دەموكراتيالىق دامۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل حال­قىنا ۇندەۋىندە پرە­زي­دەنتتىڭ الەۋمەتتىك ەكونو­مي­كا­لىق ۇدەرىس­تەردى رەتتەۋدەگى ءبىرشاما وكى­­لەتتىكتەرى ۇكى­مەتكە جانە پار­لامەنتكە بەرى­لەتىندىگى تۋرا­لى جان-جاقتى ايتىلعان. مەنىڭشە, اتالعان سالا­لاردا دەپۋتاتتار مەن ۇكى­مەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتا ءتۇسىپ, جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى ماسە­­لە­لەردى شەشۋگە وبلىس اكىم­دەرى تولىق جاۋاپ بەرەتىنى وتە ورىندى. بارشامىزعا ءمالىم, مەملەكەت بيۋدجەتىنەن مينيسترلىكتەرگە بولىنگەن قاراجاتتار كەيدە ورىن­­سىز جۇمسالىپ, كەيدە قىرۋار اقشاعا سالىنعان كاسىپ­ورىن­دار جۇمىسقا تولىقتاي قو­سىل­ماي جاتادى. ساتىپ الىن­­عان اپپاراتۋرالار شاڭ با­س­ىپ تۇرادى, كەي وڭىرلەردە ولار­­مەن ەشكىم جۇمىس جاساي ال­ماي­دى. سەبەبى, مامانداردىڭ ءتيىستى بىلىمدەرى جوقتىعى دا كوپ نارسەگە قولبايلاۋ بولىپ جاتادى. قاراجاتتىڭ يگە­رىلۋى­نە جاۋاپتى جەكە, زاڭدى, لاۋا­زىمدى تۇلعالاردىڭ قىزمەتتىك ءمىن­دەتتەرىن ورىنداۋعا سال­عىرت قاراۋىنا نەمەسە ءتىپتى, قۇزىرەتىن اسىرا پايدالانۋىنا بايلانىستى بەرىلگەن قارا­جات­تاردىڭ جىمقىرىلاتىن وقي­عالارى دا كەزدەسىپ قالىپ ءجۇر. كىنالىلەر, ارينە, وزدەرىنىڭ ءتيىستى جازالارىن الارى انىق. دەگەنمەن, ەگەر ءتيىستى لاۋازىم يەسى بولىنگەن قاراجاتتى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاسا, مۇنداي جاع­داي­لارعا جول بەرىلمەس ەدى. بىراق, ولاي جاسالا بەرمەيدى. وسى سەبەپتى, حالىقتىڭ لاۋازىم­دى قىزمەتكەرلەرگە سەنىمدەرى تومەندەۋدە. سوندىقتان دا, ەل­باسى جوعارى لاۋازىمدا­عى قىز­مەتتەگىلەردىڭ ءوز ىسىنە جاۋاپ­كەرشىلىگىن كۇشەيتۋ ءۇشىن كەلەلى باستاما كوتەرىپ وتىر. ەلباسى ۇندەۋىندەگى پارلا­مەنتكە, ۇكىمەتكە جانە باسقا دا اتقارۋشى ورگاندارعا پرەزي­دەنتتىك كەيبىر وكىلەتتىكتەردىڭ بەرىلۋى ەلىمىزدىڭ دەموكراتيا­لىق دامۋىنىڭ تاعى ءبىر ايقىن كورىنىسى دەپ ناق سەنىممەن ايتا الامىز. ءيا, وتكەنگە كوز جۇگىرتسەك, الىپ يمپەريا – كەڭەس وكىمەتى قۇلا­عاننان كەيىن جاڭا نارىقتىق مەملەكەت قۇرۋ قاجەتتىلىگى پايدا بولدى. حالىقتىڭ كوبى ونىڭ قانداي بولاتىنىن ءتۇسىن­بەدى. سوندىقتان, جاڭا مەم­لەكەتتى قۇرۋ ءۇشىن كۇشتى پرە­زي­دەنتتىك بيلىك وتە قاجەت بول­دى. بۇل ۇستانىم ءوزىن-ءوزى اقتا­دى, ۋاقىتىندا ومىرگە كەرەك­تى كوپتەگەن زاڭ كۇشى بار جار­لىقتار قابىلداندى. ولار بۇگىنگى جاڭا مەملەكەتتى قالىپ­تاس­تىرۋعا نەگىز قالادى. ءسويتىپ, تاۋەلسىزدىگىمىز بەكىدى. ەلباسىمىزدىڭ كۇش-جىگەرى مەن تاباندىلىعىنىڭ ارقا­سىندا, ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – تاتۋ كورشىلەرىمىز رەسەي مەن قىتاي اراسىنداعى شەكارامىز زاڭداستىرىلىپ, بەكىتىلدى. ەندى ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنا از-كەم توقتالاتىن بولساق, قۇندى قۇجاتتا جەكە مەنشىكتى قورعاۋعا, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىنە جانە بارشانىڭ زاڭ الدىندا تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان رەفورمانى ءارى قاراي جالعاستىرۋ قاجەتتىگى جان-جاقتى اتاپ وتىلگەن. ءاري­نە, بۇل تالاپتاردى قاتاڭ ءتۇر­دە ورىنداۋ قاجەت. سەبەبى, ءار­بىر ازامات ءوزىنىڭ مەنشىكتىك قۇ­قى­عى­نىڭ قورعالاتىنىنا سەنىم­دى بولۋعا ءتيىس. بۇل ماسەلە ادام ومىرىمەن, ونىڭ دامىپ-ءوسۋى­مەن, بولاشاعىمەن تىعىز باي­لا­نىستى. ولاي بولسا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وسى­عان باي­لا­نىستى جاسالعان قىل­مىس­تاردى تەز ارادا اشىپ, ولار سوتتاردىڭ قاراۋىنان ءوتىپ, ءادىل شەشىم شىعارىلۋى ءتيىس. جولداۋدا سۋديالاردىڭ جۇمىسىنا زاڭنان تىس بولا­تىن ىقپالداردى جويۋ ماڭىز­دى­لىعى تاعى دا اتاپ وتىلگەن. مۇنداي تالاپ اتالعان قۇجاتتا ناقتى كورسەتىلگەنى قۋانتادى. ولاي بولسا, ونى ورىنداۋ – ءاربىر سۋديانىڭ, ءاربىر ازا­مات­تىڭ قاسيەتتى مىندەتى. سون­دىق­تان, وسى وزەكتى ماسەلە اۋدان­دىق, وبلىستىق سوتتار توراعا­لارى­نىڭ كۇندەلىكتى قاتاڭ باقىلاۋىندا بولۋى ءتيىس. بۇگىنگى كۇنى وسى ماسەلەلەر جوعارعى سوتتىڭ سوت ءجيۋريى كو­ميس­سياسىنىڭ دا باستى نازا­رىندا ەكەنىن ايتقىم كەلە­دى. كوميسسيا سۋديالارمەن اڭگى­­مەلەسۋ كەزىندە زاڭ تالاپ­تارىن ساقتاۋعا ءجىتى كوڭىل اۋدا­را­دى. كوميسسيا سوت ءتور­اعا­لارىنا سۋديالاردىڭ ىستەر­دى قاراۋىنا جاعدايلار جاساۋعا مىندەتتى ەكەندىكتەرىن ەسكەرتەدى. سونىمەن بىرگە, سوت تورعالارىنا قيىن ىستەر بويىنشا كەڭەس ۇيىمداس­تىرۋ­عا قۇقىعى بار ەكەندىكتەرىن ايتىپ, بىراق ولار ناقتى ءىس بويىنشا قانداي شەشىم قابىلداۋ قاجەتتىلىگىن ايتا ال­ماي­تىندىقتارىن ءتۇسىندىرىپ وتىرادى. قانداي دا بولماسىن قىلمىستىق, ازاماتتىق ىستەر­دى قاراعان كەزدە سۋديالار ولار­دى زاڭ تالاپتارىنا ساي شەشە­تىن بولسا, وندا سۋديا عانا ەمەس, سوت جۇيەسى بەدەلىنىڭ جو­عا­رى بولاتىنى ءسوزسىز. وسى سەبەپ­­تى بولار, ەلباسى ءوز جول­داۋىن­دا سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىم­نىڭ ارتۋىنا قول جەتكىزۋ قاجەت­تىلىگىن اتاپ وتكەن. «سەنىم» دەگەن ءسوزدىڭ انىق­تاماسىنا جۇگىنەتىن بولساق, ول ادامنىڭ كوزى جەتكەندىكتەن يلانۋشىلىق سەزىمگە يە بولۋىن كورسەتەدى دەلىنگەن. بۇگىندە ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى سوتقا جۇگىنەدى. ونىڭ ءبىر سەبەبى سەنىم بولسا, ەكىنشىدەن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, پروكۋراتۋرا, مينيسترلىكتەر, اكىمدىكتەر داۋلى ماسەلەلەردىڭ وزدەرىنە تيەسىلى تۇرعىدا شەشىلۋىن تولىق قام­تاماسىز ەتپەي, ازاماتتارعا ماسە­لەلەرى بويىنشا سوتقا ءجۇ­گىنۋ­دى ۇسىنادى. نەگىزىندە, ماسە­لەنىڭ زاڭعا سايكەس ورىن­دالۋى ءۇشىن سوتتار ءىستى شىندىق دالەلدەرگە ساي, زاڭ تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ شەشسە, ولاردىڭ قوعامداعى بەدەلى­نىڭ قازىرگىدەن دە ارتا تۇسەتىنى انىق. ول ءۇشىن تاراپتاردىڭ ايتقاندارىن مۇقيات تىڭداپ, ولارعا زاڭ تۇرعىسىنان باعا بەرىپ, ءتيىستى قورىتىندىعا كەلۋى ءتيىس. جولداۋدا قوعامعا قاۋىپتىلىگى جوعارى ەمەس ەكونوميكالىق قىلمىس قۇرامىن كريمينالدىق سيپاتتان ارىلتۋ مىندەتى العا قويىلعان. كاسىپكەرلىك سالاسىندا قۇقىق بۇزعانى ءۇشىن سانكتسيانى تومەندەتۋ, اكىمشىلىك ايىپ­پۇلداردىڭ ادىلەتتى جانە قۇقىق بۇزۋ دەڭگەيىنە ءساي­كەس بولۋىنا باسا نازار اۋدا­رۋ قاجەتتىلىگى ايتىلعان. مۇ­نى دا ازاماتتاردىڭ قالاۋ-تىلەك­تەرىنىڭ ورىندالعانى دەپ ايتۋعا بولادى. باعدات احمەتوۆ, جوعارعى سوتتىڭ وتستاۆكاداعى سۋدياسى استانا