ءتول تەڭگەمىز ىشكى قارجى رىنوگىندا قايتادان بەدەل الا باستادى. وتكەن جىلدىڭ باسىندا ەندى قايتىپ وڭالماستاي قۇلدىراعان ۇلتتىق ۆاليۋتامىز جىل ىشىندە 1 اقش دوللارىنا شاققاندا 380 تەڭگەدەن 311 تەڭگەگە دەيىن نىعايدى. ۇلتتىق بانكتىڭ سوڭعى دەرەگى بويىنشا تەڭگە تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە عانا 7 پايىزعا دەيىن كوتەرىلگەن. «ۇلتتىق بانك سوڭعى بەس اي بويى تەڭگە باعامىن تۇراقتاندىرۋعا ەشقانداي ارالاسپاۋ ساياساتىن ۇستانىپ, ۆاليۋتا رىنوگىندا بىردە-ءبىر ينتەرۆەنتسيا جاساعان جوق. سوندىقتان قازىر ەلىمىزدىڭ ۆاليۋتا ايىرباستاۋ ورىندارىنداعى تەڭگە باعامىنىڭ قالىپتاسۋىنا ءبىزدىڭ ىقپالىمىز نولگە تەڭ», دەدى ۇلتتىق بانك باسشىسى دانيار اقىشەۆ جاقىندا باق وكىلدەرىمەن وتكەن بريفينگتە. تۇرعىنداردىڭ بانكتەردەن شەت ەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ كولەمى دە كوپ وزگەرىسكە ۇشىراعان جوق. دوللار ساتىپ الۋ كولەمى 2016 جىلدىڭ قاڭتارىمەن سالىستىرعاندا, بيىلعى جىلعى قاڭتاردا 5 پايىز عانا تومەندەگەن. بۇدان شىعاتىن ءتۇيىن, ءتول تەڭگەمىز ەلىمىزدىڭ قارجى رىنوگىنداعى باس رەتتەۋشى – ۇلتتىق بانكتىڭ قولداۋىنسىز-اق ەركىن اينالىمدا باعامىن نىعايتۋعا بەت بۇردى. ەندەشە, ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ بەدەلىن كوتەرۋگە قازاقستاندىق بانك جۇيەسى تاراپىنان جاسالعان شارا جوقتىڭ قاسى. سوندا سوڭعى كۇندەرى تەڭگە باعامىنىڭ كۇرت نىعايۋىنىڭ باستى سەبەبى نەدە؟ «قازاق تەڭگەسى ايىرباستالىمى شەكتەۋلى وزىنە ۇقساس ۆاليۋتالار اراسىندا وتكەن التى ايدا بارىنشا ۇلكەن ءوسىم اۋقىمىنا قول جەتكىزدى, الداعى ۋاقىتتا دا قازاقستاندىق №1 ەكسپورتتىق تاۋار – مۇناي باعاسىنىڭ شارىقتاۋىمەن بىرگە تەڭگە باعامى دا نىعايا تۇسپەك», دەپ اتاپ كورسەتىپتى BMI Research باسىلىمىنىڭ بەدەلدى ساراپشىلارى جاقىندا جارىق كورگەن رەداكتسيالىق ساراپتامالارىندا. بۇل پىكىرگە Bank of America بانك كونگلومەراتىنىڭ ساراپشىلارى دا ءبىراۋىزدان قولداۋ ءبىلدىرىپتى. سونىمەن بىرگە, ولار 2017 جىلى تەڭگە باعامىنىڭ تاعى دا 15 پايىزعا نىعاياتىندىعىنا بولجام جاساپتى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, تەڭگە باعامىنىڭ تۇراقتانۋىنا 2016 جىلعى اقپاندا ەلىمىزدە باعانى اقش دوللارىمەن كورسەتۋگە تىيىم سالعان ەلەكتروندى ساۋدانىڭ جاڭا ەرەجەسى دە ەرەكشە ىقپال ەتتى. وزدەرىڭىز ويلاپ قاراڭىزشى, سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تاۋار اتاۋلى تۇگەل ەسەپتى بىرلىكپەن ساۋدالاناتىن بولدى. جارنامالاناتىن تاۋاردىڭ ءبارى اقش دوللارىمەن باعالاندى. حالىق جالاقىنى دا, جاردەماقىلار مەن وتەماقىلاردى تۇگەل تەڭگەمەن الادى, ال تاۋار باعاسى دوللارمەن باعالانادى. ءتىپتى, Halyk Finance ساراپتامالىق كومپانياسى 2015 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قازاقستاندا دوللارلانۋ ءۇردىسى ەڭ قاۋىپتى تاريحي جوعارى شەگىنە جەتتى دەگەن رەسمي مالىمدەمە دە جاسادى. ساراپشىلاردىڭ دەرەگى بويىنشا, ەلىمىزدە باعانى دوللارمەن كورسەتۋگە تىيىم سالعان ەلەكتروندى ساۋدا ەرەجەسى قابىلدانعاننان كەيىن جىلجىمايتىن مۇلىك باعاسى بىردەن 10-15 پايىزعا ارزانداعان ەكەن. بۇل ءتارتىپتى ەندى تەك جىلجىمايتىن م ۇلىك رىنوگىندا عانا ەمەس, بارلىق ساۋدا نۇكتەلەرى مەن جابايى بازارلاردا بەرىك قالىپتاستىرۋ كەرەك. سوندا «دوللار باعامى ءوستى, ەندى تاۋار باعاسىن وسىرۋگە ءماجبۇرمىز», دەگەن الىپساتارلاردىڭ سىلتاۋلارىنا توسقاۋىل قويىلار ەدى. قالاي بولعاندا دا, ەلىمىزدەگى باس قارجى رەتتەۋشىسىنىڭ قاتىسۋىنسىز تەڭگە باعامىنىڭ نىعايۋى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا دا, تۇتىنۋشىلار سۇرانىسىنىڭ جاقسارۋىنا دا وڭ ىقپال ەتۋدە. سونىمەن بىرگە, تەڭگەنىڭ تۇراقتانۋى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قورىنىڭ تولىعۋىنا دا ايتارلىقتاي يگى ىقپالىن تيگىزىپ وتىر. كۇنى كەشە ۇلتتىق بانكتىڭ مونەتارلىق وپەراتسيالار دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ءاليا مولدابەكوۆا ء«بىز كەشە قارجى مينيسترلىگىندەگى ارىپتەستەرىمىزبەن كەڭەستىك. ۇلتتىق قورعا تۇسەتىن قارجى كولەمى 1,2 ترلن تەڭگە مولشەرىندە كۇتىلگەن بولاتىن. دەگەنمەن, بۇل تسيفردىڭ وسەتىندىگى قاراستىرىلۋدا. ازىرگە, الدىن الا جاسالعان بولجام – 1,5 ترلن تەڭگە», دەپ اتاپ كورسەتتى. BMI Research ساراپتامالىق توبىنىڭ بولجامى بويىنشا, الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي باعاسى بىرقالىپتى باياۋ ءوسۋ ءۇردىسىن ساقتايتىن بولادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, مۇناي باررەلىنىڭ ورتاشا باعاسى 2017 جىلى 57 اقش دوللارى كولەمىندە بولىپ, 2018 جىلى مۇناي باررەلىنىڭ باعاسى 60 دوللار كولەمىندە تۇراقتاناتىن كورىنەدى. سونىمەن بىرگە, بۇل ساراپشىلار توبى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ تاياۋ بولاشاعىنا دا بەرىك بولجام جاساپتى. BMI Research ساراپشىلارىنىڭ بولجامى بويىنشا, تەڭگە باعامى 2017 جىلى 1 اقش دوللارىنا 310 تەڭگە, 2018 جىلى 302.50 تەڭگە, ال 2019 جىلى 1 دوللار 290 تەڭگەگە دەيىن تومەندەيتىن كورىنەدى. مىنە, ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەن ءتول تەڭگەمىز ءبىر جىلدىڭ اينالاسىندا قۇلدىراۋدىڭ شەگىنە بارىپ, قايتادان كۇش الا باستادى. بۇگىنگى تەڭگە باعامىندا ەشقانداي جاساندىلىق جوق. تەڭگەنىڭ نىعايۋى ناقتى ەكونوميكالىق احۋالعا بايلانىستى ورىستەپ كەلەدى. ەندى ءتول تەڭگەسىن قۇرمەتتەيتىن ناعىز قازاقستاندىق پاتريوتتاردىڭ مىندەتى – ۇلتتىق ەكونوميكامىزدى, ۇلتتىق رىنوگىمىزدى دوللارسىزدانۋ ماقساتىندا باستالعان العاشقى قادامدارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتۋ.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
