2011 جىلعى 10 اقپان, استانا, ۇكىمەت ءۇيى
جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتار جوبالارىنىڭ ساراپتاماسىن جۇزەگە اسىرۋ قاعيداسىن بەكىتۋ تۋرالى
«جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلعى 24 ماۋسىمداعى زاڭىنىڭ 16-بابىنىڭ 35) تارماقشاسىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قاۋلى ەتەدى:
1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتار جوبالارىنىڭ ساراپتاماسىن جۇزەگە اسىرۋ قاعيداسى بەكىتىلسىن.
2. وسى قاۋلى العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ك. ءماسىموۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جىلعى 10 اقپانداعى № 118 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن
جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتار جوبالارىنىڭ ساراپتاماسىن جۇزەگە اسىرۋ قاعيداسى
1. جالپى ەرەجەلەر
1. وسى قاعيدا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلعى 24 ماۋسىمداعى زاڭىنىڭ (بۇدان ءارى – زاڭ) 16-بابىنىڭ 35) تارماقشاسىنا سايكەس ازىرلەندى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىنا ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق جانە قۇقىقتىق ساراپتاما جۇرگىزۋدىڭ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى.
2. وسى قاعيدادا مىناداي تەرميندەر مەن انىقتامالار قولدانىلادى:
1) جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسى – جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قۇزىرەتتى ورگان نەمەسە جەر قويناۋىن زەرتتەۋ مەن پايدالانۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى مەن جەكە جانە (نەمەسە) زاڭدى تۇلعا اراسىنداعى شارتتىڭ جوباسى;
2) قۇزىرەتتى ورگان – ەگەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىندا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكتىلەرىندە وزگەشە بەلگىلەنبەسە, كەڭ تارالعان پايدالى قازبالاردى بارلاۋعا, وندىرۋگە ارنالعان كەلىسىمشارتتاردى قوسپاعاندا, بارلاۋعا, وندىرۋگە, بىرلەسكەن بارلاۋ مەن وندىرۋگە ارنالعان كەلىسىمشارتتاردى جاساسۋعا جانە ورىنداۋعا بايلانىستى قۇقىقتاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان جۇزەگە اسىراتىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ايقىندايتىن ورتالىق اتقارۋشى ورگان;
3) قۇقىقتىق ساراپتاما – كەلىسىمشارت جوباسىنىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى بەكىتكەن مودەلدىك كەلىسىمشارتقا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەستىگىن تەكسەرۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن تالداۋ جانە باعالاۋ;
4) ەكونوميكالىق ساراپتاما – كەلىسىمشارت تالاپتارىنىڭ كونكۋرستا جەڭىسكە جەتۋگە نەگىز بولعان كونكۋرستىق ۇسىنىسقا نەمەسە تىكەلەي كەلىسسوزدەر تالاپتارىنا سايكەستىلىگىن تەكسەرۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن تالداۋ جانە باعالاۋ, جەر قويناۋىن پايدالانۋعا جاسالاتىن كەلىسىمشارتتىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى مەن ورىندىلىعىن, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىنىڭ كەن ورىندارىن يگەرۋ كەزىندە بەكىتىلگەن جوبالاۋ قۇجاتتارىنا جوسپارلاناتىن سالىمدار مەن شىعىنداردىڭ نەگىزدىلىگىن, جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعىن تالداۋ جانە باعالاۋ;
5) ەكولوگيالىق ساراپتاما – كوزدەلىپ وتىرعان شارۋاشىلىق جانە وزگە دە قىزمەتتىڭ قورشاعان ورتا ساپاسىنىڭ نورماتيۆتەرى مەن ەكولوگيالىق تالاپتارىنا سايكەستىگىن بەلگىلەۋ, سونداي-اق وسى قىزمەتتىڭ قورشاعان ورتاعا تيگىزۋى مۇمكىن قولايسىز اسەرىنىڭ جانە سولارمەن بايلانىستى الەۋمەتتىك زارداپتاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ەكولوگيالىق ساراپتاما وبەكتىسىن ىسكە اسىرۋعا جول بەرىلۋىن ايقىنداۋ;
6) جۇمىس توبى – كەلىسىمشارتتار جوبالارىنىڭ شارتتارىن قاراۋ جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ بويىنشا ەرەجەلەرى مەن قۇرامىن مەملەكەتتىك ورگاندار ۇسىنعان ۇسىنىستار مەن كانديداتۋلار نەگىزىندە قۇزىرەتتى ورگان بەكىتەتىن جۇمىس توبى.
وسى قاعيدادا قولدانىلاتىن وزگە دە تەرميندەر مەن انىقتامالار زاڭدا قولدانىلاتىن تەرميندەر مەن انىقتامالارعا سايكەس كەلەدى.
3. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىنا ەكونوميكالىق ساراپتامانى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان, ال كەڭ تارالعان پايدالى قازبالار بويىنشا وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ ءتيىستى بولىمشەسى جۇرگىزەدى.
جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىنا ەكولوگيالىق ساراپتامانى قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان, ال كەڭ تارالعان پايدالى قازبالار بويىنشا قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ اۋماقتىق بولىمشەسى جۇرگىزەدى.
جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىنا قۇقىقتىق ساراپتامانى مەملەكەتتىڭ قىزمەتىن قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگان, ال كەڭ تارالعان پايدالى قازبالار بويىنشا مەملەكەتتىڭ قىزمەتىن قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ اۋماقتىق ورگانى جۇرگىزەدى.
4. ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق, قۇقىقتىق ساراپتامالار كەلىسىمشارت جوباسى ەرەجەلەرىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەستىگى تۇرعىسىنان جۇرگىزىلەدى. ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق ساراپتامالار جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتىڭ قولدانىسى ۇدەرىسىندە تيىسىنشە ەلدىڭ ۇلتتىق, ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ پەرسپەكتيۆالارىنا قاتىستى قورىتىندىلاردى قامتۋعا ءتيىس.
5. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتاردىڭ جوبالارىنا ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق ساراپتامالار قۇجاتتاردىڭ تولىق پاكەتى تۇسكەن كۇننەن باستاپ كۇنتىزبەلىك وتىز كۇن ىشىندە جۇزەگە اسىرىلادى. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتار جوبالارىنا ەكولوگيالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ مەرزىمى قۇجاتتاردىڭ تولىق پاكەتى تۇسكەن كۇننەن باستاپ ءۇش ايدان اسپاۋعا ءتيىس.
6. ساراپتاما ناتيجەلەرى ساراپتامالىق قورىتىندىمەن رەسىمدەلەدى, ول تەرىس نەمەسە وڭ بولۋى مۇمكىن.
جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتى جاساسۋعا ۇمىتكەر تۇلعا مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ساراپتامالىق قورىتىندىدا جازعان ەسكەرتۋلەرىن جويۋ ماقساتىندا كەلىسىمشارت جوباسىن پىسىقتايدى.
كورسەتىلگەن ەسكەرتۋلەر جويىلعان جاعدايدا مەملەكەتتىك ورگان قايتا ساراپتاما جۇرگىزەدى. مەملەكەتتىك قايتالاما ساراپتاما جوبالاۋ جانە وزگە دە قۇجاتتاماعا مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىنعاننان كەيىن وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن جاعدايلاردا دا جۇرگىزىلەدى.
7. قۇقىقتىق جانە (نەمەسە) ەكونوميكالىق ساراپتامانىڭ ەسكەرتۋلەرىمەن كەلىسپەگەن جاعدايدا جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتى جاساسۋعا ۇمىتكەر تۇلعا ءوزىنىڭ دالەلدى قارسىلىقتارىن زاڭنىڭ 62-بابىنا سايكەس قۇزىرەتتى ورگانعا نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنا ولاردى كەلىسىم كوميسسياسىندا قاراۋ ءۇشىن جىبەرۋگە قۇقىلى.
8. قۇزىرەتتى ورگان نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى ۇسىنىلعان قارسىلىقتاردى قاراۋ ءۇشىن قارسىلىقتار تۇسكەن ساتتەن باستاپ ون جۇمىس كۇنى ىشىندە كەلىسىم كوميسسياسىن قۇرادى. كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ, ەسكەرتۋلەردى ۇسىنعان مەملەكەتتىك ورگاننىڭ جانە كەلىسىمشارت جاساۋعا ۇمىتكەر تۇلعانىڭ وكىلدەرى كىرەدى. كەلىسىم كوميسسياسى وتىرىس ناتيجەلەرى بويىنشا حاتتامادا كورسەتىلەتىن ۇسىنىمداردى ازىرلەيدى. كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ ۇسىنىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ, كەلىسىمشارتتى قايتا ساراپتاماعا جىبەرەدى.
2. كەلىسىمشارتتار جوبالارىنا ەكونوميكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ءتارتىبى
9. پايدالى قازبالاردىڭ بەكىتىلمەگەن قورى بار كەن ورىندارى بويىنشا بارلاۋ, سونداي-اق بىرلەسكەن بارلاۋ جانە ءوندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋگە كەلىسىمشارت جوباسىنا ەكونوميكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن قۇزىرەتتى ورگان ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا, وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ ءتيىستى بولىمشەسىنە مىنالاردى قامتيتىن قۇجاتتار پاكەتىن ۇسىنادى:
1) تۇلعانى كونكۋرس جەڭىمپازى دەپ تانۋ تۋرالى نەمەسە تۇلعانىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋعا تىكەلەي كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە قۇقىلى ەكەنىن كورسەتەتىن قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ ىلەسپە حاتى;
2) قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ وسى تۇلعامەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ جانە وپەراتسيالار جۇرگىزۋگە كەلىسىمشارت جوباسىنىڭ تالاپتارىن تالقىلاۋ جونىندەگى جۇمىس توبى وتىرىسىنىڭ حاتتاماسى;
3) كەلىسىمشارت جوباسى;
4) تۇلعانىڭ كونكۋرستا جەڭىپ شىعۋىنا نەگىز بولعان كونكۋرستىق ۇسىنىستىڭ قۇزىرەتتى ورگان نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى كۋالاندىرعان كوشىرمەسى نەمەسە تىكەلەي كەلىسسوزدەر حاتتاماسىنىڭ كوشىرمەسى;
5) گەولوگيالىق جانە/نەمەسە تاۋ-كەندىك ءبولۋ;
6) گەولوگيالىق اقپاراتتى ساتىپ الۋ كەزىندە قۇپيالىلىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ تاريحي شىعىندار سوماسىنىڭ ەسەبى قوسا بەرىلگەن كوشىرمەسى;
7) جۇمىس باعدارلاماسىنىڭ جوباسى.
10. پايدالى قازبالاردىڭ بەكىتىلگەن قورى بار كەن ورىندارى بويىنشا بىرلەسكەن بارلاۋعا جانە وندىرۋگە, سونداي-اق وندىرۋگە كەلىسىمشارت جوباسىنا ەكونوميكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن قاعيدانىڭ 9-تارماعىندا اتالعان قۇجاتتاردان باسقا:
1) تاۋ-كەندىك ءبولۋ;
2) پايدالى قازبالار قورى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ ساراپتامالىق قورىتىندىسى بەرىلەدى.
11. جەر قويناۋى ۋچاسكەلەرى, سونداي-اق پايدالى قازبالاردىڭ بەكىتىلمەگەن قورى بار كەن ورىندارى بويىنشا بارلاۋ جونىندەگى جۇمىستار جۇرگىزۋگە, سونداي-اق بىرلەسكەن بارلاۋعا جانە وندىرۋگە ارنالعان كەلىسىمشارتتار جوبالارىنا ەكونوميكالىق ساراپتاما:
1) كەلىسىمشارت جوباسى ەرەجەلەرىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكا جانە قارجى سالاسىنداعى زاڭناما تالاپتارىنا ءسايكەستىگىن تەكسەرۋدى;
2) كەلىسىمشارت تالاپتارىنىڭ جۇمىس باعدارلاماسىنىڭ جوباسىنا, كونكۋرستا جەڭىسكە جەتۋگە نەگىز بولعان كونكۋرستىق ۇسىنىسقا نەمەسە تىكەلەي كەلىسسوزدەردىڭ شارتتارىنا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتار جوبالارىنىڭ شارتتارىن تالقىلاۋ بويىنشا جۇمىس توبى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسىنا سايكەستىگىن باعالاۋدى;
3) بەكىتىلگەن جوبالاۋ قۇجاتتارىنا كەلىسىمشارت جوباسىندا بولجاناتىن جۇمىس كولەمى مەن ءتيىستى شىعىنداردىڭ ەكونوميكالىق دايەكتىلىگىن باعالاۋدى;
4) جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعىن باعالاۋدى قامتيدى.
12. پايدالى قازبالاردىڭ بەكىتىلگەن قورى بار كەن ورىندارى بويىنشا ءوندىرۋ جانە بىرلەسكەن بارلاۋ مەن وندىرۋگە ارنالعان, ءوندىرۋ ساتىسىنا كوشۋدى كوزدەيتىن كەلىسىمشارت جوبالارىنىڭ ەكونوميكالىق ساراپتاماسى 11-تارماقتا كوزدەلگەن تالاپتاردان باسقا مىنالاردى قامتيدى:
1) جوبانى ەكونوميكالىق باعالاۋ (قولدانىلاتىن تەحنولوگيانى ەسكەرە وتىرىپ, جوسپارلاناتىن تابىستار مەن شىعىنداردا جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ ەكونوميكالىق ماقساتقا ساي بولۋى جانە جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى);
2) جوبانىڭ قارجىلىق كورسەتكىشتەرىن (اقشا قاراجاتى اعىنىن, اعىمداعى تازا قۇنىن, پايدانىڭ ىشكى نورماسىن, وتەلۋ مەرزىمىن) باعالاۋ;
3) جوبانىڭ بيۋدجەتتىك تيىمدىلىگىن باعالاۋ.
13. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتاردىڭ جوبالارىنا ەكونوميكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ بارىسىندا ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ ءتيىستى ءبولىمشەسى قۇزىرەتتى ورگاننان نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنان قاجەت بولعاندا كەلىسىمشارت جوباسىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ساراپتامانى ساپالى جۇرگىزۋگە قاجەتتى قوسىمشا دەرەكتەر سۇرايدى.
14. ەكونوميكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ءناتيجەلەرى قورىتىندى تۇرىندە رەسىمدەلەدى.
15. كەلىسىمشارت جوباسىنىڭ قورىتىندىسى مىنالاردى قامتۋعا ءتيىس:
1) جوبا پارامەترلەرىنىڭ قىسقاشا سيپاتتاماسى (جەر قويناۋىن پايدالانۋشى, كەلىسىمشارتتىق اۋماق, جەر قويناۋىن پايدالانۋ ءجونىندەگى جۇرگىزىلەتىن وپەراتسيالاردىڭ ءتۇرلەرى, كەلىسىمشارت جاساسۋ ءۇشىن نەگىزدەمەلەر, كۇردەلى شىعىنداردىڭ جوسپارلانعان كولەمى, بولجاناتىن جوبالىق قۋات تۋرالى مالىمەتتەر);
2) ۇسىنىلعان قۇجاتتار تىزبەسى;
3) وسى قاعيداعا سايكەس كەلىسىمشارت ەرەجەلەرىنە ءجۇرگىزىلگەن تالداۋ مەن باعالاۋدىڭ قىسقاشا ناتيجەلەرى;
4) تۇجىرىمدار, ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىمدار.
16. ساراپتامالىق قورىتىندى مىناداي تۇجىرىمداردىڭ ءبىرىن قامتۋعا ءتيىس:
1) قاراۋ ناتيجەسىندە جوبا بويىنشا بولجاناتىن شىعىندار كولەمىنىڭ نەگىزدىلىگى, ونىڭ پارامەترلەرىنىڭ كونكۋرستىق ۇسىنىسقا (تىكەلەي كەلىسسوزدەر حاتتاماسىنا) جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسى تالاپتارىنا ءسايكەستىگى راستالعاندىقتان, وڭ باعالانعان جەر قويناۋىن پايدالانۋعا كەلىسىمشارت جوباسىن كەلىسۋ;
2) قاراۋ ناتيجەسى بويىنشا تەرىس قورىتىندىنىڭ بەرىلۋى سەبەپتى جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىن كەلىسۋدەن باس تارتۋ. ساراپتامادا بولجاناتىن شىعىنداردىڭ ايتارلىقتاي اۋىتقۋلارى (كوتەرىلۋى نەمەسە تومەندەۋى), تەحنيكالىق پارامەترلەردىڭ بۇزىلۋى, جوبالاۋ قۇجاتتارىنا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىنا قاعيداتتى تۇردە سايكەس كەلمەۋ جانە ورىن العان جاعدايدا كەلىسىمشارت جاساسۋ ورىنسىز بولاتىن باسقا دا كەمشىلىكتەر انىقتالدى.
17. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتقا جۇرگىزىلگەن ەكونوميكالىق ساراپتاما ناتيجەسى بويىنشا قورىتىندىعا ۋاكىلەتتى ادام قول قويادى جانە ول قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ مەكەنجايىنا جىبەرىلەدى.
18. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتىڭ پىسىقتالعان جوباسى ەكونوميكالىق ساراپتاماعا قايتا ۇسىنىلعان جاعدايدا, وسى قاعيداعا سايكەس تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار پاكەتى ەنگىزىلمەيدى.
19. باستاپقى قورىتىندىدا كورسەتىلگەن ەسكەرتۋلەر جويىلعاننان كەيىن جەر قويناۋىن پايدالانۋعا كەلىسىمشارت جوباسىنا قايتا ساراپتاما وسى قاعيدانىڭ 5-تارماعىندا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جۇرگىزىلەدى.
20. پايدالى قازبالاردىڭ بەكىتىلگەن قورى بار كەن ورىندارى بويىنشا بارلاۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە, سونداي-اق بىرلەسكەن بارلاۋعا جانە وندىرۋگە كەلىسىمشارت جوباسىنا جۇمىس باعدارلاماسىنىڭ جوباسى كەلىسىمشارتتىڭ بۇكىل قولدانىلۋ كەزەڭىنە جىلدار بويىنشا نەگىزدەلگەن جانە ەسەپتەلگەن مىناداي كورسەتكىشتەردى قامتۋى ءتيىس.
1) گەولوگيالىق-بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ كولەمى;
2) ورىندالاتىن گەولوگيالىق-بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ تۇرلەرى بويىنشا شىعىندار;
3) جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدىڭ تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق جاعدايلارىن, جابدىقتىڭ جالپى سيپاتتاماسىن, قوسىمشا جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى نەگىزگە الا وتىرىپ, امورتيزاتسيالىق اۋدارىمدار سوماسى كورسەتىلگەن كۇردەلى شىعىندار;
4) تارتىلعان پەرسونالدىڭ سانى ەسكەرىلگەن ەڭبەكاقى تولەۋ قورى;
5) تاراتۋ قورىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا شىعىستار;
6) قازاقستاندىق پەرسونالدى وقىتۋعا ارنالعان شىعىستار;
7) قىزمەت ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا قاتىسۋ بويىنشا شىعىستار;
8) عىلىمي-زەرتتەۋلەر مەن تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا ارنالعان شىعىستار;
9) جاناما شىعىستار;
10) وزگە دە شىعىستار;
11) جەر قويناۋىن پايدالاۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت بويىنشا سالىق جانە بيۋدجەتكە تولە-نۋگە جاتاتىن وزگە دە مىندەتتى تولەمدەر.
21. پايدالى قازبالاردىڭ بەكىتىلگەن قورى بار كەن ورىندارى بويىنشا وندىرۋگە, سونداي-اق بىرلەسكەن بارلاۋعا جانە وندىرۋگە كەلىسىمشارتتىڭ جوباسىنا جۇمىس باعدارلاماسىنىڭ جوباسى كەلىسىمشارتتىڭ بۇكىل قولدانىلۋ كەزەڭىنە جىلدار بويىنشا نەگىزدەلگەن جانە ەسەپتەلگەن مىناداي كورسەتكىشتەردى قامتۋى ءتيىس.
1) وندىرىلەتىن پايدالى قازبالاردىڭ تۇرلەرى بويىنشا ورىندالاتىن جۇمىستار مەن شىعىنداردىڭ كولەمى;
2) ينفلياتسيانى ەسكەرە وتىرىپ, قولدانىستاعى باعامەن ىشكى جانە سىرتقى نارىقتارعا ءبولۋدى كورسەتە وتىرىپ, پايدالى قازبالاردىڭ تۇرلەرى بويىنشا ءوندىرۋ جانە وتكىزۋ كولەمى;
3) جوبا بويىنشا جانە ءونىم تۇرلەرى بويىنشا جالپى جيىنتىق تابىس;
4) جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدىڭ تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق جاعدايلارىن, جابدىقتىڭ جالپى سيپاتتاماسىن, قوسىمشا جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى نەگىزگە الا وتىرىپ, امورتيزاتسيالىق اۋدارىمدار سوماسى كورسەتىلگەن كۇردەلى شىعىندار;
5) نەگىزگى باپتاردىڭ ماعىناسىن اشا وتىرىپ, ءوندىرۋ مەن شيكىزاتتى باستاپقى قايتا وڭدەۋ كەزەڭدەرى بويىنشا پايدالانۋ شىعىندارى;
6) تارتىلعان پەرسونالدىڭ سانى ەسكەرىلگەن ەڭبەكاقى تولەۋ قورى;
7) تاراتۋ قورىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا شىعىستار;
8) قازاقستاندىق پەرسونالدى وقىتۋعا ارنالعان شىعىستار;
9) قىزمەت ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا قاتىسۋ بويىنشا شىعىستار;
10) عىلىمي-زەرتتەۋلەر مەن تاجىريبەلىك-قونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا ارنالعان شىعىستار;
11) جاناما شىعىستار;
12) وزگە دە شىعىستار;
13) جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندەگى سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنۋگە جاتاتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر;
14) سالىق تولەنگەننەن كەيىن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىنىڭ يەلىگىندە قالاتىن بولجامدى تازا تابىس;
15) ينفلياتسيا يندەكسىنە تۇزەتىلگەن جوسپارلانعان جىلدىق اقشا اعىنى;
16) ديسكونتتاۋ ستاۆكالارى 10, 15 جانە 20 پايىزعا تەڭ بولعان كەزدەگى جوبانىڭ اعىمداعى كەلتىرىلگەن تازا قۇنىنىڭ ولشەمدەرى;
17) جوبا بويىنشا جالپى جانە جىلدار بويىنشا جوبا رەنتابەلدىلىگىنىڭ ىشكى نورماسىنىڭ كورسەتكىشى.
ەكونوميكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن ۇسىنىلعان جۇمىس باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن مىندەتتى تۇردە قۇزىرەتتى ورگان نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى راستاۋعا ءتيىس.
3. كەلىسىمشارت جوبالارىنا قۇقىقتىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ءتارتىبى
22. پايدالى قازبالاردى بارلاۋ, ءوندىرۋ, سونداي-اق بىرلەسكەن بارلاۋ جانە ءوندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋگە كەلىسىمشارتتار جوبالارىنا قۇقىقتىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن قۇزىرەتتى ورگان مەملەكەتتىڭ قىزمەتىن قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگانعا, ول وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى مەملەكەتتىڭ قىزمەتىن قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ ءتيىستى ۋاكىلەتتى ورگانىنا مىنالاردى قامتيتىن قۇجاتتار پاكەتىن ۇسىنادى:
1) تۇلعانى كونكۋرس جەڭىمپازى دەپ تانۋ تۋرالى نەمەسە تۇلعانىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋعا تىكەلەي كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە قۇقىلى ەكەنىن كورسەتەتىن قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ ىلەسپە حاتى;
2) قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ وسى تۇلعامەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ جانە وپەراتسيالار جۇرگىزۋگە كەلىسىمشارت جوباسىنىڭ تالاپتارىن تالقىلاۋ جونىندەگى جۇمىس توبى وتىرىسىنىڭ حاتتاماسى;
3) كەلىسىمشارت جوباسى;
4) تۇلعانىڭ كونكۋرستا جەڭىپ شىعۋىنا نەگىز بولعان كونكۋرستىق ۇسىنىستىڭ قۇزىرەتتى ورگان نەمەسە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ نەمەسە استانانىڭ ورگانى كۋالاندىرعان كوشىرمەسى نەمەسە تىكەلەي كەلىسسوزدەر حاتتاماسىنىڭ كوشىرمەسى;
5) كەلىسىمشارت تۇرىنە بايلانىستى گەولوگيالىق نەمەسە تاۋ-كەندىك ءبولۋ;
6) جۇمىس باعدارلاماسىنىڭ جوباسى.
23. پايدالى قازبالاردى بارلاۋعا, وندىرۋگە, بىرلەسكەن بارلاۋ مەن وندىرۋگە ارنالعان كەلىسىمشارت جوبالارىنا قۇقىقتىق ساراپتاما مىناداي تالاپتار بويىنشا جۇرگىزىلەدى:
1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنە جانە راتيفيكاتسيالانعان حالىقارالىق شارتتارعا سايكەستىگى;
2) كەلىسىمشارت جوباسىنىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكى-مەتى بەكىتكەن جەر قويناۋىن پايدالانۋعا مودەلدىك كەلىسىمشارتقا, سونداي-اق ۇسىنىلعان قۇجاتتار پاكەتىنە سايكەستىگى.
24. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا كەلىسىمشارتتار جوبالارىنا قۇقىقتىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ناتيجەلەرى حات تۇرىندە رەسىمدەلەتىن ساراپتامالىق قورىتىندى بولىپ تابىلادى.
ساراپتامالىق قورىتىندى مىناداي تۇجى-رىمداردىڭ ءبىرىن قامتۋعا ءتيىس:
1) كەلىسىمشارت جوباسى وسى قاعيدانىڭ 23-تارماعىندا كورسەتىلگەن تالاپتارعا سايكەس بولعاندىقتان, جەر قويناۋىن پايدالانۋعا كەلىسىمشارت جوباسىن كەلىسۋ;
2) قاراۋ ناتيجەلەرى بويىنشا تەرىس قورىتىندىنىڭ بەرىلۋى سەبەپتى كەلىسىمشارت جوباسى وسى قاعيدانىڭ 23-تارماعىندا كورسەتىلگەن تالاپتارعا سايكەس كەلمەگەندىكتەن, جەر قويناۋىن پايدالانۋعا كەلىسىمشارت جوباسىن كەلىسۋدەن باس تارتۋ.
25. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىنا قۇقىقتىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ناتيجەلەرى بويىنشا حاتقا ۋاكىلەتتى ادام قول قويادى جانە قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ اتىنا جىبەرىلەدى.
26. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتىڭ پىسىقتالعان جوباسى قۇقىقتىق ساراپتاماعا قايتا ۇسىنىلعان جاعدايدا وسى قاعيداعا سايكەس تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار پاكەتى ەنگىزىلمەيدى.
27. باستاپقى قورىتىندىدا كورسەتىلگەن ەسكەرتۋلەر جويىلعاننان كەيىن جەر قويناۋىن پايدالانۋعا كەلىسىمشارت جوباسىنا قايتا ساراپتاما وسى قاعيدانىڭ 5-تارماعىندا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جۇرگىزىلەدى.
4. كەلىسىمشارت جوبالارىنا ەكولوگيالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ءتارتىبى
28. پايدالى قازبالاردى بارلاۋ, ءوندىرۋ, سونداي-اق بىرلەسكەن بارلاۋ جانە ءوندىرۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە ارنالعان كەلىسىمشارتتاردىڭ جوبالارىنا ەكولوگيالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن قۇزىرەتتى ورگان قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا, ال وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەسىنە مىنالاردى قامتيتىن قۇجاتتار پاكەتىن ۇسىنادى:
1) تۇلعانى كونكۋرس جەڭىمپازى دەپ تانۋ تۋرالى نەمەسە تۇلعانىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋعا تىكەلەي كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە قۇقىلى ەكەندىگىن كورسەتەتىن قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ ىلەسپە حاتى;
2) قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ وسى تۇلعامەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ جانە وپەراتسيالار جۇرگىزۋگە كەلىسىمشارت جوباسىنىڭ تالاپتارىن تالقىلاۋ جونىندەگى جۇمىس توبى وتىرىسىنىڭ حاتتاماسى;
3) كەلىسىمشارت جوباسى;
4) تۇلعانىڭ كونكۋرستا جەڭىپ شىعۋىنا نەگىز بولعان كونكۋرستىق ۇسىنىستىڭ قۇزىرەتتى ورگان نەمەسە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى كۋالاندىرعان كوشىرمەسى نەمەسە تىكەلەي كەلىسسوزدەر حاتتاماسىنىڭ كوشىرمەسى;
5) كەلىسىمشارت تۇرىنە بايلانىستى گەولوگيالىق نەمەسە تاۋ-كەندىك ءبولۋ;
7) جۇمىس باعدارلاماسىنىڭ جوباسى.
29. پايدالى قازبالاردى بارلاۋ, ءوندىرۋ, سونداي-اق بىرلەسكەن بارلاۋ جانە وندىرۋگە ارنالعان كەلىسىمشارت جوبالارىنا ەكولوگيالىق ساراپتاما مىنالاردى قامتيدى:
1) جوسپارلاناتىن باسقارۋ, شارۋاشىلىق, ينۆەستيتسيالىق جانە وزگە قىزمەتتى ىسكە اسىرۋدىڭ قورشاعان ورتاعا جانە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا كەلتىرۋى مۇمكىن تەرىس سالدارىن انىقتاۋ جانە شەكتەۋ;
2) ەكونوميكالىق دامۋ مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ مۇددەلەر تەڭگەرىمىن ساقتاۋ, سونداي-اق تابيعات پايدالانۋ ۇدەرىسىندە ءۇشىنشى تۇلعالارعا زارداپتىڭ الدىن الۋ;
3) جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسى تالاپتارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيالىق زاڭناماسىنا, جەر قويناۋىن جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا قاتىستى, جەر قويناۋىن پايدالانۋ وبەكتىلەرىن تاراتۋ جانە كونسەرۆاتسيالاۋ تالاپتارى بولىگىندە زاڭعا, ەكولوگيالىق ساقتاندىرۋعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ.
30. ساراپتاما جۇرگىزۋ كەزىندە قالىپتاسقان ەكولوگيالىق جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردى ءجۇرگىزۋ اۋدانىنا قويىلاتىن تالاپتار ەسكەرىلۋى ءتيىس.
31. كەلىسىمشارت جوباسىنىڭ قاراستىرىلىپ وتىرعان بولىمدەرى بويىنشا ەسكەرتۋلەر قورشاعان ورتاعا دا (اۋە باسسەينىن, سۋ رەسۋرستارىن, جەر رەسۋرستارىن, وسىمدىكتەر جانە جانۋارلار دۇنيەسىن, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردى قورعاۋ), سونداي-اق حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا دا قاتىستى بولۋ مۇمكىن.
32. ساراپتامالىق قورىتىندى مىناداي تۇجىرىمداردىڭ ءبىرىن قامتۋعا ءتيىس:
1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيالىق زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن تالاپتاردى قامتيتىندىقتان, جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىن كەلىسۋ;
2) جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسى ەرەجەلەرىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيالىق زاڭناماسىنىڭ, جەر قويناۋىن جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءبولىگىندە زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس كەلمەۋى سەبەپتى جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىن كەلىسۋدەن باس تارتۋ.
33. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىنا ەكولوگيالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسىنا قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ساراپتاما ءبولىمشەسىنىڭ نەمەسە كەلىسىمشارت بويىنشا اۋماعىندا كوزدەلىپ وتىرعان قىزمەت جوسپارلانعان ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەسىنىڭ باسشىسى قول قويادى. ەكولوگيالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسى قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەمەسە وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ مەكەنجايىنا جىبەرىلەدى.
34. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتىڭ پىسىقتالعان جوباسى ەكولوگيالىق ساراپتاماعا قايتا ۇسىنىلعان جاعدايدا وسى قاعيداعا سايكەس تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار پاكەتى ەنگىزىلمەيدى.
35. باستاپقى قورىتىندىدا كورسەتىلگەن ەسكەرتۋلەر جويىلعاننان كەيىن جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جوباسىنا قايتا ساراپتاما وسى قاعيدانىڭ 5-تارماعىندا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جۇرگىزىلەدى
• 12 ءساۋىر, 2011
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسى № 118
سوڭعى جاڭالىقتار
سەربيا پرەزيدەنتى قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلەدى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 09:15
قارجى • بۇگىن, 09:10
ەلدىك مۇددە مەن ىرگەلى قاعيداتتار نەگىزى
ساياسات • بۇگىن, 09:00
ادىلەتتى قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق كورىنىسى
ساياسات • بۇگىن, 08:55
زەرگەرلىك بيزنەس جايىن زەردەلەسەك...
بيزنەس • بۇگىن, 08:50
قوعام • بۇگىن, 08:45
ايماقتار • بۇگىن, 08:40
قوعام • بۇگىن, 08:38
بالتاباي اۋىلىنداعى باياندى ىستەر
ايماقتار • بۇگىن, 08:35
ەگىس ناۋقانى – ەرەكشە باقىلاۋدا
ساياسات • بۇگىن, 08:33
ويىن اۆتوماتتارى وپىق جەگىزبەي مە؟
ماسەلە • بۇگىن, 08:30
عىلىمي-تەحنولوگيالىق كەشەندى نىعايتۋ مۇمكىندىگى
ساياسات • بۇگىن, 08:27
الماتى تاۋ كلاستەرىنىڭ الەۋەتى جوعارى: حالىقارالىق ماماندار پىكىرى ءبىر ارنادا توعىستى
تۋريزم • بۇگىن, 08:25
ساياسات • بۇگىن, 08:22
«ەكولوگيالىق بيوينجەنەريا عىلىمىن دامىتۋ وزەكتى»
سۇحبات • بۇگىن, 08:20
