ەسىمدە جوق, ەندى وقىعان كىتاپتارىمنان, اسىرەسە, بالالارعا ارنالعان شىعارمالاردان, قۋانىش پەن ءۇمىتتى ىزدەيتىن بولدىم. وسىنداي ەرەكشە سەزىم قالدىرعان تاعى ءبىر شىعارما نورۆەگ جازۋشىسى ماريا پارردىڭ «ۆافلي جۇرەك» (2005 ج.) كىتابى. بۇل كىتاپ شۆەتسيا, فرانتسيا, پولشا, گەرمانيا, نيدەرلاند ەلدەرىندە جارىق كورگەن, «كۇمىس گريفەل» سىيلىعىن العان. كىتاپتىڭ باستى كەيىپكەرلەرى تريللە مەن لەنانىڭ باستان كەشكەن, كەيدە ءتىپتى, قاۋىپ-قاتەرگە تولى وقيعالارى ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايدى. ۇلكەندەر ولاردى كەيدە ءتۇسىنىپ قولداپ جاتسا, كەي كەزدەرى بالا جۇرەگىندە نە بولىپ جاتقانىن بىلمەي دە قالاتىن. بىراق بالالاردىڭ اراسىنداعى دوستىق بارىنەن دە كۇشتى بولىپ شىعادى. ءۇشىنشى كىتاپ, بۇدان 100 جىل بۇرىن شىقسا دا, وسى ۋاقىتقا دەيىن وقىرمانىن ەرەكشە سەزىمگە بولەيتىن تانىمال رومان – «پولياننا» (1913 ج.). بۇل روماننىڭ اۆتورى امەريكالىق جازۋشى ەلينور پورتەر. وسى روماننىڭ جەلىسى بويىنشا كوركەم فيلم مەن سەريالدار دا تۇسىرىلگەن. روماننىڭ باستى كەيىپكەرى ون ءبىر جاسار پولياننا جەتىم قالىپ تاتەسىنىڭ ۇيىنە كوشىپ كەلۋگە ءماجبۇر بولادى. ول «سىيلىققا قۋىرشاق قالاعاندا, ساعان بالداق سىيلاسا» قالاي قۋانۋ كەرەك ەكەنىن ايتىپ بەرە الادى. باستى كەيىپكەردىڭ «قانداي جاعداي بولسا دا, قۋانا بىلۋگە ۇيرەتەتىن ويىنى» قالاشىقتاعى بارلىق ادامنىڭ جۇرەگىن جاۋلايدى. وسى ويىن جانە مىنەزىنىڭ اشىقتىعى, اقكوڭىل جانە سەنگىش, جانى تازا قىز بالانىڭ قورشاعان ادامدارمەن قارىم-قاتىناسىن ايقىنداپ, اينالاسىن وزگەرتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. وزىنە, ىستەگەنى مەن ايتقانىنىڭ دۇرىستىعىنا دەگەن سەنىم, كەيدە قاتەلەسىپ جاتسا دا, ونى تۇزەي الۋى, ەڭ باستىسى, ادامدارعا دەگەن مەيىرىمى مەن سۇيىسپەنشىلىگى ونىڭ قاسىنا بارلىق ادامدى توپتاستىرادى. بۇل روماندى قۋانۋعا ۇيرەتەتىن كىتاپ دەر ەدىم جانە بارلىق ادامعا وقۋعا كەڭەس بەرۋگە بولاتىن شىعارمانىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. ۇلكەندەر سياقتى, بالا دا ءوزىنىڭ جانى, سەزىمى, قالاۋى مەن ۋايىمى, ارمانى مەن ءوز الەمى بار تىرشىلىك يەسى. وعان ءومىردىڭ ساباعىن الۋعا, شىنايى ءومىردى ەش بوياۋسىز قابىلداۋىنا كەدەرگى بولماۋىمىز كەرەك بولار, دەگەنمەن, جاقسى ەرتەگىلەر, اڭگىمەلەر مەن حيكاياتتار, انيماتسيالار, كوركەم فيلمدەر ۇسىنۋ ارقىلى بالانىڭ جان دۇنيەسىن اسقاق ارماندار مەن قيال-عاجايىپقا جەتەلەۋ وتە ماڭىزدى. بالا شىعارمانى وقىپ وتىرىپ تەك ءومىردىڭ قيىندىعىن, اۋىرتپالىعىن, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى ويلاپ, مۇڭايىپ, قايعىرىپ, قيىندىقتان شىعار جولدى ىزدەي المايدى. بالاعا قيالىن ۇشتايتىن, ارمانىن اسقاقتاتاتىن, جۇرەگىنە مەيىرىم مەن سىيلاستىق, باتىرلىق پەن باتىلدىق, سەنىم مەن ءۇمىت ۇيالاتاتىن شىعارمالار قاي كەزدە دە كەرەك.
باقىتگۇل سالىحوۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
