ەكسپو جالاۋىنىڭ جەلبىرەۋىنە 100 كۇن قالدى

مىنە, باتىس پەن شىعىس وركەنيەتىن جال­عاس­­تىراتىن التىن كوپىر اتانعان ارۋ اس­تانا­مىزدا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامان­دان­دى­رىلعان كورمەسىنىڭ جالاۋى جەلبىرەيتىن سال­تانات­تى ساتكە 100 كۇن قالدى. ەلباسى اتاپ كور­سەت­كەندەي, «ءوزىنىڭ اۋقىمى جونىنەن ول دۇنيە­جۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم, ال تۋريس­تەردى تارتۋ جاعىنان وليمپيا ويىندارى نەمە­سە فۋتبولدان وتەتىن الەم چەمپيوناتىمەن بارا-بار» بۇل جاھاندىق شارا ورتالىق ازيا­دا, ءتىپتى تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە تۇڭ­عىش رەت تاۋەلسىز قازاقستاندا وتكەلى وتىر. ءيا, ەندى تۋرا 100 كۇننەن كەيىن سامالدى سارى­ارقا توسىندە بەدەلدى جاھاندىق ۇيىم – بۇكىلالەم­دىك جەتىستىكتەر كورمەسىنىڭ جانە كورمەگە قاتىسۋشى الەمنىڭ 115 مەملەكەتىنىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى تۋلارى جەلبىرەيتىن بولادى. جاھاندىق شارانىڭ مارە سىزىعىنا جاقىن­داعان سايىن وسى بەس جىلعا تاياۋ ۋاقىت ءور­مەگىن­دە ەگەمەن ەلىمىز اتقارعان ەرەن ىستەر­دىڭ اۋقىمى ايشىقتانادى. 2012 جىلى 22 قاراشادا پاريجدەگى حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ باس اسسامبلەياسىندا قۇپيا داۋىس بەرۋ­دىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ ەلورداسى – استانا بەلگيانىڭ لەج قالاسىن ارتقا تاس­تاپ, 2017 جىلعى ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ ءمار­تە­بە­سىن جەڭىپ الدى. سول كۇنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بار­لىق تەلەارنالار ارقىلى قازاقستاندىقتارعا ءۇن­دەۋ جولداپ, استانا­داعى ەكسپو-2017 كور­مە­سىنىڭ ەل تاري­حىن­داعى ەلەۋلى وقيعا ەكەنىن ەرەك­شە اتاپ ءوتتى. «بۇل باسەكەدە استانانىڭ جەڭىسى كەز­دەي­سوق بولعان جوق. بىرىنشىدەن, ونىمەن ءبىز­دىڭ استانامىز دۇنيەجۇزىلىك ءمانى بار شارا­نى قابىل­داي الاتىن قالا رەتىندە مويىن­دالدى. ەكىن­شى­دەن, بۇل – قازاقستاننىڭ قارىشتى دامۋى­­نا بەرىلگەن باعا. بۇل شەشىم قازاق­ستان­نىڭ ەۋرا­زيا ايماعىنداعى ايرىقشا ور­نىن اي­قىن­داپ وتىر. ۇشىنشىدەن, ءبىزدىڭ پاي­دامىزعا شى­عارىل­عان شەشىمگە «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەگەن تا­قى­رىپتىڭ وزەكتىلىگى دە اسەر ەتتى. ال, ەڭ باستىسى, بۇل – بارلىق قازاقستان حالقىنىڭ جەڭىسى, ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى», دەدى مەملەكەت باسشىسى. بۇل جاھاندىق شارانى وتكىزۋگە دايىندىقتىڭ ماڭىزدىلىعى سونداي, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ەكسپو-2017-ءنى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋدىڭ ۇلتتىق جوسپارى جاسالدى. بۇل ۇلتتىق جوبا الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس بەلەڭ العان كۇردەلى كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلدى. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن بۇل جوبا شىن مانىندەگى داعدارىسقا قارسى باعدارلاماعا اينالدى. كورمەگە دايىندىققا جانە ونىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن 300-دەن استام وتاندىق كاسىپورىن جۇمىلدىرىلدى. ەكسپو-2017 ۇلتتىق جوباسىنىڭ اياسىندا 50 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا جانە ساقتاۋعا مۇمكىندىك جاسالدى. ەكسپو قۇرىلىس نىساندارىن سالۋ كەزىندە وتاندىق كومپانيالار جالپى سوماسى 500 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق جۇمىس جانە قىزمەت كورسەتۋ كولەمىن اتقارعان ەكەن. العاشقى لەكتە تاپسىرىلعان ماڭىزدى قۇرىلىس نىساندارى قاتارىندا حالىقارالىق پاۆيلوندار, 1347 پاتەردەن پاتەردەن تۇراتىن ەكسپو-قالاشىعى, ەكسپو-وفيس, ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ عيماراتى, ەنەرگيا زەرتتەۋ ورتالىعى جانە باسقالارىن اتاپ وتۋگە بولادى. وسى قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ءوزىنىڭ جالپى اۋماعى 482 مىڭ شارشى مەتردى الىپ جاتىر. «استانا ەكسپو-2017» كورمەسىنىڭ باستى ۇرانى – «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» ەكەندىگى بەلگىلى. جۇمىر جەردى مەكەندەيتىن 7 ميللياردتان استام ادامزات پلانەتامىزدا جاھاندىق جىلىنۋ ءۇردىسى, ەنەرگەتيكالىق تاپشىلىق كۇننەن-كۇنگە ۋشىعىپ بارا جاتقاندىعىن اشىق مويىنداپ, ۇرپاق بولاشاعى جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىنە تىكەلەي بايلانىستى بولاتىندىعىن كۇن ءتارتىبىن قويىپ وتىر. ەندەشە, ەلورداداعى ەكسپو كورمەسىنىڭ پاۆيلوندارىندا ادامزات ەرتەڭىنىڭ نەگىزىن ايقىندايتىن قۋات كوزدەرىنىڭ بولاشاعى شەشىلمەك. بۇگىندە جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋ سالاسىندا ەۋروپالىق وداق ەلدەرى كوش باستاپ كەلەدى. جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا سالاسىن دامىتۋدا, اسىرەسە, سكانديناۆيالىق ەلدەر – شۆەتسيا, دانيا, نورۆەگيا وراسان زور جەتىستىكتەرگە جەتتى. بۇل ەلدەر قازىر تۇتىناتىن بۇكىل ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 60-65 پايىزىن جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىنەن الادى. 2050 جىلدارى شۆەتسيا, دانيا جانە نورۆەگيا تابيعي شيكىزات تۇتىنۋ ارقىلى الىناتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنان تولىقتاي باس تارتۋدى كوزدەر وتىر. استانادا وتەتىن كورمە اياسىندا بالاما قۋات كوزدەرىن دامىتۋعا جاھاندىق دارەجەدە زور ۇلەس قوسىپ وتىرعان وسى مەملەكەتتەردىڭ, سونىمەن بىرگە, گەرمانيانىڭ, فرانتسيانىڭ, ۇلىبريتانيانىڭ, جاپونيانىڭ جانە باسقا الدىڭعى قاتارلى دامىعان ەلدەردىڭ جەتىستىكتەرى مەن وزىق تەحنولوگيالارى پاش ەتىلمەك. ماسەلەن, كورمە اياسىندا ۇلىبريتانيا الەمگە تۇرمىستىق قالدىقتاردى ءتيىمدى يگەرۋ بويىنشا ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى كورسەتەتىن بولادى. ال مالايزيا بيووتىن ءوندىرىسى سالاسىنداعى وزدەرىنىڭ وزىق جەتىستىكتەرىن پاش ەتپەك. جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ (IRENA) دەرەگى بويىنشا, جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ الەمدىك كوشباسشىلارى بولىپ سانالاتىن 20 مەملەكەت تۇگەلگە دەرلىك ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىساتىن كورىنەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, ەكسپو-2017 كورمەسىنە ۆاتيكان مەملەكەتى قاتىسادى. بۇگىندە بۇل مەملەكەت الەمدەگى ەڭ «جاسىل» مەملەكەت بولىپ سانالادى. ول ءوزىنىڭ ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىسىنىڭ 100 پايىزىن جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرى ارقىلى قاناعاتتاندىرادى. سونىمەن بىرگە, ەلوردامىزداعى كورمەگە قاتىساتىن ءىرى حالىقارالىق كومپانيالار دا وزدەرىنىڭ وزىق تەحنولوگيالارىن پاش ەتپەك. ماسەلەن, Vestos كومپانياسى جەل ەنەرگەتيكالىق قوندىرعىلارىنىڭ يننوۆاتسيالىق جاڭا ۇلگىسىن, Toyota – سۋتەگىمەن جۇمىس ىستەيتىن اۆتوموبيلدەرىن, Tesla – ەلەكتروموبيلدەردىڭ جاڭا مودەلدەرىن كورسەتەتىن بولادى. ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ جالاۋى جەلبىرەيتىن 93 كۇن ىشىندە ەلوردامىز ايتۋلى جاھاندىق باسقوسۋلار مەن ءىرى مادەني-كوپشىلىك شارالار وتەتىن ورتالىققا اينالادى. كورمە وتەتىن كەزەڭدە ەلوردادا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ءسامميتى, حالىقارالىق ايەلدەر فورۋمى, ەنەرگەتيكا جانە تۋريزم ماسەلەلەرى بويىنشا ءتۇرلى مينيسترلەر دەڭگەيىندەگى كەزدەسۋلەر, كورمە اياقتالۋعا جاقىنداعان تۇستا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ عىلىم جانە تەحنولوگيا جونىندەگى ءسامميتى وتكىزىلەدى. جالپى, كورمە وتەتىن ءۇش اي مەرزىمدە استانادا مادەنيەت, ەكونوميكا جانە سپورت تاقىرىپتارىندا ءارتۇرلى دارەجەدەگى 7 مىڭنان استام شارا وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. كورمە شارالارى اياسىندا ەلورداعا كەلەتىن قوناقتارعا جوعارى دارەجەدە قالتقىسىز قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەلەرى دە جان-جاقتى ويلاستىرىلۋدا. بۇل كەزدە استانا حالىقارالىق اۋەجايىنداعى جاڭا تەرمينالدىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, اۋەجايدىڭ جولاۋشىلاردى وتكىزۋ مۇمكىندىگى 7,6 ميلليون ادامعا ارتادى. سونىمەن بىرگە, جىلىنا 9 ميلليون جولاۋشىعا جوعارى ساپالى قىزمەت كورسەتەتىن جاڭا تەمىر جول ۆوكزالى دا ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى. بۇگىندە ەلوردادا 169 قوناق ءۇي مەن 36 حوستەل جۇمىس ىستەيدى. كورمە اشىلار قارساڭدا تاعى دا جاڭادان 16 قوناق ءۇي كەشەنى اشىلماق. جالپى, قالامىزدا كەمىندە 35 مىڭ ورىن دايىندالادى. جاھاندىق كورمە جالاۋى جەلبىرەگەن كۇندەرى ەلوردادا استانا كۇنى مەرەكەسى دە تويلانادى. ياعني تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاس ەلورداسى – استانانىڭ تويى دا جاھاندىق سيپات الادى. سوڭعى دەرەك بويىنشا, 10 ماۋسىم مەن 10 قىركۇيەك ارالىعىندا وتەتىن كورمەگە الەمنىڭ 115 مەمەلكەتى مەن 18 حالىقارالىق ۇيىمى قاتىسادى. ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ساحناداعى بيىك بەدەلىن ودان ءارى پاش ەتەدى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»