ساباقتاعى سونى تاسىلدەر

پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ بيىلعى «قازاق­ستان­نىڭ ءۇشىن­شى جاڭعىرۋى: جا­ھان­دىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا «ەڭ الدىمەن, ءبى­لىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءرولى ءوز­گ­ە­رۋگە ءتيىس. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ءبى­لىم بەرۋدى ەكونوميكالىق ءوسۋ­دىڭ جاڭا مودەلىنىڭ ورتالىق بۋى­نىنا اينالدىرۋ. وقۋ باع­دار­لامالارىن سىني ويلاۋ قا­بى­لەتىن جانە ءوز بەتىمەن ءىز­دە­نۋ داعدىلارىن دامىتۋعا با­عىت­تاۋ قاجەت», دەي كەلىپ, مۇ­عا­لىم دەڭ­گەيىن كوتەرۋدى, اۋىل مەك­تە­بى مەن قالا مەكتەبىنىڭ ارا­سىن­­داعى الشاقتىقتى ازايتۋدى تاپ­سىردى. مىنە, وسى يگى ءىستى اتقارۋ جۇ­مى­­سىن­دا ءبىلىم قىزمەتكەرلەرى, ونىڭ ىشىندە مۇعالىمدەردىڭ ءىز­­دە­نى­سى بولەك دەۋگە بولادى. ءبىز­ جا­قىن­دا استاناداعى №74 مەك­­تەپ­- گيم­نازياسىندا بولعان اشىق سا­­باققا قاتىسقان ەدىك. «الاش ارى­س­­تارىنىڭ ءبىلىم بە­رۋدەگى ءاد­ىس­-تاسىلدەرىمەن ن.­ورازا­قى­نو­­­ۆانىڭ «ساتىلاي كەشەندى وقى­­تۋ» تەحنولوگياسىنىڭ سا­باق­تاس­­تىعى» تاقىرىبىندا وتكەن سە­­ميناردا ۇستازدار وزدەرىنىڭ كە­­لەلى ويلارىن ورتاعا سالىپ, سا­­باق بەرۋ تاسىلدەرى بويىنشا ءپى­كىر ءبولىستى. 7 «ب» سىنىبىنداعى ورىس ءتىلى ءپانى بويىنشا اشىق ساباق «سىن ەسىمىن مورفولوگيالىق تال­­داۋ» دەگەن تاقىرىپتا ءوتتى. ءتا­­جىريبەلى ۇستاز التىناي مۇ­­قاشەۆا ساباق باستاماس بۇ­رىن وقۋشىلاردى ەكى توپقا ب­و­­لىپ وتىرعىزدى. بۇدان كەي­ىن وقۋشىلار ۇيگە بەرگەن تاپ­سىر­مانى قايتالاپ, ءار ءسوزدى ءسوز تابىنا قاراي, اسىرەسە, سىن ەسىم­گە قاتىستى تۇستارعا باي­لا­نىس­تى تۇسىنىكتەرىن ايتىپ جات­تى. اراسىندا قازاق تىلىمەن باي­لا­نىس­تىرىپ وتىرۋ دا نازاردان تىس قالمادى. ءۇي تاپسىرماسىن پى­س­ىقتاۋدا ەكى توپقا بولىنگەن وقۋ­شىلار ءوزارا پىكىر الماسىپ, كەي سوزدەردىڭ ماعىناسىن تال­داۋ­عا مۇمكىندىك الدى. جاڭا سا­باق­­تا ءار ءسوزدىڭ استارىنا ءۇڭىلىپ وتىر­عان وقۋشىلاردىڭ ىزدەنىسى ءسۇي­سىندىردى. ايتالىق, «پريتچا» ءسو­زى­نىڭ تۇپكى ماعىناسىن مور­فو­لوگيالىق جاعىنان تالد­ا­عان­دا, قازاق ۇعىمىمەن ۇش­تاس­تى­­رىپ, ونىڭ ءتامسىل, ناقىل, ءوسي­ەت دەگەن ماعىنا بىلدىرەتىنىن, وسى­عان قاتىستى ۇلتتىق ۇلگى­دە­گى ونەگەلەردى, اسىرەسە, اتا-بابا­لارىمىزدىڭ سالت-سانا­سى­­نا قاتىستى كورىنىستەردى تەح­ني­كا­لىق قۇرالدارمەن كور­سەتىپ وتىر­­دى. ەكى توپقا ءبو­لىن­گەن وقۋ­­­شىلار ءار ءسوزدى مورفو­لو­گيا­لىق تالداۋ بويىنشا تەو­ريا­عا سۇيە­نە وتىرىپ, ءتاجى­ري­بە ءجۇ­زىند­ەگى مىسالدارعا ءجۇ­گىن­دى. توپ جە­تەكشىلەرى سى­نىپ­تاس­تا­رى­نىڭ ءبى­لىم دەڭگەيىن ساباق ءۇس­تىندە باعا­مداي وتىرىپ, قاي جەر­د­ە كەمشىلىك جىبەرگەنىن دە اتاپ جاتتى. ءسويتىپ, ولار سىنىپ­تاس­تارىنىڭ ءۇي تاپسىرماسىنا, جا­ڭا ساباققا قاتىسۋىنا قا­راي باعالار قويدى. ال بۇل باعا­لار­­عا كەلىسۋ, كەلىسپەۋ جايى­ن­­­- دا ءار وقۋشى وزدەرى ءتۇ­سىنىك بەرىپ, جەتىستىكتەرى مەن ءمۇ­لت كەتكەن جەرلەرىن تو­لىق­تىردى. ءبىز بۇل ساباق ءۇردىسىن وسى­دان ءبىراز جىل بۇرىن قازاق پە­داگوگيكاسىنىڭ ايتۋلى تۇل­عاسى قانيپا بىتىباەۆانىڭ سىنى­بىندا بولعاندا كورگەن ەدىك. شىنىنا كەلگەندە, ۇيرەنە ال­ساق, قازاق ۇستازدارى دا الەم­دىك پەداگوگيكانىڭ وزىق ج­ە­تىس­تىكتەرىن ءوز پاندەرىنە پاي­دالانا الادى ەكەن. جاڭا سا­باق­تى قايتالاي كەلىپ, ۇيگە بەرىلگەن تاپسىرمادان سوڭ ءبىر وقۋشى ءوزىنىڭ سىنىپتاستارىنان سا­باق­تىڭ قالاي وتكەنى تۋرالى تە­لە­ديدار جۇرگىزۋشىسىندەي سۇح­­بات الىپ جاتتى. ءتىپتى, سا­باق­قا قاتىسىپ وتىرعان قا­لا مۇ­عالىمدەرىنىڭ دە پىكىرىن سۇ­را­دى. ءبىر ريزا بولعان تۇسىمىز, ۇلدار مەن قىزدار قازاق ءتىلىن, ورىس ءتىلىن كەي تۇستا اعىلشىن تىلىمەن ۇشتاستىرىپ, ءۇش ءتىلدى تەڭ مەڭگەرىپ كەلە جات­قا­نىن اڭعارتتى. وسى ارادا مى­نا ءبىر ويىمىزدى ورتاعا سالا كەت­سەك دەيمىز. قازاق مەك­تەپ­تەرى­ند­ە­گى وقۋشىلار انا تىلىنە جە­تىك ەكەن. ويتكەنى, قاجەتتىلىك بولعان سوڭ وسىلاي ۇيرەنسە كەرەك. ال قاجەتتىلىك بولماعان تۇستا ارينە انا ءتىلى قاعىس قالا بەرەدى. 2«ءا» سىنىبىندا وتكەن ادە­بيەت ساباعىندا ءبۇل­دىر­شىن­دەر بىلىمگە ىنتالى ەكەن­دى­گىن كورسەتتى. وتكەن ساباقتا «جۇلدىزدار» ەرتەگىسى وقى­تى­لىپ, ۇيدەن قايتالاپ كەلۋ تاپ­سىرىلىپتى. ءۇش توپقا ءبو­لىنگەن باستاۋىش سىنىپ وقۋ­شى­لارى حالىق ەرتەگىسىندەگى وقي­عالاردى جارىسا ايتىپ, ءار توپ تاقىرىپ, جانر بويىنشا تاپ­سىرمالار ورىندادى. بۇل سىنىپتا دا وقۋشىلاردىڭ ەركىن وتىرۋى, اراسىندا تەلەەكراننان مۋلتفيلمدەر كورسەتىپ, ونداعى جاتتىعۋلار ارقىلى سەرگىتىپ الۋ دا ويلاس­تىرىلعان. جاڭا ساباقتىڭ تاقىرىبى «قارلىعاش پەن ءداۋىت» دەپ اتال­­دى. ەرتەگىنىڭ وقيعاسى بەي­­ن­ەروليكتە كور­سەتىلدى. وسى­دان كەيىن بالا ساناسىنا كەيبىر تۇسىنىكسىز ءسوز­­­­دەر, ياعني «اراشاشى», «ما­سايراپ», «كوزدى اشىپ-جۇم­­عانشا» سەكىلدى سوزدەر ءتۇ­سىن­دى­رىلدى. ەرتەگى بويىنشا قاي­­تا­لاۋ جۇمىستارى ءجۇر­گى­زىل­دى. وندا «ەرتەگىنىڭ اۆتورى كىم؟» دەگەن سۇراققا وقۋ­شى­لار حا­لىق ەرتەگىسى دەپ جا­ۋاپ بەر­دى. شىعارمانىڭ تا­قى­رى­بى, جان­رى, يدەياسى دا مۇ­عا­لىم­نىڭ ءتۇسىندىرۋى بويىنشا قاي­تا­لانىپ جاتتى. توپتىق جۇ­مىس كە­زىندە ەرتەگىنىڭ ءىشىن­دەگى اي­تى­­لاتىن تەكستەر بويىن­شا سۇ­راق-جاۋاپ ءورىس الدى. جاق­سى مەن جامان قاتار ايتىلاتىن تۇس­تى اڭگىمەلەي كەلىپ, ماقال-ماتەلدەرمەن ۇشتاستىرۋ دا ادەمى شىقتى. ساباق ۇستىندە وقۋشىلاردى ءبىر سارىندىلىقتان ارىلتۋ ءۇشىن ويىندار ۇيىم­داس­تى­رىلد­ى. ساباقتى قورى­تىن­دىلاۋ كە­زىندە تاقتاداعى ءىلۋلى تۇرعان ءتورت جۇلدىزشانى ءتورت وقۋ­شى الىپ, ارتىنداعى جا­زۋ­­لاردى وقى­عاندا: «ساباق نە تۋرالى بول­دى؟», «ساباق ۇنا­­­­دى ما؟», «نە ۇيرەندىڭ؟ قاي ءسوز قيىندىق تۋ­دىر­دى؟», «ساباقتان قانداي اسەر ال­دىڭ؟» دەگەن سۇراقتار جا­زى­لىپ­تى. وقۋشىلار بۇعان ءبى­رى­­نەن كەيىن ءبىرى جاۋاپ بەرىپ, ءتۇ­­سىنىكسىز جەرلەرىن مۇعالىمىن قا­تىستىرا وتىرىپ ايتتى. سا­باق سوڭىندا توپ جەتەكشىلەرى سى­­نىپتاستارىنىڭ جاۋابىنا ءوز باعالارىن بەرىپ جاتتى. وسى ەكى ساباقتان اڭعار­عا­­نىمىز, قازىر باياعى كە­ڭەس ءداۋ­ىرىندەگىدەي ەمەس, سا­باق ءوتۋ ءادىسى وزگەرگەن, وقۋ­شى­­لار ەركىن وتىرۋعا, ءوز ويىن تولىق جەتكىزۋگە ءمۇم­كىن­دىك العان. ونىڭ ۇستىنە, ول كە­ز­دەگى مۇعالىمدەردىڭ وقۋ قۇ­­رال­دارى, ادىستەمەلەرى, ءتا­جى­­ريبە جۇزىندە كورسەتەتىن زات­­تارى از بولاتىن. قازىرگى تەح­­نيكا داۋىرلەگەن زاماندا نە­­بىر جاقسى ادىستەمەلەردى جار­­نامالايتىن قۇرالداردىڭ مول ەكەنى, ءتۇرلى روليكتەردىڭ دە جە­تىپ ارتىلاتىنى بايقالدى. سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان»