سەنات توراعاسى: «وندىرىستىك جانە جوعارعى تەحنولوگيالىق بيزنەستى دامىتۋ قاجەت»

قازاقستاننىڭ ءجىو-دەگى يننوۆاتسيالىق ءونىمنىڭ ۇلەسى شامامەن 1% عانا. قر پارلامەنتى سەناتىندا وتاندىق كاسپكەرلىكتى دامىتۋعا ارنالعان تىڭدالىمدا قر سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيزنەسكە يننوۆاتسيالىق كوزقاراستىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن اتاپ ءوتىپ, وسى ماسەلەنى جەكەلەي قاراۋدى ۇسىندى, دەپ جازادى palata.kz. قاسىم-جومارت توقاەۆ «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى وتاندىق بيزنەسكە ايتارلىقتاي قولداۋ كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, ەلباسى تاپسىرماسىمەن بيزنەستى دامىتۋعا ارنالعان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», «اگروبيزنەس–2020», يندۋستريالىق جانە يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى سىندى جەكەلەگەن باعدارلامالار ازىرلەنىپ, ءتيىمدى جۇزەگە اسىپ جاتقانىن, بيىلدان باستاپ كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا نەگىزدەلگەن 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسى قولعا الىنعانىن دا ايتىپ ءوتتى. «مەملەكەت وتاندىق بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ باعىتىندا جۇيەلى كۇش جۇمساۋدا. الايدا سالا دامۋىنا جاعداي جاساۋ ازدىق ەتەدى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىندا ءالى دە مۇناي جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى سەكتورىنا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. ال شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءجىو-عا قوسار ۇلەسى 25%-دان اسپاي تۇر. شاعىن بيزنەس ساۋدا مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنان ارى اسپايدى. ال دامىعان ەلدەردە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ۇلەسى ءجىو-ءنىڭ 50% قۇرايدى. قازاقستاندىق بيزنەس جالپى يننوۆاتسيالاردى قولدانۋ بويىنشا تومەن كورسەتكىشتەرگە يە. 2015 جىلدىڭ قورتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ ءجىو-دەگى يننوۆاتسيالىق ءونىمنىڭ ۇلەسى 1% عانا قۇراعان. ەلباسى تاپسىرماسىنا قايشى وسى جاعدايدىڭ سەبەبىن ەگجەي-تەگجەيلى انىقتاۋىمىز قاجەت», – دەدى سەنات توراعاسى. قاسىم-جومارت توقاەۆ كوپ ەلدەردە باسىمدىق مەملەكەتتىك قولداۋعا ەمەس, كاسىپورىننىڭ دەربەستىگىنە بەرىلەدى. كاسىپكەرلىككە باعىتتالعان مەملكەتتىك قولداۋ ەكونوميكالىق اقپاراتقا سايكەس تەحنولوگيالارمەن قامتاماسىز ەتۋدە, كاسىپكەرلىكتىڭ يننوۆاتسيالىق تۇرلەرىن ىنتالاندىرۋدا كورىنىس تابادى. سونداي-اق, دامىعان مەملەكەتتەردە تەحنيكالىق يننوۆاتسيالاردىڭ قارقىندى دامۋى بيزنەس-سەكتوردىڭ باستى ىلگەرىلەۋ فاكتورىنا اينالىپ وتىرعانىن ۇلگى رەتىندە ايتتى. «شەتەلدىك كاسىپكەرلەر نارىقتاعى باسەكەلەستىكتىڭ ورشۋىنە ءمان بەرىپ, جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە كۇش سالۋدا. ءبىز ەلىمىزدەگى وندىرىستىك جانە جوعارعى تەحنولوگيالىق بيزنەستىڭ دامۋىنا نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. مەملەكەتتىك قولداۋ دا تەك قانا وسىنداي بيزنەس تۇرىنە عانا باعىتتالۋى ابزال, ونىڭ ىشىندە كۆازيمەملەكەتتىك كاسىپورىندارى تاپسىرىسپەن قامتاماسىز ەتۋ دە بار», – دەپ اتاپ ءوتتى قاسىم-جومارت توقاەۆ. سەنات توراعاسى ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان ازاماتتارعا, جەكە كاسىبىن اشۋعا نيەتتەنگەن جاندارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ, جاستارعا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن وقىتۋدى, ولاردىڭ جەكە بيزنەستە جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋ كەرەكتىگىنە باسا نازار اۋداردى. سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەلدىك ينۆەستورلارعا, سونداي-اق وتاندىق كاسىپكەرلەرگە «ءبىر تەرەزە» قاعيداسىمەن قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەسى وزەكتى, بۇل باعىتتا كەمشىلىكتەر بار ەكەنىن جەتكىزدى. ءالى دە «ءبىر تەرەزەنىڭ» جانىنان قوسىمشا «تەرەزەلەر» اشىلىپ, مينيسترلىكتەر اراسىنداعى اۋرە-سارساڭنىڭ شەشىلمەگەنىن اتاپ ءوتتى. دامىعان مەملەكەتتەردە ەلەكتروندى قىزمەت سالاسى جاقسى قولدانىس پەن سۇرانىستا. وسى تۇرعىدا وتاندىق ەلەكتروندى ۇكىمەت تەتىگى سوزىمىزگە دالەل. ۇكىمەت تاراپىنان بيزنەس ءۇشىن «ءبىر تەرەزە» ىسكە اساتىن بولسا, قۇجات الماسۋ ۇدەرىسى, راسىمدەۋ جۇمىستارى جەڭىلدەيدى. جيىن بارىسىندا قر پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى احان بيجانوۆ كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وتاندىق عىلىمدى دامىتۋعا قانداي ۇلەس قوسقانىن, وسى جولدا اتقارىپ جاتقان ەڭبەكتەر تۋرالى ايتۋدى سۇرادى. تيىسىنشە, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ يننوۆاتسيالار ارزان جانە ۇزاقمەرزىمدى اقشانى قاجەت ەتەتىنىن العا تارتىپ, ەلباسى قويعان مىندەتتەر بويىنشا جۇمىس ىستەلىپ جاتقانىن, يننوۆاتسيالاردى قولعا الۋ ءۇشىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. «اتامەكەن» عىلىم سالاسىنىڭ ماماندارىمەن بىرگە مينيسترلىك الدىندا ساۋال قويىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا جۇكتەلەتىن يننوۆاتسيالار مەن عىلىمي جۇمىستار ەڭ الدىمەن بيزنەسپەن كەلىسىلگەنى ءجون ەكەنىنە نازار اۋدارىپ وتىر. ابىلاي مىرزاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا «اتامەكەندە» ونداي مۇمكىندىك جوق. سوندىقتان, عىلىمي كەڭەستەردە, وتىرىستاردا, سالالىق بيزنەس قۇرىلىمداردا كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلسە دەگەن ءوتىنىشىن دە جاسىرمادى. پارلامەنتتىك تىڭدالىمدا سەنات توراعاسى بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ دە, كاسىپكەرلەردىڭ دا مۇددەسىن بايلانىستىراتىن ءتيىمدى ءارى قولايلى ورتانى قالىپتاستىرۋ باستى ماقسات ەكەنىن جەتكىزدى.