بيۋدجەتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قاداعالاۋ – بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز (سۇحبات)

جۋىردا پارلامەنت 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتكە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن قابىلدادى. وسىعان وراي ءبىز ءماجىلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرتاي سابيليانوۆتى اڭگىمەگە تارتىپ, وزگەرىستەردىڭ قانداي ماسەلەلەردى قامتىعانىن سۇراعان ەدىك. – زاڭ جوباسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 31 قاڭ­تاردا جاريالاعان جاڭا جول­داۋىندا بەرىلگەن تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. ون­دا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن ءوڭىر­لەر­دى دامىتۋعا ارنال­عان قوسىمشا قاراجاتتار قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, جولداۋداعى ءبىرىن­شى باسىمدىق: ەكونوميكانى تەح­نولوگيالىق جەدەل جاڭارتۋعا 197 ملرد 100 ملن تەڭگە كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە كولىك جانە لوگيس­تيكا سالاسىن دامىتۋعا, ياعني رەس­پۋب­ليكالىق جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولداردى جوندەۋگە قو­سىمشا 72 ملرد 200 ملن تەڭگە قارال­عان. سونىمەن قاتار, اوك-ءتى دا­مىتۋعا دا 58 ملرد 200 ملن تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. وسىنىڭ ءىشىن­دە اۋىلدىق كووپەراتيۆتى, وتبا­سىلىق, فەرمەرلىك شارۋاشى­لىقتاردى قولداۋعا 15 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارى ۇلكەن جەتىستىك ەمەس پە؟ – قارجى نەگىزىنەن قانداي باعىتتاعى جولداردى جاڭعىر­تۋعا جۇمسالادى؟ – ءبىز وڭىرلەرگە بارىپ, سايلاۋ­شىلارمەن كەزدەسۋلەر ءوت­كىزگەندە اۆتوجولدارعا باي­لانىستى تۇر­عىندار اراسىندا كوپتەگەن سۇراق­تار تۋىنداپ, جول ساپاسىنىڭ نا­شار­لىعىنا نارازىلىقتار ءبىل­دىرىلىپ جاتادى. ەندى وسى ماسەلە بىرتىندەپ شەشىلەر دەپ ۇمىتتەنۋگە بولادى. بولىنەتىن قاراجات استانا – پەتروپاۆل, تاسكەسكەن – باقتى, بەينەۋ – وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسى, ءۇشارال – دوستىق, وسكەمەن – تالدىقورعان, استانا – الماتى, مەركى – بۋرىلبايتال باعىتتارىنداعى جولدارعا جاڭ­عىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جۇمسالاتىن بولادى. – تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋعا قانشا قاراجات بولىنبەك؟ – وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلدارعا دەيىنگى باعدارلاماسى اياسىندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋعا دا قو­سىمشا 25 ملرد 248 ملن تەڭ­گە قا­راس­­تىرىلعان. بۇلار – قالا كو­شە­ل­ەرى مەن الاڭداردى ابات­تان­دى­رۋ­­عا, ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋ­مەت­­تىك-ەكو­نو­ميكالىق جاع­دايىن جاق­­سار­­تۋ­عا ارنالعان قارا­جات. بىل­­تىر رەس­پۋبليكالىق بيۋد­جەت تال­­قى­لانعاندا اۋىلدىق ەلدى مە­ك­ەن­دەر­دى تازا اۋىز سۋمەن جابدىق­تاۋ­عا قوسىمشا 3 ملرد 930 ملن تەڭ­گە قا­رال­دى. بۇل بيىل 19 اۋ­قىم­دى جو­بانى تولىق اياقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. شالعايداعى ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىندارمەن كەزدەسكەندە كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – وسى تازا اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ. ولاردىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى جاسالعانىمەن, ماسەلە ءالى تولىق شەشىلگەن جوق. ەندى كەلەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى قاراعاندا, ناق وسى ماسەلەنى تولىق شەشۋ ءۇشىن قاراجات ءبولىنۋى كەرەك قوي دەپ ويلايمىن. – زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە ءسىز ونى ازىرلەۋشىلەر تارا­پىنا ءبىرشاما سىن ايتتى­ڭىز. سونى گازەت وقىرمان­دارىنا دا بىلدىرە كەتسەڭىز. – سىن تۇزەلمەي, ءمىن تۇزەل­مەيدى ەمەس پە؟ بىزدە بولجامداۋ مەن جوسپارلاۋ ماسەلەسى ءالى دە تومەن دەڭگەيدە. وسىدان ءبىراز بۇ­رىن پارلامەنتتە وسى زاڭ جو­باسى قارالعان كەزدە دەپۋ­تات­­تار تاراپىنان بيۋدجەت كىرىس­تەرىنە بايلانىستى ءبىرشاما سۇراق تۋىن­داعان. سونداي-اق, ءبىر­شاما ۇسىنىس تا جاسالعان ەدى. وكى­نىشكە قاراي, قارجى جانە ۇلت­تىق ەكو­نوميكا مي­نيست­ر­لىكتەرى ولار­دىڭ كوبىن قابىل­دامادى. ەندى 3 ايدان كەيىن سالىقتىق تۇسىمدەر 566 ملرد تەڭگەگە ۇلعايادى دەپ زاڭ جوباسىنا ەنگىزىپ وتىرمىز. بۇل ءبىر جاعىنان جاقسى, ەكىنشى جاعىنان مۇقيات ەسەپتەۋ, بولجامدى دۇرىس جاساۋ بولماعانىنىڭ بەلگىسى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى زاڭدا جاڭا ءتورت زەرتتەۋ ءجۇر­گىزۋ ءۇشىن 1 ملرد 370 ملن تەڭگە قاراستىرىپ وتىر. بۇل – قارا­جاتتى مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى باسقا ۇيىمدار, زاڭدى تۇلعالار, ياعني دەلدالدار الادى دەگەن ءسوز. مەنىڭشە, وسىنداي زەرتتەۋلەردى ۇكىمەت ءوز كۇشىمەن-اق ءجۇر­گىزۋىنە بولادى. ەلباسى ءوزىنىڭ جول­داۋىندا تالاپ ەتكەندەي, بيۋد­جەتتىك قاراجاتتىڭ ءتيىمدىلى­گىن تۇبە­گەيلى ارتتىرۋ ءۇشىن, سونى­مەن ءبىر­گە, ءتيىمسىز باعدارلاما­لار قارا­­جات­تارىن قايتا بولۋگە باي­لانىستى, ياعني مەملەكەتتىك باع­دارلامالاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا زەرت­تەۋگە 392 ملن تەڭگە بولىنگەن ەكەن. وسىنداي زەرت­تەۋلەردى ۇكى­مەت قوسىمشا قارا­جات بولمەي-اق پار­لامەنتپەن ءبىرى­گىپ جۇزەگە اسىرۋىنا بولادى عوي دەپ ويلايمىن. سوندا مەملەكەت قارجىسى ءتيىمسىز جۇم­سالۋدان ساقتالىپ قالار ەدى. ال ۇنەم­دەلگەن قاراجاتتى باسقا جۇمىس­تارعا باعىتتاۋعا بولادى. سونداي-اق, بيزنەس شىعىس­تارىن ازايتۋ جونىندەگى زاڭناما­نى زەرتتەۋگە 168 ملن تەڭگە ءبولىن­گەن. مۇنى «اتامەكەن» ۇلت­تىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن ۇكى­مەت, پارلامەنت بىرلەسە وتىرىپ, وزدەرى جاساۋىنا تولىق مۇمكىنشىلىگى بار. تاعى ءبىر ۇسىنىسىم, ماكروەكو­نومي­كالىق تۇراقتىلىقتى جۇزەگە اسى­رۋعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ ءتيىم­دى جۇمسالۋىن, اشىقتىعىن, قاي­­تا­رى­لۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇكى­مەت قۇرامىندا پارلا­مەنتتىك سايا­سي پارتيالار فراك­تسيا­لارىنىڭ وكىل­د­ەرى, سونىمەن قاتار, ساراپ­شى­لار, ءتيىس­تى وكىلەتتى ورگاندار وكىل­دە­رى قات­ى­ساتىن كوميسسيا قۇرۋ­دى ۇسى­­نا­مىن. وسى كوميسسيا جۇ­مى­سىن ۇكى­مەت ءوزى رەتتەپ وتى­رۋى كە­­رەك. ءبو­لىن­گەن بيۋدجەت قارا­جات­تارى ءتيىم­دى جۇم­سالىپ, ەلدىڭ يگى­لى­­گى­­نە جا­را­تىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»