مارتەبەسى بيىك ماڭعىستاۋ

تاۋەلسىزدىك الىپ, اياقتى اپىل-تاپىل باسقان, ونىڭ ۇستىنە, داع­دا­رىستىڭ قىتىمىر ۋىسىنا ءتۇس­كەن 1995 جىلداردىڭ وزىندە-اق رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە «دونور» بولا العان ماڭعىستاۋ وبلىسى ارادا وتكەن جىلداردى تەك دامۋعا ارنادى, الدىنا قويعان جوسپار-مەجەلەردى باعىندىرۋ باعىتىنان اينىعان جوق. بۇگىندە ءوندىرىسى وركەندەۋ جو­لىن تاڭداعان, تۇبەكتىڭ تورىندە حالقىنىڭ سانى ءوسىپ, سايىن دالا­سىنىڭ ويى مەن قىرىندا ءتورت ت ۇلىك مالىنىڭ باسى كوبەيگەن, اقشاڭقان ۇيلەر كوككە بوي سوزىپ, ءتۇرلى نىساندار جارىسا قانات جايعان ءوڭىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگى قالىپتى دامىپ كەلەدى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكى­مى اليك ايدارباەۆ وبلىستىڭ 2016 جىلداعى الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى جانە 2017 جىلعا ارنالعان ءمىن­دەتتەرى تۋرالى ەسەپ بەرۋ كەزدە­سۋىندە وتكەن جىلعى اتقارىلعان جۇمىستار مەن الداعى ماقساتتار تۋرالى قۇلاعدار ەتتى. الدىمەن تاۋەلسىزدىك العان شيرەك عاسىر ىشىندە ەلىمىز قول جەتكىزگەن جە­تىس­­تىكتەرگە شولۋ جاساعان اكىم «ءوڭىر­لەردىڭ قۋاتتىلىعى – تۇتاس قازاقستاننىڭ قۋاتتىلىعى» ەكەن­دىگىن نازارعا سالىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالى, دامۋ الەۋە­تى جاعىنان رەسپۋبليكاداعى ال­دىڭعى قاتارلى ايماقتاردىڭ ءبى­رى سانالاتىن ماڭعىستاۋ ءوڭى­رىنىڭ جاي-جاپسارىن, ولكەدەگى شەشىلگەن جانە شەشىمىن تاپ­پاعان ماسەلەلەردى جۇرت نازا­رىنا ۇسىندى. ايتۋىنشا, 2015 جىل­دى قورىتۋ كەزدەسۋىندە تۇر­عىن­دار تاراپىنان تۇسكەن 200-گە تارتا سۇراقتى تالداي كەلە, وب­­لىستا الەۋمەتتىك سالا مەن ين­جەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دا­مىتۋ, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى كوركەيتۋ, جۇمىسسىزدىق سىندى ماسەلەلەردىڭ ماڭىزدىلىعىن انىقتاعان. ءبىر جىل ىشىندە بۇل ماسەلەلەردىڭ ءبىرازى شەشىمىن تاپ­سا, بەينەۋ اۋدانىنداعى 400 ورىندىق پوليتەحنيكالىق كول­لەدج عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى, ماڭعىستاۋ اۋدانى اششىبۇلاق شاعىن اۋدانىنا اۋىز سۋ قۇبىرىن تارتۋ, مۇنايلى اۋدانىندا ورتا­لىق اۋرۋحانا قۇرىلىسىن سالۋ جۇمىستارى شەشىلمەگەن. اكىم ال­داعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەلەردىڭ بيۋدجەت قارجىسىنىڭ مۇمكىن­دىگىنە قاراي كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشى­لەتىن­دىگىن ايتتى. 25 جىلدا وبلىس تۇرعىندا­رىنىڭ سانى ەكى ەسەگە ءوسىپ, 640 مىڭ ادامدى قۇراپ وتىر. ىشكى وڭىرلىك ءونىم 2 تريلليون تەڭگەدەن استى. ءوڭىر دامۋىنا 4 تريلليون تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تار­تىلدى. ونىڭ تەڭ جارتىسى سوڭعى ءتورت جىلدا سالىندى. ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ ىشكى وڭىرلىك ءونىم كولەمىندەگى ۇلەسى 32%-عا دەيىن ءوستى. وبلىسىمىزداعى تۇرعىن ءۇي قورى 6 ميلليون شارشى مەتر­گە كوبەيدى. ونىڭ 3 ميلليوننان استامى سوڭعى 5 جىل ىشىندە قول­دانىسقا بەرىلدى. اۋىلدىق ەلدى مە­كەندەردىڭ قارقىندى دامۋىنا باسا كوڭىل بولىنۋدە. بۇگىنگى تاڭدا ءار اۋىلدا گاز, بايلانىس جۇيەسى, تەلەۆيدەنيە جانە ينتەرنەت بار. ورتالىق اۋىز سۋمەن قامتۋ كور­سەتكىشى اۋىلداردا 53%-عا دەيىن ءوستى. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ باعىتىندا اتقارىلعان ءىس-شارالار ناتيجەسىندە ەڭبەك نارىعىنىڭ بارلىق كورسەتكىشتەرى بويىنشا وڭ ديناميكاعا قول جەتكىزىلدى, دەدى ايماق باسشىسى. جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كار­تاسى-2020» جانە «جاڭا سەرپىن» وڭىرلىك باعدارلامالارىنىڭ ىقپا­لى زور بولعان. 25 جىل ىشىندە وبلىسىمىزدا 27 دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ۇيىمى, 229 بالا­باقشا مەن 64 مەكتەپ ىسكە قوسىل­سا, اپاتتى جاع­­دايداعى مەك­تەپ­تەر ماسەلەسى تولى­عىمەن شەشىل­گەن, سونداي-اق, اقىسىز كاسىپ­تىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدى قام­تاماسىز ەتۋ بازاسى قۇ­رىل­دى. «25 جىلدا وبلىسىمىز الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ­دىڭ جوعارى ساتىسىنا كوتەرىلدى», دەپ وبلىستىڭ 25 جىلداعى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن, دامۋ ساتىلارىن بايانداعان ا.ايدارباەۆ 2016 جىلى جۇمىستىڭ ءوڭىر دا­مۋىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتا­ماسىز ەتۋگە, ەلباسى مەن ۇكىمەت بەرگەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا باعىتتالعاندىعىن جەتكىزدى. بىل­تىر سىرتقى ەكونوميكالىق فاك­تورلار ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ءبىر­قالىپتى دامۋىنا ءوز اسەرىن تي­گىزگەن. مۇناي سەكتورىنداعى احۋالعا بايلانىستى ونەركاسىپ ءون­­دىرىسى 3%-عا تومەندەسە, ين­ۆەس­تيتسيا كولەمى دە 15%-عا ازاي­دى. ءبى­راق, ءوڭىر دامۋىنىڭ باسقا كور­سەت­كىشتەرى بويىنشا كوڭىل كونشىتەتىن ناتيجەلەر بار – دايىن مەتالل بۇيىمدار, حيميا جانە جەڭىل ءونىمىن شىعا­راتىن «كاسپيان وففشور», «ەرساي», «گمموس قازاقستان», «اقتاۋويلماش», «اكتاۋ نەفتە­سەرۆيس», «قازازوت» سياقتى كاسىپ­ورىندار ارقاسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كولەمى 11%-عا پايىزعا ارتىپ, 132 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. «شاعىرلى-ءشومىشتى» گاز كەن ورنىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى تابيعي گاز ءوندىرۋ كولەمىن 14%-عا ارتتىرىپ, 3 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن وسىرگەن. سول سياقتى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 8 ملرد تەڭگەگە كوبەيدى. وبلىستا 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 10%-دىق وسىممەن 709 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, جاڭا 25 مىڭنان استام جۇمىس ور­نى اشىلدى. ءوڭىر ءوزىنىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعىتتارى رەتىندە كولىك لوگيس­تيكاسى, قۇرىلىس, تۋريزم, الەۋ­مەتتىك سالا مەن مۇناي-سەرۆيس كلاستەرى, اگروونەركاسىپتىك كەشەن باعىتتارىن انىقتاعان. ءار باعىتقا جەكە توقتاعان ا.ايدارباەۆ ءوڭىر­دەگى «اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتىن سولتۇستىك باعىتتا كەڭەيتۋ, جول, اۋىز سۋ, سپورت, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, قولجەتىمدى باسپانا, ت.ب. ماڭىزدى ماسەلەلەرگە توقتالىپ, ولاردى شەشۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردى باياندادى. تىكەلەي ەفير ارقىلى تارا­تىلعان كەزدەسۋدە قاتىسۋشى­لارمەن بىرگە, اۋدان-قالالاردان تەلەفون ارقىلى ساۋالىن, ۇسىنىس-ءپى­كى­رىن جولداعاندار بولدى. كەز­دە­سۋدە تۇسكەن تۇرعىنداردىڭ سۇ­راق­تارىنا الداعى ۋاقىتتا جاۋ­اپ بەرىلمەك. ءوڭىر ازاماتتارى اي­ماق باسشىسىنىڭ جاساعان جۇ­مىستارىن وڭ باعالاپ, الداعى كۇندەرگە ءساتتى­لىك تىلەدى. گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» ماڭعىستاۋ وبلىسى سۋرەتتى تۇسىرگەن سەرىك مايەمەروۆ