كوكتەمگى سۋ تاسقىنى: جىلداعى پروبلەمانى تۇبەگەيلى شەشەتىن كەز جەتتى

كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىن اشقان پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىن­تاەۆ جامبىل وبلىسىندا وتكىزىلگەن وقۋ-جاتتىعۋلارىن ۇيىم­داس­تىرۋ كەزىندە قار كوشكىنى سالدارىنان قازا تاپقان اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ وتباسىلارىنا كوڭىل ايتتى. سونىمەن قاتار, وسى ماسەلە بويىنشا ۇكىمەتتىك كوميسسيانىڭ حابارلاماسىن تىڭدادى. حابارلاما جاساعان قور­عانىس ءمينيسترى ساكەن جان­ۇزاقوۆ ءار وتباسىنا قازا تاپقان اسكە­ريلەردىڭ بەس جىلدىق جالاقىسى كولەمىندە (ورتا ەسەپپەن 4-7 ميل­­ليون تەڭگەدەن) وتەماقى ءتو­لە­نەتىندىگىن ايتتى. سونداي-اق, قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردىڭ وتباسىمەن كەزدەسكەندىكتەرىن, جارالى بولعانداردىڭ جاعدايى تۋرالى ايتىپ بەردى. – ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا جەتى بىردەي ادامدى جوعالتتىق. ونىڭ سەبەپتەرى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەلۋى كەرەك, – دەدى پرەمەر-مينيستر. وتىرىستا كۇن تارتىبىندە ءبىرىنشى بولىپ «2017-2019 جىل­دارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسى قارالدى. وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جا­ساعان قارجى ءمينيسترى با­قىت سۇلتانوۆ جەرگىلىكتى ات­قارۋ ورگاندارىنا ماقساتتى تران­س­فەرتتەر ەسەبىندە 377,3 ميل­ليارد تەڭگە بولىنەتىنىن, 2017 جىلعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تىك ينۆەستيتسيالار كولەمى 250,1 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىنىن ايتتى. سونداي-اق, باسقا دا ماسە­لەلەر بويىنشا بولىنەتىن قارجى كولەمىن اتاپ ءوتتى. ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىلدىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتىندە قالىپ كەتكەن 1,5 ميل­ليارد تەڭگە سايكەس باعدار­لامالارعا بولىنەتىن بولادى. ماقساتتى ترانسفەرتتەردى دەر كەزىندە ءبولۋ ءۇشىن كەلىسىمدەر كەشىكتىرىلمەي جاسالۋى ءتيىس. ب.ساعىنتاەۆ ءتيىستى ورگاندارعا اتالعان ماسەلەلەرگە بايلانىستى ءتيىستى تاپسىرمالار بەردى. ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان نەگىزگى ماسەلە كوكتەمگى سۋ تاسقى­نىنا دايارلىق جايى بولدى. بۇل ماسەلە بويىنشا بىرنەشە مينيستر­دىڭ جانە وبلىس اكىمدەرى­نىڭ حابارلامالارى تىڭدالدى. الدىمەن ءسوز العان ىشكى ءىس­تەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قا­سىموۆ ەلىمىزدىڭ التى وبلى­سىندا سۋ تاسۋ قاۋپى بار ەكەن­دىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىن­شا, قالىڭ جاۋعان قارعا باي­لا­نىستى اقمولا, اقتوبە, شىعىس قازاقستان, قاراعاندى, قوس­تاناي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارىندا سۋ تاسقىنىنىڭ بولۋ قاۋپى بولجانىپ وتىر. وسىعان وراي 918 ەلدى مەكەن, 1,5 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتو جانە تەمىر جول تاۋەكەل ايماعىنا ەنگىزىلدى. قازىرگى كۇنى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ شارالارى جۇرگىزىلۋدە. تۇرعىن ۇيلەردى سۋ باسىپ كەتپەس ءۇشىن 6,2 ميلليون تەكشە مەتر قار شىعارىلعان. 8 مىڭ توننا جانار-جاعار ماي, 180 مىڭ توننا ينەرتتى ماتەريالدار, 829 مىڭ قاپ جانە 10 توننا جارىلعىش زاتتار قورى جاساقتالىپتى. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر بيۋدجەتتەرىندە توتەن­شە جاعدايلارعا ارنالىپ 20 ميل­ليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­ىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ورىنباسارى قاي­رات ايتۋعانوۆ ءوز ءسوزىن­دە گيدرو­­تەحنيكالىق قۇرىلىم­دار­دىڭ جاعدايىنا توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋى بويىنشا, «قاز­سۋشار» رمك ەسەبىندە 2177 گيد­رو­تەحنيكالىق قوندىرعى بار. ونىڭ 78-ءىن سۋ قويمالارى, 83-ءىن سۋ توراپتارى, 26-سىن بوگەندەر, 1990-ىن باسقا قۇرىلعىلار قۇ­راي­دى. ولارداعى سۋ پايدالانۋ رە­جىمدەرىن رەتتەۋ ماقساتىندا ءتيىستى مامانداردان قۇرالعان كوميسسيا جۇمىس ىستەۋدە. ق.ايتۋعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, شاردارا, كيروۆ, بۇقتىرما سەكىلدى وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا ورنالاسقان ءىرى سۋ قويمالارى قازىرگى كۇنى ءوز دەڭگەيىنىڭ 75-80 پايىزىندا سۋعا تولىپ تۇر. ەگەر سۋ كولەمى كوبەيە بەرەتىن بولسا, بۇلارداعى سۋ بىرتە-بىرتە بوساتىلاتىن بولادى. سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ باسسەيندىك ينسپەكتسيالارى جەر­گى­لىكتى توتەنشە جاعدايلار ورگان­دارىمەن بىرلەسە وتى­رىپ, 766 گيد­روتەحنيكالىق قوندىرعىنىڭ جاعدايىنا ارنايى زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەن. ەندى قالعان 275 وسىن­­داي قوندىرعى ءساۋىر ايىن­دا تەكسەرۋدەن وتەتىن بولا­دى. تەكسەرۋدەن وتكەن قوندىر­عى­لاردىڭ 27-ءسىنىڭ جاعدايى قاناعاتتانعىسىز دەپ تانىلعان. وسى ماسەلە بويىنشا قوسىم­شا حابارلاما جاساعان ەنەر­گەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىم­باەۆ كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ جاعدايى قالاي بولاتىندىعى تۋرالى الدىن الا بولجام جاسال­عانىن, وسى بويىنشا سۋدىڭ كەلۋى بىلتىرعى جىلعىعا قاراعاندا, ەداۋىر جوعارى بولاتىنى انىق­تالعانىن ايتىپ ءوتتى. بۇل ءجونىن­دەگى ناقتى بولجام ناۋرىز ايى­نىڭ ءبىرىنشى ونكۇندىگىندە شىعارىلاتىن بولادى. پرەمەر-مينيستر ەنەرگە­تيكا مينيسترلىگىنىڭ بۇل ءجو­نىن­دەگى جۇمىستارىنا قولداۋ ءبىل­دىردى. كوكتەمدى كۇتىپ ماسەلەگە كوز­جۇمبايلىقپەن قاراپ وتىرا بەرمەي, جاعدايدى الدىن الا زەرت­تەۋ ءىس-ارەكەتتەردى جۇيەلى جۇمىل­­دىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن ايتىپ ءوتتى. كۇن تارتىبىنە قويىلعان تاعى ءبىر ماسەلە – ۇستىمىزدەگى جىلدان باستاپ ەنگىزىلەتىن مىندەتتى مەدي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ جايى. وسى ماسەلە بويىنشا بايان­داما جاساعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ اتال­عان ماسەلە بويىنشا قابىل­دان­عان زاڭعا ەنگىزىلەتىن جاڭا وزگە­رىستەردىڭ جايىن ايتىپ بەردى. ۇكىمەت وتىرىسىن قورىتىن­دىلاعان پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ بيىلعى جاۋعان قار كولەمى قالىپتى نورمادان الدەقايدا كوپ ەكەنىن ەسكەرتە كەلە, كوكتەمدە بولۋى ىقتيمال سۋ تاسقىنىنا ءتيىستى مي­نيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەر قازىردەن باستاپ جان-جاقتى دايىن­دالۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, بۇل ماسەلەنىڭ جىل سايىن ءسوز بولاتىنىن, ياعني ءبىزدىڭ ءالى كۇنگە دەيىن وقي­عا­نىڭ ءىزىن قۋىپ كەلە جاتقا­نى­مىزدى ەسكەرتە كەلە, كوكتەمگى سۋ تاس­قىنىنا ازىرلىك سەكىلدى ماسەلەنى ءبىرجولاتا جان-جاقتى قاراس­تىرا وتىرىپ شەشۋ جول­دارىن بەلگىلەۋ ماسەلەسى تۋرالى ءسوز قوزعادى. – ءبىز وسى ىسكە جىلما-جىل ميللياردتاعان تەڭگە ءبولىپ, دايىن­دىق جۇمىستارىن ءجۇر­گى­زەمىز. وكىنىشكە قاراي, ماسە­ل­ەنى تولىقتاي شەشكەن ەمەس­پىز. ويتكەنى, ناق وسى تابيعات قۇبىلىسىنان ادامدار قازا تاۋىپ جاتىر. ادام ءومىرى ءبارى­نەن دە قىمبات. ول اقشامەن ەسەپ­تەل­مەيدى, – دەي كەلە, ەندىگى كەزەكتە قىستاعى قالىڭ جاۋعان قاردى, وسىدان بولۋى ىقتيمال كوكتەمگى سۋ تاسقىنىن ۇستاپ قالىپ, ونى اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدا­لانۋ جولدارىن قاراستىرۋ قا­جەت­تىگىن اتاپ كورسەتتى. ۇكىمەت وتىرىسى سوڭىنان شاعىن ءباسپاسوز ءماسليحاتى ۇيىم­داستىرىلدى. وندا ءسوز العان قور­عانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنبا­سارى تالعات مۇحتاروۆ جامبىل وبلى­سىندا اسكەري وقۋ-جات­تىعۋ­لارى كەزىندە جاۋىن­گەر­لەردىڭ قازا تاپقان وقيعالارىنا قايتا ءبىر توقتالا كەلە, وسىدان قورى­تىن­دى شىعارۋدىڭ العاش­قى شارا­لارى­نىڭ ءبىرى رەتىندە قور­عانىس مي­نيسترىنىڭ پولك كو­مان­ديرى ءبىرالينوۆ پەن شتاب باستىعى شول­بەكوۆتى قىزمەتتەرىنەن بوساتۋ تۋرا­لى شەشىم قابىلداعانىن مالىمدەدى. سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»